ماهی در خشکی؛ داستان جنگی که فراتر از میدان نبرد ادامه دارد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، مراسم رونمایی و بررسی کتاب «ماهی دور از آب» اثر اختر بیجاد (رها) به مناسبت هفته دفاع مقدس در فرهنگسرای خاوران و با همکاری نشر بینالملل برگزار گردید. در این نشست، نویسنده و فرشته رضایت، کارشناس برنامه، به بررسی روایت زندگی یک جانباز شیمیایی و تأثیر خانواده در سالهای پس از جنگ پرداختند.
کتاب «ماهی دور از آب» که توسط نشر بینالملل منتشر شده، داستان زندگی مسعود انجمنشجاع، جانباز شیمیایی اهل کرمان را روایت میکند که در کتاب با نام «ناصر» شناخته میشود. این اثر از دوران کودکی او آغاز شده و تا سالهای پس از جنگ و مواجهه او و خانوادهاش با پیامدهای جسمی و روحی مجروحیت ادامه مییابد.
فرشته رضایت در این نشست با اشاره به محور اصلی کتاب بیان کرد: جنگها با صدای گلوله و انفجار پایان مییابند، اما برخی جنگها در سکوت سنگین نفسهایی که به کپسول اکسیژن وابستهاند، سالها ادامه مییابند. «ماهی دور از آب» روایت همین نبرد پنهان است؛ داستان جوانی که در ۱۶ سالگی در عملیات والفجر ۸ با گازهای شیمیایی مواجه میشود و پس از پایان جنگ، با پیامدهای آن زندگی میکند.
او یکی از ویژگیهای متمایز کتاب را نزدیک شدن به زندگی خصوصی شخصیتهای دفاع مقدس دانست و افزود: در بسیاری از روایتهای دفاع مقدس، قهرمانان از فاصلهای دور و در تصویری قدسی دیده میشوند، اما در این کتاب مخاطب به زندگی روزمره شخصیتها نزدیک میشود و خشم، درد، خستگی، اختلاف، صبوری و عشق را مشاهده میکند و در طول داستان شاهد شکلگیری یک قهرمان است.
رضایت با تأکید بر نقش فاطمه، همسر ناصر، ادامه داد: یکی از نکات مهم کتاب این است که داستان تنها درباره یک قهرمان نیست. فاطمه، مادر ناصر، خواهر او و دیگر زنان خانواده نیز در این روایت نقش دارند و هر یک به نوعی با پیامدهای جنگ و زندگی با یک جانباز شیمیایی مواجهاند. به همین دلیل، کتاب تصویری از قهرمانی جمعی ارائه میدهد که در آن صبوری و ایستادگی خانواده نیز نمایان است.
در ادامه این نشست، اختر بیجاد درباره شکلگیری «ماهی دور از آب» گفت: حدود ۱۵ سال است که در حوزه خاطره و روایت فعالیت میکنم. آشنایی با خانواده شهدا و جانبازان و بهویژه مواجهه با زندگی همسران آنان، باعث شد به روایت عاشقانهها و زندگی خصوصی این خانوادهها توجه کنم. به نظرم بخش مهمی از آنچه در سالهای جنگ و پس از آن اتفاق افتاده، از نیروی عشق، علاقه و همراهی یک مادر یا همسر سرچشمه گرفته است.
او درباره انتخاب عنوان کتاب توضیح داد: «ماهی دور از آب» از تصویری میآید که درباره وضعیت مسعود شکل گرفته بود؛ انسانی که بعد از مجروحیت شیمیایی، گویی از محیط طبیعی زندگی خود جدا شده و برای ادامه حیات باید مدام برای نفس کشیدن تلاش کند. این عنوان برای من استعارهای از وضعیت او و خانوادهاش بود.
بیجاد همچنین درباره شیوه روایت کتاب گفت: تلاش کردم روایت بر اساس خاطرات و مستندات موجود پیش برود و از خیالپردازی فاصله بگیرد. در عین حال، به دلیل محدودیتهای انتشار و حجم کتاب، ناچار بودم از میان خاطرات، بخشهایی را انتخاب کنم که در شناخت شخصیتها و فضای زندگی آنها نقش بیشتری دارند.
در بخش دیگری از نشست، حاضران درباره نقش زنان در روایتهای دفاع مقدس سخن گفتند و تأکید کردند که آثار جنگ تنها به میدان نبرد محدود نمیشوند. زندگی همسران و مادران جانبازان و شهدا، بخش مهمی از تاریخ اجتماعی جنگ را تشکیل میدهد؛ بهویژه در مواردی که آثار مجروحیت سالها پس از پایان جنگ ادامه داشته است.
یکی از حاضران نیز با اشاره به تجربه شخصی خود از مطالعه کتاب گفت که روایت «ماهی دور از آب» به دلیل فاصله گرفتن از تصویر کلیشهای قهرمانان و پرداختن به جزئیات زندگی روزمره، امکان همذاتپنداری بیشتری برای مخاطب ایجاد میکند. همچنین استفاده از واژهها و تعبیرهای بومی در متن کتاب از دیگر موضوعاتی بود که در این نشست مورد توجه قرار گرفت.
در پایان، بیجاد با اشاره به ضرورت ثبت زندگی جانبازان و قهرمانان کمتر شناختهشده در شهرستانها گفت: بسیاری از این شخصیتها سالها رنج و مجاهدت کردهاند، اما روایت زندگیشان کمتر ثبت شده است. امیدوارم شرایطی فراهم شود که بتوانیم داستان زندگی این قهرمانان واقعی را بیشتر بنویسیم و نسل جوان نیز با آنها آشنا شود. کتاب «ماهی دور از آب» اثر اختر بیجاد (رها) از سوی نشر بینالملل منتشر شده است.



