زندگی زنی که در سایه جنگ زندگی کرد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، کتاب «جادههای ناتمام» که شامل خاطرات خدیجه بشردوست، همسر سردار محمدعلی (عزیز) جعفری است، یکی از آثار مجموعه «روایت همسران فرماندهان» به قلم محبوبه عزیزی و منتشر شده توسط انتشارات مرز و بوم میباشد. این روایت با سرشتی دشوار و در عین حال آموزنده، به زندگی زنانی میپردازد که در زمان جنگ مسئولیتهای سنگینی را بر عهده داشتهاند. محبوبه عزیزی در مراسم رونمایی از کتاب اظهار داشت: خدیجه بشردوست در بسیاری از مواقع تمایلی به بیان خاطرات خود نداشت و به ویژه در مصاحبههای اولیه با احتیاط و نگرانی از درست نبودن یا عادی جلوه کردن گفتههایش مواجه بود. اما در نهایت، با گفتوگو و قانعسازی، اجازه نوشتن این مطالب فراهم شد تا خوانندگان بتوانند با زندگی ساده و در عین حال پر از درسهای آموزنده همذاتپنداری کنند.
عزیزی همچنین اشاره کرد که این کتاب به شکل مشارکتی شکل گرفته است؛ متن توسط محبوبه عزیزی نوشته میشد و پیشنهادها و اصلاحات مرتضی سرهنگی و محمدعلی آقامیرزایی در آن لحاظ میشد. «جادههای ناتمام» از جمله روایتهایی است که به جرأت میتوان گفت بخشی از پازل تاریخ شفاهی جنگ تحمیلی را کامل میکند. این کتاب جنگ را از دید کسانی روایت میکند که هرچند به صورت مستقیم در خط مقدم درگیری با دشمن نبودند، اما در نزدیکی مناطق درگیری زندگی میکردند و هرگز نخواستند شریک زندگی خود را تنها بگذارند و به مناطق امن بروند.
در گفتوگو با محبوبه عزیزی به جزئیات روایت خدیجه بشردوست در «جادههای ناتمام» پرداخته شد. عزیزی در پاسخ به این سوال که چه چیزی در زندگی خدیجه بشردوست وجود داشت که باعث شد این پروژه ناتمام را تکمیل کند، گفت: «من میدانستم که زنان در زمان جنگ و در غیاب همسرانشان که در میدان نبرد هستند، مدیریت زندگی را به عهده میگیرند و آنها هستند که در پشت جبهه استقامت میکنند و سختیها را به جان میخرند تا مردانشان با خیال راحت در میدان مقاومت کنند. خاطرات خانم خدیجه بشردوست همسر یکی از فرماندهان ارشد جنگ نمونهای از این مدیریت استقامت و همراهی است.»
عزیزی در ادامه به این نکته اشاره کرد که چرا در ابتدای خاطرات بشردوست به فرهنگ توجه بیشتری شده اما به مرور کمرنگ میشود: «شروع کتاب با مسائل خانوادگی و زنانگی آغاز میشود و ادامه پیدا میکند به زندگی دختری که جنگ را ندیده و فقط در مناسبات خانوادگی زیسته است. این دختر بعد از ازدواج به یک اقلیم بحرانزده و جنگی میرود و ناخودآگاه تحت تأثیر این اتفاقهای جدید و خشونتبار قرار میگیرد. سیر طبیعی کتاب ایجاب میکند که از یک فضای آرام فرهنگی خانوادگی به اتفاقهای خشونتبار جنگ پرتاب شود و ناخودآگاه زندگی تغییر میکند.»
وی افزود: «مکان در این خاطرات بسیار مهم است اما متاسفانه اغلب مکانها با جزئیات توصیف نشدهاند. زمان ماندن در هر یک از این مکانها موقت و کوتاه بوده و به مقتضای زمان و دید راوی به مکان شرح داده شده است. همچنین شامل چهل سال زمان شده و طبیعی است که راوی بسیاری از جزئیات را به خاطر نیاورد.»
عزیزی همچنین به شخصیتها در کتاب اشاره کرد و گفت: «با شناختی که از راوی دارم، این بانوی محترم ارتباط اجتماعی گستردهای با اطرافیان و محیط پیرامون خود ندارد. زندگیاش محدود به همسر و بچههاست و به دلیل شیوه زندگی ناشی از فعالیت همسر، هر چند ماه یک بار مجبور به جابهجایی است.»
در پاسخ به این سوال که چرا اطلاعات دقیقی از مهمانی همسر خدیجه بشردوست با چند سردار سپاه در بحبوحه جنگ ذکر نشده، عزیزی بیان کرد: «همسرشان اهل بیان موضوعات جنگ در خانه نبودند و به همین دلیل، مهمانیها در سادهترین شکل خود برگزار میشد و در واقع در آن شرایط بحرانی و جنگ به منزله تنفس و آرامشی برای خود و خانوادهشان بود.»
وی در ادامه توضیح داد: «با توجه به شخصیت این فرمانده محترم و همسرشان، طبیعی است که برخی افراد اطلاعات را به صورت محافظهکارانه منتقل کنند. من به عنوان نویسنده نمیتوانم ورود کنم و چیزی از خودم اضافه کنم.»
عزیزی در پاسخ به سوالی درباره رابطه خدیجه بشردوست با خانواده باکری گفت: «من به عنوان نویسنده نمیتوانم اطلاعات خلق کنم وقتی راوی بیش از این ورود نمیکند یا یادش نیست یا دوست ندارد وارد شود.»
در پایان، عزیزی به تجربه خود از تعامل با همسر یکی از فرماندهان عالیرتبه سپاه اشاره کرد و گفت: «این تعامل باعث شد من در مصاحبه و تدوین این زندگی تجربههای جدیدی پیدا کنم که تا به حال نداشتم. کار با آنها ظرافتها و دقت نظرها و ملاحظاتی دارد که در مصاحبههای عادی کمتر مطرح میشود.»



