نگاهی تازه به «زن» از دیدگاه یک «مرد»

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، حتی اگر با اندیشههای امام موسی صدر آشنا نباشید، احتمالاً تاکنون تصویری از قامت بلند و چهره دوستانه و نگاه روشن و خندان او را دیدهاید؛ مردی که با لباس روحانیت به سفر در جهان پرداخت و بدون هیچگونه تعصب و پیشداوری، «انسان» بودن را نعمت همیشگی بشریت دانست و اظهار داشت: «ما برای انسان گرد آمدهایم!» به همین دلیل، در روزهایی که «زن» به یکی از شعارهای رایج در هر قشری تبدیل شده است، به کتاب «زن و چالشهای جامعه» امام موسی صدر نگاهی انداختم که شامل مجموعهای از سخنرانیها و گفتوگوهای تفصیلی او در زمانها و مکانهای مختلف و با رسانههای گوناگون است؛ کتابی که «زن» را از منظر «مردی» به مخاطب معرفی میکند که آغاز گفتوگویش بهطور قابل توجهی متفاوت از سایر صداهایی است که تا کنون «زن» را به آن صورت معرفی کردهاند: «در این دوره برای شما کافی نیست که فقط مادرانی شایسته باشید …» امام موسی صدر، زن را نه بهعنوان ابزاری برای خودانگارههای بشری میبیند و نه میخواهد با استناد به بخشهایی از دین اسلام که به مرور زمان توسط مردان تحریف شده، از زن موجودی وابسته به مرد بسازد؛ بلکه او، همچون عادت همیشگیاش، با وقار و با پرسش به میان زنان میآید تا هم حقوق واقعی آنها را با آنها مرور کند و هم اینکه خودشان را با وضعیت فعلیشان به چالش بکشد. اما چگونه؟ کتاب را ورق میزنم و به این فکر میکنم که چقدر میتواند غمانگیز باشد که «زن» تنها یک عروسک باشد و گمان کند که آزاد است؛ آیا عروسکی وجود دارد که آزاد باشد؟ عروسکها همیشه در ویترینها دست به دست میشوند تا به دست زندانبان اصلیشان برسند و زمانی که طراوت اولیه و نشاطشان از بین رفت و آن موهای طلایی از حالت طبیعی خارج شد، به فراموشی سپرده میشوند. امام موسی صدر نیز با همین دلسوزی مسئولانه به این موضوع میپردازد و معتقد است: «هر زنی ممکن است چند سال زیبایی و جذابیت داشته باشد؟ پانزده سال، بیست سال یا چند سال کمتر یا بیشتر بسته به تفاوتهای جسمی. اما قبل و بعد از این مدت، هیچ قیمتی ندارد. این جامعه فریبکار است. تا وقتی که زن زیبا و جوان است، او را پذیرفته و با احترام در قله مینشانند و روزنامهها و مجلات را از عکسهایش پر میکنند، اما به محض اینکه زیبایی و جذابیت خود را از دست داد، به دست فراموشی سپرده میشود و کسی سراغش را نمیگیرد؛ دیگر کسی او را دعوت نمیکند؛ کسی به او احترام نمیگذارد؛ کسی در اتوبوس یا سینما صندلیاش را به او نمیدهد؛ بعد از ده یا بیست سال جوانی، عمرش به پایان میرسد و میمیرد. این توطئهای بر ضد زن است و تقلیل عمر اوست.
اما تفاوت نگاه امام موسی صدر شاید در همینجا نمایان میشود؛ او قرار نیست زن را از یک زندان بیرون بیاورد و به زندان دیگری بسپارد. او قرار نیست فقط بگوید جامعه با زن چه کرده و سپس نسخهای تازه و صرفاً دینی برای اینکه زن چگونه باشد ارائه دهد. او از زن میخواهد که از جایگاه «موضوع» بودن خارج شود؛ موضوعِ نگاه مرد، موضوعِ تبلیغات، موضوعِ شعار و حتی موضوعِ ترحم. به همین دلیل، در سخن گفتن با زنان، تنها به حقوق آنها اشاره نمیکند؛ بلکه از مسئولیتهایشان نیز سوال میکند. به نظر میرسد او میخواهد آینه را اینبار در دستان خود زن قرار دهد و بگوید حالا خودت را ببین؛ نه آنطور که جامعه خواسته، نه آنطور که مرد خواسته، نه آنطور که بازار پسندیده است. شاید به همین دلیل، صدای امام موسی صدر درباره زن هنوز هم شنیدنی است؛ زیرا او زن را از «عروسک بودن» نجات میدهد، اما به آزادی صرف نیز رضایت نمیدهد. آزادی برای او، رهایی از قفس نیست؛ بلکه یافتن آن انسانی است که قرار بوده درون این قفسها فراموش نشود. زنی که ارزشش با جوانی پایان نمییابد، با مادر شدن آغاز و پایان نمیگیرد و با نگاه هیچ مردی تعریف نمیشود. و شاید عجیب نباشد که مردی با این نگاه، پیش از آنکه درباره «زن» سخن بگوید، از «انسان» آغاز کرده باشد؛ همان انسانی که روزی دربارهاش گفت: «ما برای انسان گرد آمدهایم.»



