داستان ۶۰ سال خدمات کتابرسانی در جادههای دورافتاده ایلام

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، کتابخانه تنها محدود به قفسهها و دیوارهای یک ساختمان نیست؛ گاهی اوقات بر روی چرخها حرکت میکند تا به روستاهایی برسد که فاصلهشان از امکانات فرهنگی بیشتر از فاصله جغرافیاییشان با شهر است. سه کتابخانه سیار روستایی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ایلام، سالهاست که با ارائه کتاب، قصه، بازی و فعالیتهای فرهنگی و هنری به دیدار کودکان و نوجوانان نزدیک به ۵۰ روستا میروند؛ جریانی که امسال با شصتمین سال کتابرسانی کانون به کودکان روستایی، بیش از پیش یادآور مفهوم عدالت فرهنگی است.
مربیان کتابخانههای سیار روستایی شماره یک، دو و سه هر روز صبح با شادابی و انرژی، کولهباری از کتابهای جذاب و برنامههای فرهنگی، هنری و علمی را به میان کودکان و نوجوانان روستایی میبرند تا ساعاتی از اوقات فراغت آنان را با کتاب، بازی و سرگرمی پر کنند. فاطمه رستگار، مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان ایلام، در خصوص فعالیتهای کتابخانههای سیار روستایی کانون استان به خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد میگوید: مربیان این کتابخانهها با اجرای فعالیتهایی نظیر بازیهای بومی و محلی، معرفی شخصیتها و وقایع، روخوانی کتاب، قصهگویی، امانت کتاب، برگزاری مسابقات فرهنگی، ادبی و هنری و پخش فیلمهای مناسب، نقش مهمی در غنیسازی اوقات فراغت کودکان و نوجوانان ایفا میکنند.
او ادامه میدهد: فراهم آوردن امکان دسترسی به کتاب برای کودکانی که به کتابخانههای ثابت کانون دسترسی ندارند، ترویج فرهنگ کتابخوانی و کشف و پرورش استعدادهای فکری و ذوقی کودکان و نوجوانان بر مبنای تعلیم و تربیت اسلامی، از اهداف این کتابخانههاست.
رستگار با اشاره به فعالیت «پیک امید» میگوید: مربیان کتابخانههای سیار روستایی این ادارهکل با همت و دغدغهمندی، اجرای فعالیت «پیک امید» را دنبال میکنند که گامهایی مؤثر در گسترش عدالت فرهنگی و دسترسی کودکان و نوجوانان مناطق روستایی و کمبرخوردار به برنامههای آموزشی و فرهنگی است. به گفته او، در این طرح مربیان کتابخانه سیار با حضور در روستاها، علاوه بر امانت و معرفی کتاب، برنامههایی مانند قصهگویی، کتابخوانی، شعرخوانی، بازی و سرگرمی، فعالیتهای هنری و کارگاههای فرهنگی را برای کودکان و نوجوانان اجرا میکنند.
او ادامه میدهد: «پیک امید» با رساندن کتاب و اجرای فعالیتهای فرهنگی به نقاط دوردست، میتواند شوق یادگیری، خلاقیت و علاقه به کتاب و کتابخوانی را در میان کودکان روستایی تقویت کرده و زمینه حضور برابر آنان در فعالیتهای فرهنگی را فراهم کند. مربیان سیار روستایی نیز در طول سال، هر روز صبح برای بچههای روستایی کتاب میبرند تا نشان دهند جریان خدمات فرهنگی به کودکان و نوجوانان روستایی هیچوقت تعطیل نمیشود.
مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان ایلام با اشاره به ظرفیت موجود برای راهاندازی کتابخانه سیار مرزی در این استان میگوید: با هدف برخورداری روستاهای مناطق مرزی و کمبرخوردار از فعالیتهای فرهنگی، هنری، علمی و مذهبی برای کودکان و نوجوانان روستایی، رعایت عدالت فرهنگی و آموزشی، بالابردن دانش و بینش کودکان و نوجوانان، فراهم کردن امکان دسترسی به کتاب، توسعه و ترویج فرهنگ کتابخوانی و کشف و پرورش استعدادهای فکری و ذوقی کودکان و نوجوانان بر مبنای تعلیم و تربیت اسلامی و با توجه به ظرفیتهای موجود در شهرستان، مکاتبات لازم با نمایندگان مجلس شورای اسلامی و مراجع بالادستی برای دریافت مجوز و راهاندازی کتابخانههای سیار روستایی و مرزی انجام شده است.
رستگار ادامه میدهد: کودکان و نوجوانان حدود ۵۰ روستا از برنامهها و فعالیتهای سه کتابخانه سیار روستایی ایلام بهرهمند میشوند.
مرتضی حاتمی، نویسنده و معاون فرهنگی ادارهکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان ایلام، با اشاره به تاریخچه فعالیت کتابخانههای سیار روستایی و اهمیت فعالیتهای فرهنگی، هنری و ادبی این کتابخانهها میگوید: کتابخانه سیار روستایی کانون، یک سال پس از تأسیس کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، در سال ۱۳۴۵ در روستای درهشوری استان فارس راهاندازی شد. همچنین در ۱۵ مهرماه همان سال، نخستین کتابخانه سیار شهری در استان تهران با یک دستگاه اتوبوس برای پوشش منطقه جوادیه تهران تأسیس شد و تاکنون فعالیتهای فرهنگی، هنری و ادبی این واحد در کانون توسط مربیان برای مخاطبان کودک و نوجوان روستایی انجام و اجرا میشود.
او ادامه میدهد: کتابخانههای سیار روستایی یکی از مؤثرترین ابزارهای تحقق عدالت فرهنگی هستند؛ زیرا با عبور از محدودیتهای جغرافیایی، کتاب و فعالیتهای فرهنگی را به کودکانی میرسانند که ممکن است از امکانات فرهنگی ثابت محروم باشند. حاتمی میگوید: با تلاشهای کانون پرورش فکری، مکاتبه مدیرعامل کانون برای ثبت عنوان «روز ملی کتابخانه سیار روستایی» در روز ۱۵ مهر در شورای فرهنگ عمومی کشور صورت گرفته است تا این عنوان تاریخی در حافظه ملی ثبت و ماندگار شود.
او ادامه میدهد: از زمان راهاندازی نخستین کتابخانه سیار روستایی تا امروز، ۶۰ سال میگذرد و این عدد میتواند یک رکورد تاریخی باشد. به همین منظور، معاونت فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان کشور پویش «۶۰ سال کتابرسانی، بیش از نیم قرن پرورش دانایی» را با هدف هویتبخشی، تقویت جایگاه این مراکز در افکار عمومی و تجلیل از مربیان جهادگر، در میان مراکز فرهنگی هنری کانون سراسر کشور در هفته ملی کودک آغاز کرده است.
معاون فرهنگی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان ایلام همچنین میگوید: ۲۷ اردیبهشت، همزمان با روز جهانی کتابخانههای سیار، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان سراسر کشور برنامههای متنوعی در همین راستا برای مخاطبان کودک و نوجوان روستایی توسط مربیان برگزار کرد تا بیش از پیش اهمیت، نقش و جایگاه این بخش فرهنگی تأثیرگذار در کانون را به جوامع مختلف هدف نشان دهد.
حاتمی تأکید میکند که اهمیت کتابخانههای سیار تنها در توزیع و امانت کتاب خلاصه نمیشود. او میگوید: مربیان و کتابداران با حضور مستمر در روستاها، زمینه شکلگیری ارتباطی زنده و ماندگار میان کودکان و دنیای کتاب را فراهم میکنند. قصهگویی، شعرخوانی، معرفی کتاب، فعالیتهای هنری و کارگاههای خلاق در کنار کتابخوانی، به کودکان کمک میکند تا مطالعه را به تجربهای لذتبخش و بخشی از زندگی روزمره خود تبدیل کنند.
به گفته او، کتابخانه سیار میتواند بستری برای شناسایی استعدادهای ادبی و هنری کودکان روستایی باشد؛ استعدادهایی که شاید به دلیل فاصله از مراکز فرهنگی کمتر دیده شوند. توجه به فرهنگ، قصهها، گویشها و میراث بومی هر منطقه نیز میتواند این فعالیتها را به ابزاری برای تقویت هویت فرهنگی نسل جدید تبدیل کند. معاون فرهنگی کانون پرورش فکری استان ایلام میگوید: «کتابخانه سیار روستایی در حقیقت یک کتابخانه متحرک نیست؛ یک جریان فرهنگی سیار است که کتاب، اندیشه، خلاقیت و فرصت برابر را تا دورترین روستاها میبرد.»
جعفر گلمحمدی، مربی پرسابقه کتابخانه سیار روستایی با ۲۸ سال سابقه در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان ایلام، درباره تجربه فعالیت در این بخش میگوید: بچههای روستا از کتابخانه سیار روستایی خیلی استقبال میکنند و از برنامهها و فعالیتهای فرهنگی، هنری و ادبی و بازی و سرگرمی استفاده میکنند. او ادامه میدهد: بچههای روستایی از بازیهای بومی و محلی، سرگرمیهای ساده و خلاق، کاغذ و تا و نقاشی خیلی استقبال میکنند و لذت میبرند.
گلمحمدی در پاسخ به این سؤال که چرا کار فرهنگی با بچههای روستا را انتخاب کرده است، میگوید: وقتی در استان ما نام روستا میآید، همراه مردم باصفایش، محدودیت و محرومیت نیز در ذهن تداعی میشود. روستاهایی که از شهر دور افتادهاند و مسیر رفتوآمد نیز سهل نیست. به دلیل کوهستانی بودن منطقه، تلفن همراه آنتن نمیدهد و دسترسی به اینترنت وجود ندارد. امکانات فرهنگی و هنری یا اصلاً وجود ندارد یا حداقلی است.
او ادامه میدهد: دلایل دیگری نیز وجود دارد که خانوادههای روستایی برای پیشرفت و آینده بهتر فرزندانشان مجبور به ترک روستا و مهاجرت به شهرها میشوند تا بتوانند از امکانات موجود در شهر استفاده کنند و عدهای نیز که امکان مهاجرت ندارند، فرزندانشان مجبور به ترک تحصیل میشوند. به گفته گلمحمدی، در چنین شرایطی باید کسانی باشند که به اندازه سهم خود برای پیشرفت بچههای روستایی ساعتها زمانشان را در روستا بگذرانند؛ کسانی که سختی کار را به جان میخرند و از شهر به روستا میآیند تا دانشآموزان روستایی به حداقل امکانات فرهنگی و هنری دسترسی پیدا کنند.
او میگوید: من با افتخار تمام، شغل مربی کتابخانه سیار روستایی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را انتخاب کردهام. صفا و صمیمیت، یکرنگی و صداقت بچهها تأثیر عمیقی روی من گذاشت و هر روز بیشتر از قبل مجذوب شغلم شدم و با توجه به تمام مشکلات پیش رو، به مطلوبترین و خلاقانهترین روشها، فعالیتهای فرهنگی، هنری و ادبی و امانت کتاب به بچهها را آغاز کردم.
گلمحمدی درباره نوع فعالیتهایش با بچههای روستا ادامه میدهد: در فصل شروع مدارس، پایگاه من در مدرسه و در کنار معلمان است و از کمترین فرصتی که در اختیارم قرار میگیرد نهایت استفاده را میبرم. در فصل تابستان و هنگام اوقات فراغت دانشآموزان، مساجد روستا محل برگزاری کلاسهای فرهنگی و هنری است. او میافزاید: با توجه به محوریت کار کتابخانههای سیار روستایی که ترویج فرهنگ مطالعه و کتابخوانی است، به بچهها کتاب امانت میدهم، قصهگویی، کتابخوانی و شعرخوانی با زبان محلی و کردی، نقاشی، کاردستی، بازی و سرگرمی و نمایش و پخش فیلم و انیمیشن اجرا میکنم.
گلمحمدی میگوید: اکنون نزدیک به سه دهه است که با افتخار این شغل را ادامه دادهام و در سرما و گرما همراه بچههای روستایی و با دعای خیر آنان، تمام خطرات بینجادهای را به سلامت پشت سر گذاشتهام. خدا را شکر، بازدهی کارم را در دیدارها و تماسهایی که با اعضای دهههای قبل دارم میبینم؛ اکثراً تحصیلات دانشگاهی دارند، برای خود شغلی دست و پا کرده و تشکیل خانواده دادهاند و همین برای من کافی است که توانستهام سهم اندکی در موفقیت آنها داشته باشم.
او ادامه میدهد: در نهایت شغلی را انتخاب کردهام که بهانهای برای شکفتن لبخند بر لبان بچههای روستایی است. گلمحمدی در ادامه، از تصویری میگوید که برای او معنای این شغل را در خود دارد: چه عنوان شاعرانهای است برای آن کسی که طلوع آفتاب را از پشت شیشه غبارگرفته خودروی فرسوده در دل جادههای پرخطر نظاره میکند تا برسد به روستایی و پیوند بخورد با نگاهی معصوم و منتظر. جز عشق چه میتواند تو را در پیچ و خم جادهای خاکی بکشاند تا لبخند کودکی روستایی خستگی را از تنت به در کند؟ او میگوید: کتاب را به دستش میدهی و در دلت آرزو میکنی که این همه راه را که آمدهای و میآیی و خواهی آمد، بتواند زندگی این کودک روستایی منتظر را متحول کند؛ شاید روزی از راه برسد که او افتخار این استان و کشور شود، حتی اگر تو را به خاطر نیاورد.
علی پیمایی، مربی دیگر کتابخانه سیار روستایی، با علاقه و تعهد به اجرای برنامههای فرهنگی و هنری میگوید: کار فرهنگی هنری در روستا شاید با کمبود امکانات شروع شود، اما با فراوانی عشق، خلاقیت و لبخند بچهها ادامه پیدا میکند. سختیاش این است که باید با امکانات کم، دلهای بزرگی را همراه کرد و…



