مدرسه در سایه ابهام

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، نشست معرفی و نقد کتاب «آموزش در پاورقی» در بعدازظهر روز دوشنبه ۱۳ مهرماه در مجتمع فرهنگی آیتالله طالقانی با حضور فاطمه مقدسی، نویسنده این اثر برگزار شد. این نشست به منظور معرفی کتاب و تحلیل روند خصوصیسازی آموزش عمومی در ایران برگزار گردید و مدیریت آن بر عهده مهدی سلیمانیه، جامعهشناس و استاد دانشگاه بود.
کتاب «آموزش در پاورقی» به بررسی انتقادی روند خصوصیسازی آموزش عمومی در ایران میپردازد و نشان میدهد که سیاستهای نئولیبرالی چگونه بر ساختار و کیفیت آموزش تأثیر گذاشتهاند. محورهای اصلی این کتاب شامل تحلیل سیاستهای خصوصیسازی، پیامدهای آن در نظام آموزشی، نقش نهادهای دولتی و بخش خصوصی، مقایسه تجربیات جهانی با وضعیت ایران، تأثیر خصوصیسازی بر کیفیت و عدالت آموزشی و ارائه راهکارهایی برای بهبود وضعیت موجود است.
مهدی سلیمانیه در ابتدای نشست به یکی از نشانههای تأثیر پولیسازی آموزش اشاره کرد و گفت که در سالهای اخیر، تنها یک نفر از میان رتبههای برتر کنکور در مدرسه دولتی تحصیل کرده است. این وضعیت به تدریج بدتر شده و نشاندهنده این است که دولتهای مختلف، علیرغم تفاوتهای سیاسی و اقتصادی، به پولیسازی آموزش تمایل داشتهاند و این امر باعث کاهش مسئولیت دولت در این حوزه شده است. به گفته سلیمانیه، هرچه پول بیشتری در اختیار داشته باشید، کیفیت آموزشی بهتری دریافت میکنید.
فاطمه مقدسی در مقدمه سخنانش بیان کرد که دغدغه اصلی در زمان انجام این پژوهش، به حاشیه رفتن نهاد آموزش و روند تاریخی آن بوده است. او همچنین به چالشهای جدیدی که نهاد مدرسه با آن مواجه است، از جمله تأثیرات همهگیری کرونا، ناترازی انرژی و وقوع جنگهای اخیر اشاره کرد و گفت که این عوامل باعث شدهاند که نهاد مدرسه دیگر اختیاری برای پایداری خود نداشته باشد.
نویسنده کتاب در ادامه به دو رویکرد در قبال آموزش اشاره کرد. رویکرد اول، آموزش را به عنوان حوزهای برای سرمایهگذاری دولت میداند و معتقد است که آموزش باید منافع اجتماعی را محقق کند. اما رویکرد دوم بر اهداف فردی آموزش تأکید دارد و میگوید که خانوادهها فرزندان خود را برای آینده آماده میکنند و این آمادگی از طریق آموزش حاصل میشود. مقدسی توضیح داد که اگر سه ضلع دولت، بازار و خانواده را در نظر بگیریم، خصوصیسازی آموزش باید در منطق دولت نسبت به آموزش جستجو شود.
او همچنین به مفهوم خصوصیسازی پنهان آموزش اشاره کرد و رتبهبندی معلمان در سالهای اخیر را نتیجه همین مفهوم دانست. مقدسی تأکید کرد که دولت باید مرزهای مشخصی با منطق بازار در حوزه آموزش داشته باشد و اهداف عمومی آموزش را بازخوانی کند.
فاطمه مقدسی در ادامه به گونهشناسی آموزش در ایران پرداخت و توضیح داد که خصوصیسازی از درون منطق بازار را بر نهاد آموزش حاکم میکند و خصوصیسازی از بیرون ارکان آموزش را به بازار واگذار میکند. او به سیر شکلگیری مدارس در ایران اشاره کرد و گفت که در دهه ۵۰، به دلیل افزایش درآمد نفتی، آموزش عمومی به خوبی در حال شکلگیری بود، اما به مرور زمان و به دلیل مشکلات درآمدی، آموزش عمومی به محاق رفت.
بر اساس دادههای این پژوهش، سهم بودجه آموزش هیچگاه کمتر از ۱۰ درصد نبوده و حتی در دوران جنگ نیز دولت تلاش کرده است تا بودجه آموزش را حفظ کند. در دوره سازندگی، علیرغم حرکت به سمت خصوصیسازی، ریلگذاریهای قابل توجهی در حوزه آموزش عمومی انجام شد. مقدسی به تجمعی در سال ۱۳۷۲ اشاره کرد که خانوادهها خواستار استقرار مدارس نمونه دولتی شدند و این نیاز در خانوادههای طبقه متوسط به وجود آمد.
او همچنین به روند خصوصیسازی و شبه بازاری شدن مدارس اشاره کرد و گفت که از سال ۷۶، دریافت مبالغی برای برگزاری کلاسهای فوقالعاده به مرور عادیسازی شد. مقدسی به تغییرات بودجهای در آموزش نیز اشاره کرد و گفت که امروز تنها ۵-۶ درصد از مدارس کاملاً دولتی هستند و اگر کمکهای مالی دریافت نکنند، در پرداخت قبوض نیز با مشکل مواجهاند.
در پایان نشست، حاضران نظرات و پرسشهای خود را مطرح کردند و به بررسی سیاستهای دولتهای رفاه در حوزه آموزش و روند تغییرات تصمیمات دولت در این زمینه پرداختند. برخی از مخاطبان تجربیات خود را در حوزه خصوصیسازی یا آموزش عمومی به اشتراک گذاشتند و به نقش خانوادهها در این زمینه اشاره کردند. معرفی و بررسی کتاب «آموزش در پاورقی» سومین «هم روی» از سلسله هم رویها با عنوان «تکههای ما» بود که از سال گذشته در مجتمع فرهنگی آیتالله طالقانی برگزار میشود.



