نقد و طنز سیاسی: نگاهی به دنیای سیاست با زبانی شیرین

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، کتابی با عنوان «مذاکره در نیویورک، ماکیاولی در اصفهان» به تازگی منتشر شده است که شامل یادداشتها و مقالات مطبوعاتی فریدون مجلسی، دیپلمات و نویسنده شناخته شده، میباشد. این اثر توسط انتشارات مروارید به چاپ رسیده و شامل دو بخش با عناوین «در نقد و طنز» و «با همکاری هوش مصنوعی» است که به موضوعات مختلفی میپردازد.
فریدون مجلسی که آثار ارزشمندی از نویسندگانی چون رابرت گریوز، آمارتیا سن، جرد دایموند، فیلیپ راث و نیکولای گوگول را به فارسی ترجمه کرده و همچنین آثاری به زبان فارسی نوشته است، به مدت دو دهه در زمینه تحلیل مسائل سیاسی و نگارش یادداشتها و مقالات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در رسانههای مختلف فعال بوده است. پیش از این، برخی از آثار او در کتابهایی مانند «چهرهها» و «گذر از چهرهها» منتشر شده بود. اکنون نیز تعدادی از نوشتههای مطبوعاتی او به همت انتشارات مروارید به چاپ رسیده است.
در یکی از مقالات جذاب این کتاب که در بخش اول آن قرار دارد، مجلسی به موضوع خشونت در زندگی مدنی و سیاسی پرداخته و مینویسد: «خشونت که در طول تاریخ مطرح بوده و همچنان وجود دارد، بیشتر از آنکه یک امر اجتماعی باشد، به موضوعی فردی و اخلاقی مربوط میشود. حتی اگر خشونت در برخی نظامهای حکومتی به صورت جمعی بروز کند، ریشه و منشأ آن همچنان اخلاقی و فردی است… در متون فلسفی و اخلاقی قدیمی به این موضوع پرداخته شده است. نیازی به استناد به پیشینیان نیست، اما گاهی اوقات سخنانی با ظرافت و صراحت بیان میشود که تکرار آنها ضروری است. سعدی میگوید: اگر این درندهخویی ز طبیعتت بمیرد، همه عمر زنده باشی به روان آدمیت. این بیان نشان میدهد که درندهخویی در طبیعت انسان وجود دارد و زنده ماندن به روان آدمیت، اخلاقمداری را مشروط به ریشهکن کردن آن درندهخویی ذاتی میکند.
فریدون مشیری، شاعر معاصر، نیز به همین نکته اشاره کرده و میگوید: «گفت دانایی که گرگی خیره سر هست پنهان در نهاد هر بشر». هرمان هسه، نویسنده مشهور قرن بیستم، با تأثیر از افکار کارل گوستاو یونگ و فروید، به زیبایی این دوگانگی و چندگانگی در ذات انسان را در رمان معروفش «گرگ بیابان» مطرح کرده است. پرسش این است که اگر این موضوع از دوران باستان شناخته شده، چرا در درمان یا تسکین آن موفق نبودهایم؟ زیرا جوامع بشری هنوز فرصت توسعه فرهنگی مؤثر بر اخلاق فردی را نیافتهاند و آموزش مناسب در خانواده، مدرسه و جامعه را تجربه نکردهاند.
ایران به عنوان یک آزمایشگاه تاریخی، خشونتهای مختلفی را از قبائل بدوی و چنگیزی تا نظامهای مدرن و غیرعشایری تجربه کرده است. در این راستا، هیتلر، استالین و مائو، که به عنوان شخصیتهای مدنی و معاصر شناخته میشوند، با ظواهر آراسته و ادعاهای فلسفی پیشرفته، نمونههایی از خشونتهای مدرن هستند. همچنین، ملل مدعی پیشرفت در حقوق بشر، مانند فرانسه و آمریکا، به نوعی دوگانگی در برخورد با انسانها دچار شدهاند، به طوری که خود را خوب و دیگران را بد میدانند.
در قرن بیستم، ساموئل هانتینگتون نظریهای تحت عنوان «برخورد تمدنها» مطرح کرد که خشونت سیاسی را در سطح بینالمللی تئوریزه میکند. او جهان را به حوزههای تمدنی بر مبنای دینی تقسیم کرده و آنها را در ستیز سلطهجویانه قرار میدهد. اما آمارتیا سن، استاد دانشگاههای کمبریج و هاروارد و برنده جایزه نوبل، این تقسیمبندی را نمیپذیرد و در کتاب «هویت و خشونت» به نقد تفکر هانتینگتون میپردازد. سن بر این باور است که انسان دارای هویت فرهنگی چندگانه است که شامل آگاهیهای علمی، ادبی، هنری و معنوی میشود و این تنوع میتواند خشونت را مهار کند.
او تأکید میکند که خشونتزدایی نیازمند تلاش برای تعالی فرهنگ و اخلاق فردی است و از این رو، از کسی که هزار کتاب را یک بار میخواند نباید ترسید، بلکه باید از کسی که یک کتاب را هزار بار میخواند، هراس داشت؛ مانند کتاب سرخ مائو یا کتاب سبز قذافی یا «نبرد من» هیتلر.



