پایان نمایشگاه کتاب فرانکفورت ۲۰۲۶

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، نمایشگاه کتاب فرانکفورت ۲۰۲۶ از همان ابتدا نشان میدهد که دیگر تنها یک بازار برای حقوق نشر نیست. در وسط محوطه باز نمایشگاه، در میدانی که «آگورا» نامیده شده، سازههای چوبی بزرگی قرار دادهاند که بر روی آنها به ۱۴ زبان مختلف نوشته شده است: «بنشینید و قصه بگویید». از دور که به این فضا نگاه میکنید، همه چیز شبیه یک جشن بزرگ به نظر میرسد؛ افرادی که با کتابها عکس میگیرند، در کافهها گفتگو میکنند و در میان راهروها پرسه میزنند. اما کافی است با ناشران صحبت کنید تا متوجه شوید که زیر این شلوغی، یک نگرانی مشترک وجود دارد: در دورانی که الگوریتمها برای ما داستان مینویسند و جهان پر از جنگ و بحران است، آیا ادبیات میتواند ما را نجات دهد یا خود به یک کالای دیجیتال تبدیل خواهد شد؟
فرانکفورت امسال با یک تفکیک هوشمندانه به نمایشگاه پرداخته است. اگر تا پیش از این، شلوغی صفهای امضا و هیاهوی بازدیدکنندگان مانع کار ناشران میشد، امسال فضا به دو بخش تقسیم شده است: طبقات همکف به مخاطبان عمومی و تجربه خرید و سرگرمی اختصاص یافته و طبقات بالا مخصوص جلسات تخصصی، ارزیابی قراردادها و دادوستدهای بینالمللی است. در طبقه همکف، همه چیز پر از رنگ و حرکت است. سالن ۴ با انواع کمیک، مانگا و بازیهای ویدیویی پر شده و نشان میدهد که مرز میان کتابهای تصویری، وبتون و بازیهای کامپیوتری از بین رفته است. در سالن دیگری، بخش داستانهای معمایی و جنایی پر از کارگاههای حل معماست و مخاطبان دور میز پروندههای قتل جمع شدهاند. اما در طبقه بالای همین سالن، در «هاب دانش» و «صحنه نوآوری»، فضا کاملاً متفاوت است؛ کارشناسان دور هم نشستهاند تا بررسی کنند که چگونه آینده اقتصاد کتاب با هوش مصنوعی و بازاریابی دادهمحور گره خورده است.
امسال برای اولین بار، دو شرکت فناور توانستند با یک سازوکار ویژه به تالار ناشران راه یابند. در حالی که کارشناسانی مانند خاویر سلایا از رشد سریع تولید کتابهای صوتی با هوش مصنوعی صحبت میکردند، دو استارتاپ توجه همه را جلب کردند. اولی یک استودیوی آلمانی به نام «گاراژ۵۱» بود. آنها نمیخواستند به جای نویسنده کتاب بنویسند؛ بلکه هدفشان این بود که با واقعیت افزوده و ابزارهای تعاملی، جلد و صفحات کتاب کاغذی را زنده کنند تا خواننده نسل جدید ارتباط بهتری با جهان داستان برقرار کند. چند قدم جلوتر، استارتاپ ایرلندی «دروید لرنینگ» بر روی یک مشکل قدیمی ناشران تمرکز کرده بود: انبوهی از فایلهای پیدیاف قدیمی، اسناد اسکنشده و اطلاعات پراکنده در کامپیوترها که هیچ سامانه هوشمندی نمیتواند به درستی آنها را بخواند. نیام فالر، مدیر این مجموعه، توضیح میداد که چگونه با نرمافزارشان این متون فراموششده را دستهبندی و برچسبگذاری میکنند تا ناشران بدون نگرانی از دزدیدهشدن حق کپیرایت، بتوانند از دل آرشیوهایشان داده و کتاب جدید تولید کنند. فالر بیان میکرد که قدم بعدی هوش مصنوعی تنها شمارش کلمات نیست؛ سیستمها در حال یادگیری درک طنز، لحن غمگین یا پیچیدگیهای ادبی متن هستند.
فرانکفورت امسال همکاری خود را با جشنواره فیلم کارلووی واری و نهادهای فرهنگی چک عمیقتر کرد تا پروژهای به نام «کتاببهپرده» راهاندازی کند؛ طرحی که هدف آن فروش حق اقتباس کتابهای کمتر دیدهشده به فیلمسازان است. در این میان، دو کتاب به شدت مورد توجه قرار گرفتند. اولی رمان «کوپید در دیوار کرملین» نوشته آکا مورچیلادزه، نویسنده گرجی بود. داستان زنی انقلابی در سال ۱۹۳۹ که مخفیانه با قطار از تفلیس به مسکو میرود تا با استالین، رفیق دوران جوانیاش، روبرو شود؛ رمانی پر از تعلیق و وحشت تصفیههای حزبی و حضور سینماگرانی چون سرگئی آیزنشتاین که تهیهکنندگان سینما را به شدت تحت تأثیر قرار داد. دومی یک رمان مصور اسلواک به نام «منطقه اثر» دانیل مایلینگ بود؛ روایتی تلخ و طنزآمیز از منطقهای متروکه در جنوب اسلواکی که بحرانهای زیستمحیطی تأثیر عجیبی بر رفتار و ذهن مردم آن گذاشته است. تصویرسازیهای قوی این اثر باعث شد چهار تهیهکننده اروپایی پای میز بیایند تا برای ساخت فیلم و سریال با ناشرش قرارداد ببندند؛ اتفاقی که نشان میدهد حق اقتباس تصویری چقدر میتواند به دخلوخرج ناشران مستقل کمک کند.
در سالن ۵، «صحنه آسیا» تلاش میکرد تا کلیشههای قدیمی درباره نشر شرق را بشکند. کلودیا کایزر و دامینادور دی. بوهین از بازار پررونق کتاب در هند، چین و جنوبشرقی آسیا صحبت کردند و تأکید کردند که هیچ فناوری مدرنی نباید روح قصهگویی بومی و اصالت زبانها را کمرنگ کند. اما شاید تکاندهندهترین بخش نمایشگاه زمانی بود که دو ناشر اروپایی، پاولینا یوراشکووا از چک و تام یوناس مولر از آلمان، بر روی سن آمدند تا از سفر اخیرشان به اوکراین بگویند. آنها در جشنواره «آرسنال کتاب» کییف شرکت کرده بودند؛ جشنوارهای که درست چند روز پس از بمبارانهای سنگین و با شعار «آزادی خود را حمل کن»، در پناهگاههای زیرزمینی برگزار شد. یوراشکووا با بغض تعریف میکرد که دیدن صفی از مردم که در تاریکی و زیر صدای آژیر خطر برای خرید کتاب و شنیدن شعر نویسندگان جانباخته جنگ ایستاده بودند، چه معنایی دارد. مولر نیز یادآوری کرد که آوردن این تجربهها به فرانکفورت ژست خیریه غرب برای شرق نیست؛ بلکه این یک یادآوری مهم برای کل صنعت نشر جهان است تا بدانند وقتی همه چیز فرو میریزد، کلمه تنها پناهگاه انسان است.
فرانکفورت ۲۰۲۶ با همین دوگانگی به پایان رسید: از یک سو شرکتهای فناوری که در حال سنجش و دیجیتالی کردن کلماتاند و از سوی دیگر داستانهایی که هنوز در زیرزمینها جان انسانها را نجات میدهند. نمایشگاهی که نشان داد هرچقدر هم الگوریتمها پیچیدهتر شوند، چیزی که در نهایت کتاب را زنده نگه میدارد، قلب انسانی است که آن را ورق میزند.



