صالح رامسری: پایبند به حقوق دیگران

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، کاووس حسنلی، حافظشناس و استاد دانشگاه، در صبح روز چهارشنبه ۸ مهر ۱۴۰۵، پس از بیدار شدن در یکی از جنوبیترین نقاط کره زمین، از نخستین خبرهایی که از ایران عزیز دریافت کرد، خبر تلخ و دلخراشی بود با عنوان: «صالح رامسری درگذشت». در شُک ناباوری به دنبال راستیآزمایی این خبر بودم و هرچه در صفحات خبری جستجو میکردم، این خبر خود را واقعیتر نشان میداد. با خود میگفتم، بیدل راست گفته است: بس که یاران در همین ویرانهها گم گشتهاند، میچکد اشکم را چشم و خاک را بو میکند! بهراستی جامعه فرهنگی یکی از شایستهترین ناشران خود را از دست داد.
صالح رامسری از بااخلاقترین و بهترین ناشران ایرانی بود که من میشناختم. سه کتاب از آخرین آثار من را او منتشر کرد. نخستین بار که با او آشنا شدم، در سال ۱۳۹۸ بود. در بهمنماه آن سال با من تماس گرفت و گفت شماره تلفن من را از استاد بهاءالدین خرمشاهی گرفته است. زندهیاد رامسری از طریق آثارم با من آشنا بود و به لطف دوستان مشترک، محبت زیادی نسبت به من پیدا کرده بود. بیش از یک ساعت درباره اوضاع فرهنگی کشور و دشواریهای چاپ و نشر کتاب با هم گفتوگو کردیم. او بسیار مهربان، صمیمی و در عین حال با احترام صحبت میکرد.
از همان تماس نخستین، به هم گره خوردیم و ارادتی متقابل پدید آمد. آقای رامسری از من خواستند اگر کتابی آماده چاپ یا در دست تألیف دارم، برای انتشار به نشر معین بسپارم. کتابهای قبلی من توسط ناشران مختلف چاپ شده بودند و در میان گفتوگوهایمان از ناخرسندی نویسندگان و ناشران سخن گفتیم. این جمله او را همیشه به یاد دارم: «اگر یکی از کتابهایتان را به ما بدهید چاپ کنیم، بعید میدانم بعدش با ناشر دیگری کار کنید». او راست میگفت. اخلاق شایسته و رفتار حرفهای او باعث شد کتابهای تازهام را به انتشارات معین بسپارم و از انتشار آنها نیز خشنود باشم.
کاووس حسنلی نخستین کتابم که چند ماه بعد از آن گفتوگو آماده شد، «بیدل و انشای تحیّر» بود. این کتاب در مهرماه ۱۳۹۹ به شکلی شایسته منتشر شد. بلافاصله پس از انتشار، از من شماره حساب خواستند تا حقالتالیف کتاب را پرداخت کنند. من شماره ندادم و گفتم: اجازه بدهید تعدادی از کتابها فروش برود، بعد حساب میکنیم. چندین بار برای پرداخت حقالتالیف اصرار کردند و چون هربار من به تعویق میانداختم، یک روز مبلغ حقالتالیف را در یک چک بین بانکی نوشته بودند، چک را داخل یک کتاب گذاشته و از طریق پست برای من فرستاده بودند. این شیوه رفتار محبتآمیز او را فراموش نمیکنم.
دو کتاب بعدی را هم که به ایشان سپردم، باز هم همان رفتار نیکو و اخلاق حرفهای را در انتشار به موقع کتاب از ایشان دیدم. زندهیاد رامسری همواره خود را به رعایت حقوق مولف مقید میدانست. تابستان گذشته چند ماه در ایران بودم و چند بار با هم گفتوگو کردیم؛ از نیمای ما که برای همیشه سفر کرده بود گفتیم، از مشکلات درمانی همسرش گفتند و از «دریا» که شیراز را خیلی دوست دارد و… با هم قول و قرار گذاشتیم در اولین سفری که به ایران برمیگردم، با خانواده به شیراز بیایند تا با هم «شیرازگردی» کنیم.
باز هم درباره پرداخت حقالتالیف چاپهای سوم تا پنجم کتاب «هرچه یادایاد» تأکید داشتند و چند بار این سخن تکراری را از ایشان شنیدم که میگفتند: «آقا ببین! شما زحمت کشیدی و تن و روانت را فرسوده کردی و کتاب نوشتی، این حداقل حقوق مادی را هم باید دریافت کنی دیگر! این مدت هم که ایران نبودی حالا که آمدی بهتر است تسویه کنیم. من هم نمیدانم تا امشب یا فردا زنده هستم یا نه. نمیخواهم حق کسی بر گردنم باشد…»
همان روزها حساب دقیق چاپهای بعدی کتابهای «بیدل و افسون حیرت» و «هرچه یادایاد» را تسویه کردند تا به قول خودشان «راحت شوند». یکی از مسائل ناخوشایندی که بارها دیده و شنیده میشود و در رسانهها هم گاهی بازتاب مییابد، ناخرسندی میان ناشران و مولفان است، اما در چند سال گذشته من از زندهیاد رامسری و همکاران ارجمندشان در انتشارات معین، جز مهربانی، فروتنی، پایبندی به اخلاق و تعهد به رعایت حقوق دیگران، ندیدهام. لیما صالح رامسری، مدیر انتشارات معین، در تاریخ ۶ مهر ۱۴۰۵ بعد از یک دوره بیماری درگذشت.



