پس از نمایش «ستارخان»، حق علی حاتمی نادیده گرفته شد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، محمدمهدی دادگو، تهیهکننده با تجربه سینمای ایران، در سخنانی ابتدایی به عشق علی حاتمی به ایران اشاره کرد و گفت: «در ابتدا از تمامی همکاران فیلمخانه ملی ایران و مدیر آن، لادن طاهری، به نمایندگی از خودم، علی حاتمی و اهالی سینما تشکر میکنم. داستان علی حاتمی و فیلم «ستارخان» داستانی مفصل و با قدمتی بیش از ۵۰ سال است. در زمان تولید این فیلم، من با حاتمی همکاری نداشتم و همکاری ما از سال ۱۳۵۶ با ایده «جاده ابریشم» آغاز شد و تا زمان فوت او ادامه یافت. این همکاری باعث میشد که او گاهگاهی از گذشتهاش صحبت کند، گذشتهای پر از فراز و نشیب که علی حاتمی از جوانی با نمایش و تئاتر آغاز کرده بود. علی حاتمی عاشق ایران بود؛ ایران به معنای واقعی، نه به شکل شعاری، بلکه به معنای تمامی سنتها، تاریخ، افتخارات و حتی اشیاء، ابنیه، داستانها، مراسم و اعتقادات.
دادگو در توضیح نگرش علی حاتمی به وقایع تاریخی ایران خاطرنشان کرد: «وقتی از گذشته نزدیک صحبت میکنیم، این گذشته به بسیاری از وقایع، اتفاقات و نظریات آلوده است که به تقویم و نه به تاریخ تعلق دارد. یک گذشته دور میتواند ما را به قضاوت تاریخی روشنتر برساند. در هنر سینما هرگز ادعایی وجود ندارد که وقتی به سمت فیلم تاریخی میرویم، جز به جز تاریخ را مانند یک تاریخنگار به تصویر بکشیم. اگر هم در گوشههایی چنین عملی صورت بگیرد، به شکل مستند است. علی حاتمی تاریخ را از دیدگاه خودش مینگریست و بر اساس آن مینوشت. داستانهای تاریخی او روایتهایی از تاریخ است بدون اینکه به حقایق تاریخی خیانت کند یا آنها را تغییر دهد و این را بارها در برابر کسانی که میخواستند به مسائل تاریخی یا سینمای او انتقاد کنند، یادآوری کرده است. او تأکید میکرد که تاریخنگار نیست و من از کنار وقایع تاریخی بدون لطمه زدن به آنها، داستان خودم را روایت میکنم.
این تهیهکننده سینما درباره ورود علی حاتمی به دنیای سینما بیان کرد: «اگر به گذشته سینمایی علی حاتمی پس از دوران حضورش در عرصه نمایش نگاه کنیم، او با یک فیلم موزیکال، که شاید نخستین فیلم موزیکال سینمای ایران باشد، وارد این عرصه میشود و جسارت او در فیلمسازی از همین جا نمایان میشود. وی نگرش علی حاتمی به موفقیت در گیشه سینما را اینگونه توصیف کرد: «حسن کچل» یک فیلم موزیکال است و پس از آن، «طوقی»، «بابا شمل»، «قلندر» و «خواستگار» را میسازد که تعدادی از آنها در گیشه موفق نیستند، اما او هرگز ناامید نمیشود زیرا میخواهد متلها، داستانها و قصههای کوچهها و مردان و قلندران را روایت کند و به یادگار بگذارد. برخی از تهیهکنندگان از علی حاتمی انتقاد میکردند که چرا فیلمهایش در گیشه شکست میخورد و این موضوع برای او اهمیتی نداشت. حاتمی مطمئن بود که راهی که انتخاب کرده، درست است. تمامی داستانهایی که حاتمی روایت میکند، بدون زمان هستند و در زمان قصههای مادرش رخ میدهند، زیرا مادرش برای او داستانهایی تعریف کرده و سپس این داستانها به این شکل به نمایش درآمدهاند.
اولین فیلم تاریخی علی حاتمی، همین «ستارخان» است که اثری غریب و مهجور به شمار میآید. در دوران کوتاه نمایش «ستارخان»، به حاتمی ظلم میشود و او به سمت تلویزیون پناه میبرد. وی افزود: «رضا قطبی در تلویزیون از این رانده شده وزارت فرهنگ و هنر آن زمان استقبال میکند و در سال ۱۳۵۲، «داستانهای مولوی» را میسازد که مجموعهای کوتاه تلویزیونی درباره داستانهای مثنوی معنوی است. سعید مستغاثی مقالهای به نام «مرغ سحر ناله سر کن» دارد که تمامی بینندگان «ستارخان» باید آن را مطالعه کنند تا ببینند چه بر سر حاتمی و این فیلم آمد. پس از ساخت این اثر، برای «ستارخان» یک نمایش خصوصی با حضور برخی نمایندگان مجلس آن زمان ترتیب داده میشود که مورد اعتراض آنها قرار میگیرد و آن را تحریف تاریخ و کوچک کردن یک سردار ملی و یکی از سران نهضت مشروطیت میدانند. البته حاتمی این سردار ملی را مانند همه ایراندوستان و کسانی که ایران را دوست دارند، به نمایش میگذارد و نمیخواهد درباره او غلو کند تا بعداً از آن بهرهبرداری کنند. این فیلم در اسفند ۱۳۵۱ به مدت ۱۰ روز اکران میشود و در همان زمان، نمایندگان مجلس جلسهای غیرعلنی درباره این فیلم تشکیل میدهند و اعلام میکنند که اثر، منافی و مغایر منافع ملی است و باید از پرده پایین بیاید. هرچقدر پرویز صیاد و دیگران تلاش میکنند، نمیتوانند جلوی این اتفاق را بگیرند و «ستارخان» از آن زمان تا کنون در محاق توقیف بوده است. بعد از انقلاب اسلامی، این فیلم میتوانست به نمایش درآید، اما شاید ضرورتی برای آن وجود نداشته باشد زیرا نسخه قابل نمایشی وجود نداشته است. حالا به همت فیلمخانه ملی ایران، این نسخه قابل نمایش به رویت شما خواهد رسید. نمایش «ستارخان» بخشی از برنامه نمایش آثار شاخص و مرمتشده سینمای ایران است که به مناسبت روز ملی سینما، موزه سینما با همکاری فیلمخانه ملی ایران تدارک دیده است. «ستارخان» محصول سال ۱۳۵۱ است و علی نصیریان، عنایت الله بخشی، عزت الله انتظامی و پرویز صیاد در آن ایفای نقش کردهاند.



