روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه، دانش برای ساختن آیندهای بهتر
این روز فرصتی برای تأکید بر اهمیت پژوهش علمی، گسترش سواد علمی و ضرورت دسترسی جوامع مختلف به دانش و فناوری است.
مهدی صدیقیان – پژوهشگر مطالعات فرهنگی
دهم نوامبر، برابر با ۱۹ آبان، روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه است؛ مناسبتی که از سوی سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) با هدف برجستهسازی نقش علم در زندگی روزمره، توسعه پایدار و تقویت صلح جهانی نامگذاری شده است. این روز فرصتی برای تأکید بر اهمیت پژوهش علمی، گسترش سواد علمی و ضرورت دسترسی جوامع مختلف به دانش و فناوری است.
علم یکی از مهمترین عوامل تحول در تاریخ بشر بوده است. پیشرفتهای علمی در حوزههایی مانند پزشکی، کشاورزی، مهندسی، ارتباطات و انرژی، شیوه زندگی انسانها را تغییر داده و امکان مقابله با بسیاری از چالشهای گذشته را فراهم کرده است. کشف واکسنها، توسعه فناوریهای تشخیصی و درمانی، افزایش بهرهوری کشاورزی و دسترسی گستردهتر به اطلاعات، نمونههایی از تأثیر دانش علمی بر سلامت، رفاه و کیفیت زندگی جوامع هستند.
با این حال، نقش علم تنها به تولید فناوری و افزایش توان اقتصادی محدود نمیشود. دانش علمی میتواند در حل مسائل پیچیدهای مانند تغییرات اقلیمی، کمبود آب، آلودگی محیط زیست، امنیت غذایی، بیماریهای نوظهور و نابرابریهای اجتماعی نیز مؤثر باشد. بسیاری از این مسائل ماهیتی فرامرزی دارند و حل آنها به همکاری پژوهشگران، تبادل دادهها، مشارکت دانشگاهها و تعامل سازنده میان کشورها نیازمند است. از این منظر، علم میتواند زبانی مشترک برای گفتوگو و همکاری میان ملتها فراهم کند.
پیوند علم و صلح نیز از اهمیت ویژهای برخوردار است. همکاریهای علمی بینالمللی میتوانند زمینه ارتباط میان جوامع مختلف را تقویت کنند و به جای رقابتهای مخرب، مسیر تبادل تجربه و حل مشترک مسائل را گسترش دهند. البته بهرهگیری از دستاوردهای علمی باید با مسئولیتپذیری اخلاقی همراه باشد؛ زیرا فناوری، در کنار ظرفیتهای سازنده، ممکن است در صورت استفاده نادرست به تهدیدی برای امنیت انسانها و محیط زیست تبدیل شود. بنابراین، توجه به اخلاق پژوهش، شفافیت علمی و نظارت بر کاربرد فناوریها از ضرورتهای جهان امروز است.
یکی دیگر از محورهای مهم این روز، دسترسی عادلانه به علم و آموزش علمی است. برخورداری از امکانات پژوهشی، آموزش باکیفیت و فرصت مشارکت در تولید دانش نباید به موقعیت جغرافیایی یا شرایط اقتصادی افراد محدود شود. حمایت از دانشآموزان و پژوهشگران جوان، تقویت جایگاه زنان در علوم و گسترش ارتباط میان دانشگاه و جامعه، میتواند ظرفیت علمی کشورها را افزایش دهد و زمینهساز توسعه فراگیرتر شود.





