گوهر ناب کتابداری

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، رحمتالله فتاحی، استاد دانشگاه فردوسی مشهد، درباره آشناییاش با استاد انصاری گفت: این آشنایی به سال ۱۳۵۴ برمیگردد، زمانی که من به عنوان افسر وظیفه در شهر تربتجام خدمت میکردم. یک سال قبل از آن، در سال ۱۳۵۳ و در پایان دوره کارشناسی زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه فردوسی، به همراه دوست همرشتهام، زندهیاد حسن جاویدی، تصمیم به ادامه تحصیل در مقطع کارشناسیارشد کتابداری دانشگاه تهران گرفتیم. این تصمیم تحت تأثیر تشویقهای زندهیاد غلامحسین جاوید کبیری، برادر حسن جاویدی، که خود در سال ۱۳۵۱ به این دوره وارد شده بود، شکل گرفت. او از کتابداری به عنوان رشتهای پویا و ارزشمند یاد میکرد. بر اساس همین تشویق، تصمیم گرفتم این رشته را برای دوره ارشد انتخاب کنم.
در سال ۱۳۵۴، نامهای دستی به مدیر گروه کتابداری دانشگاه تهران نوشتم و علاقهمندی خود را برای ادامه تحصیل اعلام کردم. تصور میکردم مانند سایر سازمانها، نامهام بیپاسخ خواهد ماند، اما با کمال تعجب، نامهای تایپ شده و با سربرگ دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تهران دریافت کردم. این نخستینبار بود که نامهای تایپ شده از یک سازمان معتبر دریافت میکردم و این موضوع برایم بسیار خوشحالکننده بود. متن نامه تشویقآمیز بود و امضاءکننده آن نوشته بود که این رشتهای دلخواه و پویاست. در پایین نامه، نام نوشآفرین انصاری به عنوان مدیر گروه کتابداری درج شده بود. از اینکه یک استاد دانشگاه به نامه فردی که او را نمیشناسد پاسخ داده بود، بسیار خوشحال شدم.
دلیل دیگری نیز برای ورود من به رشته کتابداری وجود دارد. در دوره کارشناسی، استادی آمریکایی به نام خانم مرلین شایگی درسی اختیاری با عنوان یادداشتبرداری به ما پیشنهاد داد و کتابی به نام Using Books and Libraries نوشته Ella Virginia Aldrich برای ما از آمریکا سفارش داد (من هنوز آن کتاب را دارم). در این درس، با کتابخانه، انواع منابع اطلاعاتی، فهرست برگهای (کارد کاتالوگ) و شیوه یادداشتبرداری از متون علمی و صحبتهای استادان آشنا شدیم. برای من جالب بود که کتابخانه دارای ساختاری مشخص، انواع منابع (بهویژه منابع مرجع) و کتابدارانی برای کمک به مراجعهکنندگان است. این درس برای بسیاری از ما جذابیت ویژهای داشت و ما را برای نگارش علمی در دوره ارشد آماده کرد.
پس از پایان خدمت وظیفه، در آزمون و مصاحبه کارشناسیارشد شرکت کردیم که با حضور استادان ایرانی و خارجی انجام میشد. جالب است که از همدورهایهای کارشناسی، ۵ نفر در این آزمون پذیرفته شدیم که برای گروه کتابداری دانشگاه بسیار جالب بود (کل پذیرفتهشدگان ۱۵ نفر بودند، یعنی یکسوم از دانشگاه فردوسی). کلاسها از مهرماه ۱۳۵۵ آغاز شد. در نخستین روز برگزاری کلاسها، وقتی به دنبال استاد نوشآفرین انصاری در دانشکده بودم، همکاران گروه گفتند که ایشان به همراه همسرش در کانادا هستند و به زودی برنمیگردند. اما نام و یاد ایشان در کلام همکاران گروه جاری بود.
در جریان درسها، با مجله «نامه انجمن کتابداری» که از سوی انجمن کتابداران ایران (اکتا) منتشر میشد، آشنا شدم. یکی از نخستین مقالههایی که در آن مجله خواندم و از آن لذت بردم، مقالهای با عنوان «چرا ما رانگاناتان نداریم» به قلم استاد انصاری و خطلب به استاد پوری سلطانی بود. ایشان با رویکردی عالمانه به دلایل عدم موفقیت کتابداران اشاره کرده بودند که نشان از دغدغهمندی این استاد داشت. بهتدریج با مقالهها و آثار دیگر ایشان آشنا شدم، بهویژه در ارتباط با جنبههای اجتماعی حرفه کتابداری و ادبیات کودک.
کار سترگ و بیهمتای استاد انصاری، همانطور که اهالی حرفه و بخش بزرگی از جامعه فرهیخته ایران میدانند، بنیادگذاری شورای کتاب کودک با همکاری توران میرهادی، لیلی ایمن و چند چهره نامدار از حوزه فرهنگ و ادب ایران در سال ۱۳۳۹ بود. اطمینان دارم که سایر نوشتههایی که درباره استاد انصاری منتشر شده، به خوبی این جنبه از کار ایشان را پوشش خواهند داد. اما آنچه در این عرصه و در ارتباط با استاد انصاری قابل ستایش است، جدیت، پایداری، پویایی و مدیریت بیهمتای اوست که شورا را در ۶۵ سال گذشته، نه تنها در سطح ایران بلکه در سطح جهانی مشهور و معتبر ساخته است.
تعامل اجتماعی و حرفهای یکی از مهمترین ویژگیها و الزامات برای موفقیت انسانهاست. خانم انصاری در این زمینه نیز بیهمتا بوده و هستند. از دید جامعه فرهیخته و اهالی حرفه، افتخار بزرگی است که با استاد انصاری در ارتباط باشند. جالب است که برای ایشان رتبه و مدرک اشخاص اهمیت ندارد، بلکه علاقهمندی، جدیت و پویایی آنهاست که از نظر خانم انصاری مهم است. به یاد دارم که بسیاری از کتابخانهها و نهادها در شهرهای کوچک و دورافتاده از ایشان دعوت کردند و از حضور وی در میان خود شادمان میشدند. جالب است بدانیم که در نزدیکی شیراز، شهری به نام «بیضا» وجود دارد که کتابدار کتابخانه عمومیاش استاد را به آنجا دعوت کرد و ایشان با خوشحالی به آن دیار دورافتاده سفر کرد.
حضور گرم خانم انصاری همراه با زندهیاد خانم توران میرهادی در همایش کتابخانههای آموزشگاهی در مشهد در سال ۱۳۸۸ و همچنین حضور ایشان همراه با استاد پوری سلطانی و دکتر حری در رخداد نکوداشت دکتر اسدالله آزاد در مشهد، نشانههای دیگری از باورمندی وی به تعامل حرفهای و حضور در میان اهالی حرفه، بهویژه جوانان بود. آیا این نشان از بیهمتایی استاد انصاری در تعامل با اهالی حرفه نیست؟ من در مناسبتهای گوناگون شاهد سخنرانیهای گرانقدر استاد انصاری بودهام. زمانی که بهعنوان مسئول انجمن کتابداری و اطلاعرسانی ایران از ایشان دعوت میکردم تا در همایشهای سالانه انجمن شرکت کنند، همواره میپذیرفتند و موجب شادمانی حاضران میشدند. اما آنچه بهراستی مایه خوشحالی بود، سخنرانیهای ایشان و دیدگاه جامعشان درباره برخی مسائل حرفهای و اجتماعی بود. در همه این موارد، میشد به جهانبینی متعالی استاد انصاری پی برد. ایشان به سادگی اما به شیوا و ژرف درباره مسائل صحبت میکردند.
انسانهای بزرگ از ویژگی رواداری برخوردارند، صبور هستند و عجولانه درباره مسائل و افراد قضاوت نمیکنند. این ویژگی در طول دههها فعالیت حرفهای، علمی، آموزشی و اجتماعی همراه استاد انصاری بوده است. به همین دلیل، به نظر نمیرسد هیچ فردی در ایران و در حرفه کتابداری و عرصه ادبیات کودک شاهد خلاف آن بوده باشد. به اختصار، ویژگیهای شخصیتی و رفتاری این بانوی نازنین، استاد انصاری در عرصههای گوناگون آنچنان بیهمتاست که مایه افتخار ایران و ایرانی است. کافی است نام این انسان بزرگ را در وب جستجو کنید و یا از هوش مصنوعی بخواهید تأثیرگذاری ایشان در عرصه ملی و جهانی را برای شما گزارش کند، آنگاه از جامعیت شخصیت این استاد بیهمتا شگفتزده خواهید شد.



