دوستی در برابر استبداد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، دوستی چیست و آیا انواع مختلفی دارد؟ چه راه و روشی برای دوستی وجود دارد و انسانها چرا به دوست نیاز دارند؟ اگر به مطالعه کتابی مفید و جذاب در مورد دوستی علاقهمند هستید، کتاب “هوای دوستی” نوشته مارینا گارسس با ترجمه الهام شوشتریزاده که توسط نشر اطراف منتشر شده، گزینهای مناسب است.
مارینا گارسس، فیلسوف و استاد دانشگاه اسپانیایی که در سال ۲۰۰۱ دکترای خود را در فلسفه دریافت کرده، در این کتاب به بررسی مفهوم دوستی و نکات جالبی در این زمینه میپردازد. او با توجه به تأثیر رسانهها و مقالات روانشناسانه که به فواید دوستی به عنوان یک درمان جادویی برای تنهایی و بیقراری انسان اشاره دارند، معتقد است که مسأله اصلی در دوستی، درمان بودن آن نیست، بلکه وجود آن است.
او به این نکته اشاره میکند که اگر کسی به خاطر افزایش سلامت یا طول عمر خود با دیگران دوست شود، باید پرسید آیا میتوان این رابطه را دوستی نامید یا اینکه این نگاه، ابزاری به دیگری است که مفهوم دوستی را خالی میکند؟ گارسس به نگرشهای فلسفی قدیمی اشاره میکند که بر اساس آن، دوستی باید به خاطر فضیلتهای فردی دوست داشته شود. او به سیسرون، سیاستمدار و فیلسوف رومی، اشاره میکند که میگوید: «دوستی یعنی خواستن خیر دیگری از سر عشق بدون چشمداشت و متقابل.»
گارسس بیشتر به روایت دوستی میپردازد و به این نکته تأکید میکند که هر رابطه دوستانه به این روایت نیاز دارد. او همچنین به شیفتگی به ویژگیهای خاص دوست اشاره میکند و میگوید دوستی به معنای عشق به فضیلت دیگری است. او از ما میخواهد که به این نکات توجه کنیم زیرا چه آگاه باشیم و چه نباشیم، تأثیرگذار هستند. او میگوید که این تعبیر که دوستی ما را انسان بهتری میسازد، اساس تمام تأملات کلاسیک درباره دوستی است.
گارسس با استناد به ارسطو، سه نوع دوستی را معرفی میکند: دوستی بر پایه سود و منفعت، دوستی بر پایه لذت و دوستی بر پایه فضیلت. او نوع اول را پیوندی عاطفی میداند که به طور متقابل سود میبرد و نوع دوم را دوستیای که بر اساس لذت مشترک شکل میگیرد. نوع سوم، دوستی حقیقی است که بر پایه ارجگذاری به فضیلت یکدیگر قرار دارد و به نوعهای دیگر وابسته نیست.
او همچنین به این نکته میپردازد که افرادی که خارج از دایره دوستی واقعی قرار دارند، نیز میتوانند پیوند و خاطره مشترکی داشته باشند. گارسس با استفاده از آرای آگامبن، دوستی را به عنوان قرابت افرادی که هرچند نزدیک هستند، اما همچنان غریبهاند، تعریف میکند. او میگوید که دوستی نیازی به نزدیک شدن بیحد و مرز به غرابت دیگران و خودمان دارد.
او به پرسش الکساندر نهاماس اشاره میکند که میپرسد: «دوستان وقتی با یکدیگرند چه میکنند؟» و پاسخ میدهد: «بودن با یکدیگر به جای انجام کاری با یکدیگر، همین است که دوستان را از دیگران متمایز میکند.» گارسس همچنین به نظر اپیکور اشاره میکند که دوستی را «خیر اعلا» میداند، اما از دوستی مبتنی بر نیاز و منفعت فاصله میگیرد.
مارینا گارسس در بخشی از کتاب به آرای اتیان دولا بوئسی نیز پرداخته و به پرسش او در مورد گرایش به اطاعت اشاره میکند. او میگوید که دوستی میلی طبیعی به مراقبت از دیگران است و تحقق آن نیازمند آزادی است. او بر این باور است که در جایی که سنگدلی و ظلم وجود دارد، دوستی نمیتواند شکل بگیرد.
گارسس همچنین به این نکته میپردازد که آیا دوستی میتواند بدیل استبداد باشد و آیا جامعه دوستان در مقابل جامعه استبدادزده قرار میگیرد؟ او به این نکته اشاره میکند که صمیمیت در آن چیزی نهفته است که وقتی چیزهایی را به زبان نمیآوریم، گفته میشود.
او دوستی را بازی دوریها و نزدیکیها میداند و از قول سیمون وی مینویسد: «دوستی، معجزهای است که در آن، انسان میپذیرد انسانی دیگر را که همچون غذا برای او ضروری است از دور، بدون نزدیک شدن به او، تماشا کند.» گارسس به این پرسش میپردازد که آیا دوستی تنها نوع عشق است که فاصله با دیگری را میپذیرد و آیا میتوان آن را پادزهر وسوسه یگانگی در روابط دیگر دانست؟
او در پایان به این نکته تأکید میکند که یادگیری راه و رسم چیرگی بر فاصله، بدون از میان برداشتن آن، همان یادگیری دوستی است. کتاب “هوای دوستی” یکی از بهترین ترجمهها در این سالهاست که ما را با مفهومی مهم در زندگی آشنا میکند و بیتردید در زمینه کتابهایی که هنر زندگی را به ما میآموزند، کتابی ارزشمند است.



