ناشرنما چه کسی است؟

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، فریاد ناصری، مدیر انتشارات حکمت کلمه، شاعر و نویسنده، در سخنانی به نقل از کلمات ونه گات یا شاید نویسندهای دیگر اشاره کرد که خداوند خود یک ویراستار است. این جمله به نوعی بیانگر این حقیقت است که تمام آنچه خداوند آفریده و تمامی کارهای جهان که همچنان در حال انجام است، همواره در معرض ویرایش و اصلاح قرار دارد. در این سخن دو نکته مهم نهفته است: اول اینکه ویرایش از اهمیت بالایی برخوردار است و دوم اینکه حتی خداوند نیز باید کار خود را بهطور مداوم ویرایش کند. به نظر میرسد هیچ جملهای نمیتواند به خوبی ضرورت و اهمیت ویرایش را منتقل کند.
با این حال، اگر هنوز وضعیت نشر در زمینه ویرایش دچار ضعف است، به نظر میرسد باید بین ناشران واقعی و ناشران قلابی تمایز قائل شویم. این تمایز حتی در میان تماشاگران نیز وجود دارد. تماشاگر قلابی را تماشاگرنما مینامند و به همین ترتیب میتوان گفت ناشرنما. این به معنای نادیده گرفتن کارهای بزرگانی چون ادیب سلطانی و ابوالحسن نجفی نیست. «راهنمای آماده ساختن» کتاب ادیب سلطانی که در نوع خود بینظیر است، در دهه ۴۰ و همزمان با شکوفایی نشر آغاز شد و در اوایل دهه ۶۰ به ثمر نشست. کتاب «غلط ننویسیم» نجفی نیز هنوز یک اثر ضروری است که باید بر میز هر نویسنده و مترجمی قرار داشته باشد. اما ناشرنماها به این مسائل توجهی ندارند و صبر ویرایش را نمیپذیرند، چه برسد به اینکه آن را فضیلت بدانند.
در حالی که ناشران معتبر حتماً شیوهنامه ویرایش دارند، زیرا میدانند که این شیوهنامهها هویت بصری کتابهایشان را شکل میدهد و شخصیت نشرشان را تعریف میکند. اما ناشرنماها به دنبال پخش بذر دانش نیستند، بلکه هدفشان شکار آخرین بازماندگان دشت فرهنگ است. ناشرنما کیست؟ کسی که تنها به بوی کباب آمده و پا بر دل تمام رفتگان میگذارد. ناشرنما کسی است که با استفاده از ابزارهای تکنولوژیک و هوش مصنوعی، متن را از این سو تحویل میگیرد و از آن سو ترجمه را ارائه میدهد و با نامی ساختگی یا واقعی کار نهایی را چاپ میکند. ناشرنما همان فرد زرنگی است که به ناشران واقعی میخندد که هنوز برای ویرایش و جلد و ترجمه هزینه میکنند. ناشرنما در واقع کتابدزد است که منتظر کتابهای پرفروش است تا در میانه آنها بیفتد و «بچاپبفروشی» کند.
اینکه ابزارهای تکنولوژیک بهجای بهبود وضعیت، منجر به ابتذال شدهاند، تنها مختص کشور ما نیست، بلکه جهان بهطور کلی درگیر این ابتذال است. مشکل ما این است که آثار نازل و ناشرنماها غالب شدهاند. بنابراین، برای رسیدن به آثار درست و باکیفیت، ابتدا باید حجم زیادی از آثار را نفی کرد تا تعداد محدودی اثر صحیح را از پس پرده بیرون آورد و سپس تلاش کرد تا اثبات کرد که این آثار درست هستند. نمونههای زیادی وجود دارد که شخصی کتابی از این آثار پُرغلط با ۵۰ درصد تخفیف از مثلاً داستایفسکی خریداری کرده و مجبور شدهایم بگوییم بله، اسم کتاب درست است و نویسنده هم همان است، اما باید به مترجم و ناشر نیز توجه کرد. حال بماند که مترجمان نوآمده نیز با اندکی زباندانی، به میداندار سریدوزی تبدیل شدهاند. به آنها بگویید که در این مملکت محققی بوده که فقط برای مقدمه کتابش ۱۰ سال وقت گذاشته است. از نظر آنها، چنین محققی عمر خود را باخته است.
ناشرنما نمیداند و برایش اهمیتی ندارد که بنیاد تمام وجود ما زبان است. ناشرنما نمیداند که نمک هویت ما زبان است و در حال تخریب این نمک است تا از این وضعیت بهرهبرداری کند. کسی که ریشه به تیشه میزند، برایش اهمیتی ندارد که همین تهمانده کتابخوانها را هم از کتاب پشیمان کند یا کسانی را که تازه میخواهند به جرگه کتابخوانها بپیوندند. البته نباید فراموش کرد که وضعیت اقتصادی نیز کار بسیاری از ناشران را دشوار کرده است. فروش پایین کتاب و هزینههای بالای تولید، همه دست به دست هم دادهاند تا دقت و کتابآرایی و ویرایش به عنوان بار اضافی تلقی شوند و از ردیف کارها خارج شوند. کافی است نگاهی به تاریخ هنر کتابآرایی ما از تجلید و صحافی تا انواع کاغذها بیندازید و ببینید که چه سنتی در پس سر داریم. چه باید کرد؟ مثلی هست به ترکی که میتوان اینطور ترجمهاش کرد: زمین که سخت میشود، گاو از چشم گاو میبیند. حال که زمین زیستن ما سخت شده است و اقتصاد و گرانی و از قدرافتادن کتاب و فرهنگ، نمیتوان همه مشکلات را به گردن ناشرنما انداخت. ناشرنما خود طفیلی وضعیتی بزرگتر است. تا آن بستر مناسب فراهم نشود و محیط رشد قارچها برچیده نشود، روال امور همینطور باقی خواهد ماند.



