روز جهانی مقابله با قلدری در مدارس؛ یونسکو خواستار تبدیل وعدهها به اقدام عملی شد
به گزارش یونسکو، پنجم نوامبر در تقویم جهانی به مقابله با خشونت و قلدری در محیطهای آموزشی، از جمله آزارهای اینترنتی، اختصاص دارد؛ روزی که یونسکو در سال ۲۰۲۶ آن را با شعار «هر دانشآموز، ایمن و برخوردار از سلامت روان؛ از وعده تا عمل» گرامی میدارد.

مهدی صدیقیان – پژوهشگر مطالعات فرهنگی
این مناسبت فرصتی برای جلب توجه خانوادهها، معلمان، مدیران مدارس و سیاستگذاران به مسئلهای است که فقط به درگیریهای فیزیکی یا توهین در حیاط مدرسه محدود نمیشود. تمسخر مداوم، طرد کردن یک دانشآموز از جمع دوستان، تهدید، انتشار تصاویر آزاردهنده و تحقیر در گروهها و شبکههای اجتماعی نیز میتوانند بخشی از تجربه قلدری باشند؛ تجربهای که آثار آن گاهی از فضای مدرسه فراتر میرود و زندگی روزمره کودک را تحت تأثیر قرار میدهد.
یونسکو تأکید میکند که خشونت و قلدری در مدرسه، حق کودکان و نوجوانان برای برخورداری از آموزش، سلامت و رفاه را تحت تأثیر قرار میدهد. به همین دلیل، ایجاد محیط آموزشی امن نباید صرفاً به واکنش موردی پس از وقوع یک حادثه محدود شود؛ بلکه پیشگیری از خشونت باید به بخشی پایدار از فرهنگ و برنامه روزانه مدرسه تبدیل شود.
امنیت روانی؛ بخشی از کیفیت آموزش
موضوع محوری برنامه سال ۲۰۲۶، پیوند میان امنیت دانشآموزان و سلامت روان آنهاست. از نگاه یونسکو، مدرسه امن تنها جایی نیست که در آن از آسیب جسمی جلوگیری میشود؛ دانشآموز باید بتواند بدون ترس از تحقیر، تهدید یا طرد شدن در کلاس حضور پیدا کند، سؤال بپرسد، اشتباه کند و در فعالیتهای جمعی مشارکت داشته باشد.
در چنین رویکردی، سلامت روان و حمایتهای روانیـاجتماعی، آموزش فراگیر، حمایت از معلمان و ایمنی دیجیتال در کنار یکدیگر قرار میگیرند. به بیان دیگر، مقابله با قلدری مسئولیت یک فرد یا یک واحد انضباطی نیست و به همکاری کل جامعه آموزشی نیاز دارد.
یونسکو برای تقویت این رویکرد، دو منبع آموزشی و سیاستی را نیز برجسته کرده است: راهنمای عملی حمایت معلمان از سلامت روان و رفاه دانشآموزان و سندی درباره سیاستهای مقابله با خشونتهای آنلاین و خشونتهایی که با کمک فناوری شکل میگیرند. این منابع بر اهمیت توانمندسازی معلمان و شناسایی بهموقع نشانههای آسیب تأکید دارند.
قلدری با تعطیل شدن کلاسها تمام نمیشود
یکی از چالشهای جدی سالهای اخیر، ادامه یافتن آزار و قلدری در فضای دیجیتال است. اگر در گذشته ممکن بود دانشآموز پس از خروج از مدرسه از فرد آزارگر فاصله بگیرد، امروز پیامها، تصاویر و مطالب تحقیرآمیز میتوانند از طریق تلفن همراه و شبکههای اجتماعی به خانه و اوقات فراغت او نیز راه پیدا کنند.
به همین دلیل، آموزش ایمنی دیجیتال باید در کنار مهارتهای ارتباطی و اجتماعی قرار بگیرد. کودکان لازم است بدانند چگونه محتوای آزاردهنده را گزارش کنند، از بازنشر تصاویر و پیامهای تحقیرآمیز خودداری کنند و در صورت مشاهده آزار یک همکلاسی، به جای همراهی با جمع یا سکوت، از او حمایت کنند.
در عین حال، خانوادهها نیز نقش مهمی دارند. گفتوگوی آرام و بدون سرزنش با کودک، توجه به تغییرات رفتاری و فراهم کردن فضایی که در آن بتواند تجربههای ناخوشایندش را بیان کند، میتواند به شناسایی زودهنگام مشکل کمک کند. واکنش شتابزده، کوچک شمردن اتفاق یا مقصر دانستن کودک ممکن است او را از بیان دوباره مشکل بازدارد.
از مناسبت جهانی تا تغییر در زندگی دانشآموزان
یونسکو در برنامه امسال خود خواستار آن است که تعهدهای جهانی برای مقابله با خشونت علیه کودکان، به اقدامهای مستمر در نظامهای آموزشی تبدیل شوند. این سازمان همچنین روز پنجم نوامبر را آغاز دومین دوره پنجساله این مناسبت جهانی معرفی کرده است؛ دورهای که قرار است توجه بیشتری به اجرای سیاستهای مربوط به مدارس امن و فراگیر داشته باشد.
در همین چارچوب، یونسکو روز پنجم نوامبر ۲۰۲۶ در مقر خود در پاریس نشستی برای گفتوگو با کشورهای عضو برگزار میکند تا تجربهها و سیاستهای مرتبط با پیشگیری از خشونت، حمایت از سلامت روان و ایجاد محیطهای آموزشی امن بررسی شوند.
پیام اصلی این مناسبت روشن است: مقابله با قلدری تنها با نصب شعارهای ضدخشونت روی دیوار مدرسه یا تنبیه دانشآموزان خاطی محقق نمیشود. این هدف به آموزش مهارت همدلی، ایجاد سازوکارهای امن برای گزارش آزار، حمایت از دانشآموز آسیبدیده و همراهی خانوادهها و معلمان نیاز دارد.
مدرسه زمانی میتواند محیطی برای رشد و یادگیری باشد که دانشآموزان در آن نهتنها از حق آموزش، بلکه از حق احترام، امنیت و تعلق به جمع نیز برخوردار باشند.





