آموزش ایمنی و پیشگیری از حریق به کودکان: داستانی جذاب و آموزنده

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، با آغاز مهرماه و سال تحصیلی جدید ۱۴۰۶-۱۴۰۵، فرصتی مناسب برای توجه مجدد خانوادهها، معلمان و مدیران مراکز آموزشی به موضوع ایمنی دانشآموزان فراهم شده است. کتاب «نگهبانان آتش؛ ورود دُرسام و اولین مأموریت» با بهرهگیری از داستان و تصویر، مفاهیم مرتبط با پیشگیری از حریق و رفتار صحیح در زمان آتشسوزی را به زبانی مناسب برای کودکان ارائه میدهد. این اثر توسط علی طهرانچی، نویسنده، پژوهشگر و متخصص ایمنی شهری تألیف شده است. طهرانچی دارای مدرک دکتری در رشته شهرسازی و استاد دانشگاه سوره است و علاوه بر فعالیتهای علمی، در حوزه هنر تئاتر و بهویژه طراحی صحنه نیز تجربه و تخصص دارد. این پیشینه هنری بهخوبی در ساختار نمایشی روایت، شخصیتپردازی تجهیزات ایمنی و شکلگیری فضای داستانی شهر و مدرسه «ایمنستان» نمایان است.
تصویرگری این کتاب را سیحان صالحپور و عرشیا روحبخش انجام دادهاند و انتشارات نسل روشن آن را به چاپ رسانده است. داستان کتاب در شهری شاد و رنگارنگ به نام «ایمنستان» و عمدتاً در محیط مدرسه این شهر رخ میدهد؛ گروهی از شخصیتهای دوستداشتنی با عنوان «نگهبانان آتش» مسئولیت حفاظت از مردم، ساختمانها و بهویژه کودکان مدرسه در برابر خطر آتش و دود را بر عهده دارند. انتخاب مدرسه بهعنوان فضای اصلی داستان، ارتباط معناداری میان محتوای کتاب و آغاز سال تحصیلی ایجاد کرده است. در روزهایی که دانشآموزان پس از تعطیلات تابستانی دوباره به کلاسهای درس بازمیگردند، آموزش موضوعاتی مانند شناخت مسیرهای خروج اضطراری، توجه به علائم ایمنی، آگاهی از خطر دود، حفظ آرامش و پیروی از راهنمایی معلمان میتواند بخشی از برنامههای فرهنگی مدارس باشد.
در این داستان، تجهیزات پیشگیری و اطفای حریق به شخصیتهایی زنده، رنگی و قابلدرک برای کودکان تبدیل شدهاند؛ درب مقاوم در برابر آتش، پرده مقاوم در برابر دود و حریق، پتوی خاموشکننده، جعبه شیلنگ آتشنشانی، سطل شن و کپسول آتشنشانی، هرکدام دارای هویت و توانایی مشخصی هستند و نقش خود را در پیشگیری یا کنترل آتش ایفا میکنند.
شخصیت محوری کتاب «دُرسام» نام دارد؛ دربی نقرهای و مقاوم در برابر آتش که بهتازگی به ایمنستان وارد شده و به گروه نگهبانان آتش ملحق میشود. دُرسام در نخستین مأموریت خود، در زمان هجوم شعلههای سرکش به مدرسه، مسیر خروج ایمنی برای کودکان ایجاد کرده و با ایستادگی در برابر آتش و دود، به نجات دانشآموزان کمک میکند. این بخش از داستان، اهمیت دربهای مقاوم در برابر حریق، جداسازی فضاهای خطرناک و حفاظت از مسیرهای خروج اضطراری را به زبان ساده به کودکان نشان میدهد؛ کودک در جریان داستان درمییابد که هنگام بروز حادثه باید آرامش خود را حفظ کند، از مسیرهای تعیینشده خارج شود و به راهنمایی معلمان و مسئولان مدرسه توجه نماید.
در ادامه داستان، هرکدام از نگهبانان آتش وظیفهای مشخص بر عهده میگیرند؛ پرده مقاوم به محدود کردن دود و آتش کمک میکند، پتوی خاموشکننده شعلههای کوچک را مهار میکند، شیلنگ آتشنشانی در خنککردن و کنترل آتش نقش دارد، سطل شن به محدود کردن شعلهها کمک میکند و دُرسام مسیر خروج کودکان را ایمن نگه میدارد.
یکی از نقاط قوت «نگهبانان آتش»، تبدیل مفاهیم تخصصی و تجهیزات ایمنی به شخصیتهای داستانی است که این شیوه سبب میشود کودکان بدون مواجهه با آموزشهای خشک و پیچیده، نام، ظاهر و کارکرد برخی تجهیزات پیشگیری و مقابله با حریق را بشناسند و اطلاعات ارائهشده را آسانتر به خاطر بسپارند. تصاویر تمامرنگی کتاب نیز نقش مؤثری در انتقال مفاهیم دارند. تصویرگران اثر، تجهیزات ایمنی را به شخصیتهایی با چهره، هویت و توانایی مشخص تبدیل کردهاند؛ صحنههای حضور نگهبانان در مدرسه، هجوم شعلههای سرکش، هدایت کودکان به مسیر خروج و همکاری شخصیتها برای مهار آتش، مفاهیم آموزشی را برای مخاطب کودک ملموستر کرده است.
در تصویرسازیهای کتاب، خطر آتش بهطور جدی نشان داده میشود، اما فضای بصری بهگونهای طراحی شده است که ضمن انتقال هشدارهای ایمنی، موجب ایجاد ترس شدید و ماندگار در کودک نشود؛ استفاده از رنگهای شاد، شخصیتهای صمیمی و فضای فانتزی، میان هشداردهندگی و جذابیت کودکانه تعادل برقرار کرده است.
تأکید بر کار گروهی، یکی دیگر از ویژگیهای این کتاب است و در جریان داستان، هیچیک از تجهیزات بهتنهایی قادر به کنترل کامل حادثه نیستند و ایمنی با همکاری شخصیتها، آمادگی قبلی و انجام درست وظایف شکل میگیرد. این ساختار روایی به کودکان میآموزد که ایمنی نتیجه عملکرد یک فرد یا یک وسیله نیست؛ بلکه از همکاری تجهیزات، آموزش، مسئولیتپذیری و رفتار صحیح افراد حاصل میشود؛ این پیام میتواند در نخستین روزها و هفتههای سال تحصیلی، مبنایی برای گفتوگوی معلمان با دانشآموزان درباره ایمنی کلاس و مدرسه قرار گیرد.
در بخش پایانی کتاب نیز نویسنده مستقیماً با والدین سخن میگوید و از آنان میخواهد درباره موضوعاتی مانند بستن دربها هنگام آتشسوزی، شناخت مسیرهای خروج ایمن، آشنایی با تجهیزات ایمنی و خطرهای ناشی از دود با فرزندان خود گفتوگو کنند که این بخش، کتاب را از یک داستان کودکانه صرف فراتر برده و آن را به ابزاری برای آموزش مشترک کودک، خانواده و مدرسه تبدیل کرده است.
علی طهرانچی در این اثر تلاش کرده است دانش و تجربه خود در حوزههای ایمنی شهری، شهرسازی و آموزش دانشگاهی را با نگاه هنری برآمده از فعالیت در تئاتر و طراحی صحنه پیوند دهد و حاصل این رویکرد، داستانی است که مفاهیم تخصصی ایمنی را در قالب شخصیتها، موقعیتهای نمایشی و فضایی قابلدرک برای کودکان بازآفرینی میکند. رویکرد اصلی کتاب بر این باور استوار است که آموزش فرهنگ ایمنی باید از سالهای کودکی و از محیطهایی مانند خانه و مدرسه آغاز شود؛ بر همین اساس، «نگهبانان آتش» تلاش دارد کودکان را پیش از وقوع حادثه با خطر آتش، نقش تجهیزات ایمنی و اهمیت واکنش صحیح آشنا کند.
با توجه به قرار گرفتن بخش اصلی داستان در محیط مدرسه، این کتاب میتواند همزمان با آغاز سال تحصیلی در برنامههای فرهنگی مهرماه، زنگ ایمنی، مانورهای تخلیه اضطراری، نشستهای آموزشی والدین و مربیان و دورههای آشنایی دانشآموزان با آتشنشانی مورد استفاده قرار گیرد. کتاب «نگهبانان آتش؛ ورود دُرسام و اولین مأموریت» توسط انتشارات نسل روشن در ۲۲ صفحه مصور و رنگی و برای مخاطبان بالای ۷ سال منتشر شده است.



