همانندیهای مفهومی اشعار دوبیتیسرایان در سدههای مختلف: از گذشته تا امروز

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، عبدالمجید زنگویی در جمع انجمنهای فعال ادبی و فرهنگی شیراز با اشاره به ظرفیتهای قالب دوبیتی، گفت: این فرم شعری با وجود اندازه کوچک، محتوایی گسترده و متنوع را در بر میگیرد.
وی افزود: دوبیتی به عنوان یکی از دستاوردهای ترانهسرایی در میان شاعران دشتی و دشتستانی و نیز سرایندگان برجسته جنوب، از ابتکارات و نوآوریهای رایج در شعر این مناطق به شمار میآید.
نویسنده کتاب «فایزانههای دشت و دریا» درباره مضامین غالب در ترانهها و دوبیتیها توضیح داد: ترانهسراها معمولاً در سرودههای خود از بیوفایی و هجران یار، اندوه و غم، دلهره و اضطراب، یأس و نومیدی، محرومیت و دشواریهای مالی و اقتصادی، سرخوردگی و شکستهای عاطفی و اجتماعی سخن میگویند و در کنار آن به ظلم و بیدادگری حاکمان نیز میپردازند، اما کمتر به خوشی و شادی یا عشق و سرور اشاره میشود.
فایزپژوه و مؤلف کتاب «شرحی بر ترانههای فایز» همچنین تاکید کرد: عنصر احساس و عاطفه، تخیل و گله از معشوق جایگاهی برجسته در اشعار دوبیتیسرایان دارد؛ با این حال امروز لازم است ترانه را با توجه به شرایط روز کشور و زندگی افراد، در چارچوب ساختار اجتماعی و روابط و مناسبات تولیدی حوزههای مختلف بررسی کرد. از این رو، به مرور مسائل و جریانات سیاسی و عقیدتی نیز وارد دوبیتیها شده و میشود.
وی ادامه داد: اگر ترانههای باباطاهر، فایز و دیگر ترانهسرایان ایران را از گذشتههای دور تا امروز بررسی و با هم مقایسه کنیم، درمییابیم که پس از گذشت سدهها، از نظر مضمون همخوانی و شباهتهای زیادی میان سرودههای قدیم و جدید وجود دارد. در واقع همه سرایندگان ترانهها و دوبیتیها از غم و اندوه، ناکامیها و نارساییها، بیسروسامانیها، درد و هجران، شکستها و محرومیتهای گوناگون و موضوعاتی از این دست سخن گفتهاند.
زنگویی در ادامه یادآور شد: ترانهسرایان جنوب از دیرباز زیر فشار «مصائب چندگانه» قرار داشتهاند؛ از سویی با سختیهای زمینی و آسمانی و از سوی دیگر، تحت تأثیر عملکرد و سیاستهای استعماری خارجی، بهویژه از سوی حکومتهای مرکزی و محلی، دچار ستم و بیمهری شدهاند. همچنین سلطه طولانی نظام اربابرعیتی در ایران و بهخصوص در جنوب کشور، بویژه در روستاها، اثرات عمیق خود را بر شعر شاعران جنوب و بهویژه در اشعار ترانهسرایان گذاشته است.
وی تصریح کرد: با یک نگاه ساده میتوان شباهتهای فراوان میان دوبیتیهای باباطاهر در قرن پنجم، کهنسال و نیز مضامین سرودههای دوبیتیسرایان قرون بعد و حتی معاصران او را مشاهده کرد. این موضوع نشان میدهد ریشههای مشترک محتوایی در طی زمان حفظ شده است.
این شاعر و ناشر سالهای اخیر جنوب ایران با انتقاد از فقدان جلسات رسمی و مستمر نقد شعر کهن و معاصر فارسی گفت: باید علاوه بر نشستهای شعرخوانی، جلسات آموزش نقد شعر فارسی برای منتقدان انواع شعر نیز برگزار شود؛ مشابه کاری که برای نقد آثار نوشتاری و متون ادبی از سوی منتقدان ادبی معاصر و توسط محافل ادبی کشور انجام میشود.
زنگویی در پایان یادآور شد: «درد مشترک»، «فرهنگ ایستا و کهنهگرا»، «اقتصاد ناهمگون» و «نظامهای طبقاتی» از نشانههای دوبیتی و ترانههای ایرانی در هر زمان و هر مکان از ایران بوده و هست.
عبدالمجید زنگویی شاعر و ادیب، ناشر و پژوهشگر ارزنده جنوبی ساکن در شیراز است. او متولد ۱۳۱۶ بوشهر و از پیشکسوتان دادگستری و از فعالان حوزه فرهنگ و ادب شیراز محسوب میشود؛ زنگویی همچنین تاکنون ۴۰ عنوان کتاب در زمینههای ادبی و … منتشر کرده و مدیریت نشر لیان را بر عهده دارد.



