
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، اعلام فهرست شش رمان نهایی جایزه بوکر بار دیگر سوالات بیپاسخی را در میان اهالی کتاب مطرح کرد: آیا سلیقه ناشران بزرگ بر روند انتخاب تأثیر دارد؟ چرا صدای شخصیتهای زن در این فهرست شنیده نمیشود؟ و حضور سلبریتیها به عنوان داوران چه تأثیری بر وزن ادبی رقابت دارد؟ دبیران کتاب گاردین در پاسخ به این پرسشها، به تبیین سازوکار پیچیده و پشتپرده این رویداد ادبی پرداختند.
آیا بوکر به نفع ناشران بزرگ عمل میکند؟ یکی از نگرانیهای اصلی فعالان حوزه نشر، عدم توازن در رقابت به نفع غولهای تجاری کتاب است. ورود به فهرست نهایی هزینههای بالایی را برای ناشران مستقل به همراه دارد؛ همانطور که در سال ۲۰۱۹ برای نشر کوچک «گالی بگر» با رمان «اردکها، نیوبوریپورت» اثر لوسی المن، بحران مالی به وجود آورد. سیستم گزینش بوکر به طور ناگزیر به ناشران با سابقه پاداش میدهد؛ به این معنا که ناشرانی که قبلاً به فهرست اولیه راه یافتهاند، سهمیه بیشتری برای ارسال آثار دارند. با این حال، سازوکار «فهرست فراخواندهشدهها» همچنان برقرار است و هر ناشر کوچک حداقل این شانس را دارد که اثرش توسط پنج داور حرفهای مورد بررسی قرار گیرد.
بوکتاک و شبکههای اجتماعی؛ رقیب یا همراه ادبیات جدی؟ امروزه پادکستهای چهرههایی مانند دوآ لیپا و ویدیوهای مروجان کتاب در شبکههای اجتماعی نظیر جک ادواردز و اریک کارل اندرسون، تحولی شگرف در بازخوانی آثار به وجود آوردهاند؛ بهگونهای که حتی رمانی فراموششده مانند «شبهای روشن» اثر فئودور داستایفسکی به فروشهای میلیونی دست یافته است. با این حال، جایزه بوکر در این میان جایگاهی منحصر به فرد دارد. بوکر به جای تکیه بر نظرات فردی یک بلاگر، بر ارزیابی متمرکز هیئتی از کارشناسان که از میان صدها عنوان کتاب انتخاب میکنند، تأکید دارد و همچنان به عنوان اصلیترین راهنمای کتابخوانها برای انتخاب آثار داستانی معاصر شناخته میشود.
چرا شخصیتهای زن در فهرست نهایی ناپدید شدهاند؟ یکی از انتقادات تند به فهرست امسال، تمرکز بیش از حد بر تم «مردان در بحران» و عدم وجود شخصیتهای اصلی زن است. در میان نامزدها، تنها مارنی در رمان «پایان همهچیز» نقشی زنانه دارد و شخصیت راوی در رمان «شاید بتوانیم پادشاه را سیر کنیم» اساساً بدون جنسیت مشخص روایت میشود. جالب است که جرویس کوکر، یکی از داوران امسال، پیشتر اذعان کرده بود که رمانهای ارسالی از نویسندگان زن کیفیتی به مراتب بالاتر از مردان داشتهاند. حضور نویسندگانی چون مارلون جیمز و داگلاس استوارت نشان میدهد که با وجود غلبه دیدگاههای مردانه، مضامینی چون اضطراب آینده، هویت و سرکوب تاریخی در لایههای کتابها تنیده شده است؛ ضمن اینکه نویسندهای چون الیزابت استرات از زاویه دید یک مرد و ام. جان هریسون از نگاه یک زن نوشتهاند.
معمای انتخاب داوران؛ سلبریتیها برای چه میآیند؟ ترکیب هیئت داوران همواره فرایندی مبهم میان سبکسنگین کردن چهرهها و دعوت مستقیم بوده است. حضور جرویس کوکر، ترانهسرا و نوازنده، یا سارا جسیکا پارکر در دورههای قبل، بخشی از جذابیت رسانهای برای جلب توجه عموم به کتاب است. با این حال، حضور چهرههایی با روایتگری قوی و کتابخانههای غنی، به جریان بحثها طراوت میبخشد؛ سنتی که از زمان حضور جوانا لاملی در سال ۱۹۸۵ آغاز شده است.
سودای شاعران در جهان رمان ورود دو شاعر-رماننویس، یعنی لوک کنارد با رمان ابزورد و طنزآمیز «کیف سیاه» و ربکا پری به فهرست نهایی، همزمان با حضور دو شاعر نامآور (پاتریشیا لاکوود و ریموند آنتروبوس) در میان داوران، بحث پیوند شعر و نثر را داغ کرده است. اگرچه باریکبینی زبانی، ایجاز و درک ریتم در شعر مزیتی چشمگیر برای نویسنده به شمار میآید، اما حفظ این شکوه زبانی در چندصد صفحه آزمونی دشوار است که عبور موفقیتآمیز از آن مستقیماً اثر را به بوکر میرساند.
فهرستی سنتی یا تجربهگرا؟ در حالی که مخاطبان با حذف عناوینی چون «زندهشکافان»، «هلنِ ناکجا»، «سوئیتزی» اثر اما کلاین و «سایه ابژه»، فهرست نهایی را محافظهکارانه میدانند، سردبیران ادبی بر این باورند که بخش عمدهای از فهرست همچنان ساختارشکن است. خلاصهسازی رمانها در قالب عبارات دمدستی نظیر «مردانگی سمی» یا «فقدان» همیشه حق مطلب را ادا نمیکند و ارزش ادبی واقعی تنها در خوانش تماموکمال اثر نمود مییابد.
چگونه ۱۶۳ رمان در شش ماه خوانده میشود؟ داوری بوکر شبیه به یک ماراتن طاقتفرساست؛ مطالعه روزانه نزدیک به یک رمان در طول ۱۸۰ روز، آن هم در کنار تعهدات خانوادگی و شغلی. ارزیابی دقیق، بازخوانیهای چندباره و بررسی همهجانبه کتابها سبب میشود این ماراتن پنجنفره به پنجرهای بینظیر برای تماشای کل صحنه نشر سال بدل شود. داوران سالهای اخیر از گزینش آثاری چون رمان «موجز مداری» و اثر متعهد «گوشت» یا «سرزمین در زمستان» اثر اندرو میلر با قدرت دفاع میکنند.
آیا هنر نیازمند رتبهبندی و برنده واحد است؟ مقایسه کیفی شاهکارهای ادبی اساساً امری ذهنی است و نمیتوان به سادگی خطکشی کرد که آیا اثری مانند «دندانهای سفید» برتر از «وداع با اسلحه» است یا خیر. با این حال، معرفی یک برنده نهایی نبض بازار کتاب را به تپش میاندازد و توجه میلیونها نفر را به ادبیات فاخر جلب میکند. تجربه ناکام سال ۲۰۱۹ در تقسیم مشترک جایزه میان برناردین اواریستو و مارگارت اتوود نشان داد که شکستن این قاعده، تنها از شکوه و درخشش دستاورد هر دو نویسنده میکاهد.



