نوآوری؛ کلید بقای صنعت نشر

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، گردهمایی فعالان صنعت نشر بهمناسبت سیوچهارمین دوره هفته کتاب با حضور محسن جوادی، معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، محمود آموزگار، رئیس اسبق اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، محمد الهیاری، رئیس صندوق اعتباری هنر، مهدی فیروزان، از بنیانگذاران مجموعه فروشگاههای زنجیرهای «شهر کتاب» و کارشناس نشر، در روز سهشنبه (۲۶ آبانماه) در فرهنگستان هنر برگزار شد.
معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر نقش تاریخی و هویتی کتاب در ایران، نوآوری و تحول را از ملزومات تداوم فعالیت صنعت نشر دانست و بیان کرد: نهادهای ریشهدار و دارای سرمایه اجتماعی بالا باید حفظ و تقویت شوند. ارزش و ثمره چنین تلاشهایی محدود به زمان حضور و حیات افراد نیست و ممکن است نسلهای آینده از نتایج آن بهرهمند شوند.
وی با اشاره به جایگاه کتاب در توسعه معرفت و آگاهی جامعه، به تعبیری دینی درباره ایمان آوردن نسلهای بعد از طریق نوشتهها و متون مکتوب اشاره کرد و افزود: هرچه تأثیر کتاب در جامعه بیشتر باشد، میتوان آن را نشانهای از پیشرفت و رشد فرهنگی آن جامعه دانست. این پیشرفت نیز حاصل تلاش فعالان و بزرگان حوزه نشر است.
معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با قدردانی از نقش پیشکسوتان در توسعه نشر و چاپ کشور گفت: بخش مهمی از فعالیتهای فرهنگی ایران، چه در حوزههای دینی و ادبی و چه در زمینههای علمی، مرهون تلاش همین بزرگان است. بسیاری از افرادی که امروز در این عرصه فعالیت میکنند، علاوه بر نقشآفرینی در شکلگیری و تقویت اتحادیه، در توسعه کلی صنعت نشر ایران نیز سهمی اساسی داشتهاند.
جوادی با اشاره به مشکلات و چالشهای اقتصادی و اجتماعی حوزه نشر اظهار کرد: ما و همکارانمان تلاش میکنیم تا حد توان از مشکلات این حوزه بکاهیم، هرچند نمیتوان انتظار داشت که همه مسائل بهسرعت برطرف شوند؛ چراکه بخشی از این مشکلات ریشههای مزمن اقتصادی و اجتماعی دارند.
وی با تأکید بر ضرورت توجه همزمان به عرضه و تقاضای کتاب افزود: در کنار مشکلات تولید و انتشار، باید برای تقویت فرهنگ مطالعه و ایجاد تقاضای مؤثر در جامعه نیز سرمایهگذاری کنیم. تجربه خوانندگانی که برای خرید کتاب از هزینههای شخصی خود صرفنظر میکنند یا چندین ماه برای تهیه آثار موردعلاقهشان تلاش میکنند، نشاندهنده ظرفیت ارزشمند علاقهمندان به کتاب است و باید این فرهنگ را تقویت کرد.
جوادی همچنین افزایش هزینههای تولید، بهویژه کاغذ، را از مشکلات جدی صنعت نشر برشمرد و گفت: افزایش چندبرابری هزینه کاغذ، فشار زیادی بر قیمت تمامشده کتاب وارد کرده و شرایطی ایجاد کرده است که توجه به حقوق مؤلفان و نویسندگان نیز دشوارتر شده است.
وی با ابراز نگرانی از وضعیت معیشتی نویسندگان و پژوهشگران تصریح کرد: در گذشته برخی از بزرگان ادبیات میتوانستند از طریق تألیف و فروش آثار خود زندگیشان را اداره کنند، اما امروز بهتدریج این خطر وجود دارد که نویسندگی به فعالیتی حاشیهای تبدیل شود و افراد ناچار باشند از محل دیگری امرار معاش کنند تا بتوانند به نوشتن بپردازند. چنین وضعیتی میتواند به فعالیتهای علمی، پژوهشی و ادبی کشور آسیب جدی وارد کند.
معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان با تأکید بر ضرورت حفظ نهادهای صنفی ریشهدار خاطرنشان کرد: تکثر تشکلها، انجمنها و گروههای مختلف در جامعه امری ارزشمند است و هرکدام میتوانند دیدگاهها و سلیقههای متفاوتی را نمایندگی کنند؛ اما نهادهایی که در طول سالیان شکل گرفتهاند، از عمق و سابقه برخوردارند و سرمایه اجتماعی بالایی دارند، نباید آسیب ببینند. این نهادها باید همچنان حلقه اصلی فعالیتهای صنفی باشند و در کنار آنها زمینه طرح دیدگاههای مختلف نیز فراهم شود.
جوادی ابراز امیدواری کرد که در ماههای آینده اخبار امیدوارکنندهای درباره وضعیت نشر ایران منتشر شود و گفت: شاید نتوانیم همه مشکلات را برطرف کنیم، اما دستکم باید تلاش کنیم شرایط را بدتر نکنیم و در مسیر بهبود وضعیت نشر کشور گام برداریم.
مهدی فیروزان نیز در بخش دیگری از این نشست، با اشاره به وضعیت صنعت نشر و تلاش فعالان این حوزه برای حفظ فعالیتهای خود اظهار کرد: سال گذشته در اتحادیه درباره تابآوری و فناوری صحبت کردم. آنقدر در این مدت از تابآوری، صبوری و امید سخن گفتهایم که این مفاهیم به موضوعاتی پرتکرار تبدیل شدهاند؛ اما اکنون باید برای عبور از این مرحله و یافتن راهحلهای عملی فکر کنیم.
وی افزود: سال گذشته از تابآوری صحبت میکردیم، اما امسال شما کاری کردهاید که باید از بقا سخن بگوییم. قفسههای کتابفروشیها را پر نگه داشتید، کتابها را منتشر کردید، حقوق نویسندگان و کارکنانتان را پرداخت کردید و توانستید وقار و استمرار فعالیت حرفهای خود را حفظ کنید. اکنون که به مرحله بقا رسیدهایم، خلاقیت و نوآوری اهمیت بیشتری پیدا میکنند و باید به دنبال راههای جدید باشیم.
فیروزان با اشاره به اینکه دیدگاههای مطرحشده در سخنانش حاصل گفتوگوهای جمعی با صاحبنظران و کارشناسان است، گفت: برای بررسی وضعیت هر بنگاه اقتصادی و حتی هر کشور، میتوان شش مؤلفه اساسی را در نظر گرفت: نیروی انسانی، روابط و ارتباطات، ابزارها، قواعد و مقررات، اهداف و رویکردها.
وی در توضیح این مؤلفهها بیان کرد: نخستین مؤلفه، نیروی انسانی است. در یک بنگاه نشر، کارکنان و نیروهای تخصصی و در سطح کشور، جمعیت و مردم، نیروی انسانی را تشکیل میدهند. دومین مؤلفه، روابط و ارتباطات است؛ از ارتباط میان مدیران، ویراستاران، حروفچینان، مسئولان بازاریابی و سایر بخشهای یک مجموعه گرفته تا روابط میان نهادهای مختلف، دولت، مردم و اصناف.
این فعال حوزه نشر ادامه داد: مؤلفه سوم، ابزارهاست؛ ابزارهایی مانند ماشینآلات چاپ، کاغذ، قلم، سیستم توزیع، بازاریابی و حتی هوش مصنوعی. چهارمین مؤلفه، قواعد و مقررات است که هر بنگاه و مجموعهای بر اساس آن فعالیت میکند. پنجمین مؤلفه، اهداف و ششمین مؤلفه، رویکردها و مأموریتهایی است که در اساسنامه یا چشمانداز یک مجموعه تعریف میشوند.
فیروزان با طرح این پرسش که در شرایط بحرانی کدامیک از این مؤلفهها قابلیت تغییر دارند، تصریح کرد: باید با خودمان صادق باشیم. آیا میتوانیم نیروی انسانی خود را تغییر دهیم؟ برای مثال، آیا میتوانیم مردم ایران را با مردم کشور دیگری جایگزین کنیم؟ طبیعتاً چنین امکانی وجود ندارد. روابط و ارتباطات نیز بخشی از ساختار موجود ما هستند و نمیتوان بهسادگی آنها را کنار گذاشت.
وی درباره ابزارها نیز گفت: ابزارها را میتوان تغییر داد و بهروزرسانی کرد. برای مثال، اگر در گذشته تبلیغات تلویزیونی ابزار اصلی معرفی کتاب بود، امروز شبکههای اجتماعی نیز به ابزارهای مهم تبلیغاتی تبدیل شدهاند. اما باید توجه داشت که با وجود تغییر شکل ابزارها، کارکردهای اصلی همچنان پابرجاست.
این فعال حوزه نشر با اشاره به محدودیت تغییر در اهداف یک بنگاه افزود: یک ناشر نمیتواند هدف اصلی خود را کنار بگذارد و به تولید محصولی کاملاً متفاوت روی بیاورد. بنابراین، در میان این مؤلفهها، دو بخش مهمی که امکان تغییر جدیتری دارند، قواعد و مقررات و رویکردها هستند.
فیروزان برای توضیح اهمیت تغییر قواعد، به تحول قوانین بازی والیبال اشاره کرد و گفت: در گذشته شیوه امتیازگیری در والیبال بهگونهای بود که بازی ممکن بود مدت زیادی ادامه پیدا کند، اما با تغییر قواعد، شکل بازی و جذابیت آن برای مخاطبان نیز تغییر کرد. این مثال نشان میدهد که گاهی اصلاح قواعد میتواند زمینهساز تحول در یک



