«حسین خدیوجم؛ ادیبی از دل مکتب ادبیات خراسان»

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، مرحوم سیدحسین خدیوجم، نویسنده، مترجم، محقق و غزالیپژوه معاصر، در سال ۱۳۰۶ به دنیا آمد و در تاریخ ۲۵ مهر ۱۳۶۵ پس از سالها تحقیق و انتشار آثار ارزشمندی چون کیمیای سعادت، آن روزها، واژهنامه غزلهای حافظ و ترجمه مفاتیحالعلوم از دنیا رفت. طبق وصیت وی، پیکر او در بقعه هارونیه نزدیک شهر توس و آرامگاه فردوسی، در کنار آرامگاه منسوب به ابوحامد محمد غزالی به خاک سپرده شد.
وی دوران کودکی و نوجوانی خود را در شرایط سخت اقتصادی سپری کرد. در سن ۲۰ سالگی به همراه خانوادهاش به عتبات عالیات سفر کرد و در طی هفت ماه اقامت در عراق، زبان عربی را به خوبی آموخت و علاقهاش به این زبان دوچندان شد. پس از بازگشت به ایران، به تحصیلات خود در زبان عربی ادامه داد و در جلسات درس آیتالله سید هاشم میردامادی در مسجد گوهرشاد شرکت کرد و تفسیر مجمع البیان را نزد وی فرا گرفت. در سال ۱۳۲۷ به عنوان آموزگار زبان عربی در یکی از مدارس مشهد مشغول به کار شد و همزمان به تدریس هندسه و حساب نیز پرداخت. در سال ۱۳۳۰، در حالی که در دبیرستانهای مشهد تدریس میکرد، موفق به دریافت مدرک دیپلم شد.
مرحوم خدیوجم در سال ۱۳۳۸ از دانشگاه ادبیات مدرک لیسانس خود را دریافت کرد و در سال ۱۳۴۵ برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری به لبنان رفت و در دانشگاه بیروت موفق به اخذ مدرک دکتری شد. ۲۵ مهرماه چهلمین سالگرد درگذشت سیدحسین خدیوجم است. حمیدرضا نویدیمهر، نویسنده و استاد دانشگاه، در گفتوگو با خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، به ویژگیهای شخصیتی مرحوم خدیوجم اشاره کرد و او را فردی پرتلاش، سختکوش و منظم توصیف کرد. وی افزود: «مرحوم خدیوجم» از نخستین دانشجویان دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد بود و در کنار استادان بزرگی چون غلامحسین یوسفی و علیاکبر فیاض به تحصیل پرداخت.
نویدیمهر ادامه داد: حضور در جلسات درس استادان بزرگ یکی از عوامل شکلگیری شخصیت قوی او بود که تا پایان عمر ادامه داشت. همچنین، علاقه مرحوم خدیوجم به کتاب و حضور در محافل ادبی و فرهنگی و همکاری با نشریات معتبر مانند مجله سخن و یغما، نشاندهنده عشق او به کتاب و ادبیات است. او در نهایت به شغل کتابداری در کتابخانه ملی ایران رسید و این شغل را یکی از آرزوهای خود میدانست.
وی با اشاره به آشنایی مرحوم خدیوجم با ایرج افشار در کتابخانه ملی، بیان کرد که تشویقهای ایشان موجب شد تا خدیوجم نخستین ترجمههای خود را از عربی به فارسی انجام دهد و بعدها نیز به پژوهشکده بنیاد فرهنگی ایران معرفی و دعوت به کار و تدریس شود. نویدیمهر همچنین به روحیه دانشاندوزی و فروتنی مرحوم خدیوجم اشاره کرد و گفت: او به سفر علاقهمند بود و سفر را فرصتی برای کسب دانش میدانست و مقالات و پژوهشهایی از سفر به شمال آفریقا در زمینه میراث فرهنگی مشترک ایران با سایر کشورها منتشر کرد.
این استاد دانشگاه در ادامه به تلاشهای مرحوم خدیوجم در زمینه تصحیح علمی متون اشاره کرد و گفت: مهمترین بخش از فعالیتهای علمی او به تصحیح آثار امام محمد غزالی اختصاص دارد. احیاء علومالدین به عنوان اثر چندجلدی، برجستهترین کار او به شمار میرود که حدود ۱۵ سال از عمر خود را صرف تصحیح آن کرد. همچنین، آثار دیگری مانند کیمیای سعادت و جواهرالقرآن نیز به همت این پژوهشگر تصحیح شدهاند.
یوسف بینا، شاعر و استاد دانشگاه، در گفتوگو با خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، به جایگاه علمی و ادبی مرحوم سیدحسین خدیوجم اشاره کرد و او را ادیبی نامدار از خراسان دانست که با تلفیق دانش ادبی، تسلط بر زبان عربی، ترجمه و تصحیح متون، به یکی از برجستهترین غزالیپژوهان ایران تبدیل شد. بینا افزود: خدیوجم در دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد، در رشته زبان و ادبیات فارسی تحصیل کرد و از دانشجویان نخستین دوره این رشته بود.
وی همچنین به دوستیهای خدیوجم با شاعران و ادیبان بزرگ اشاره کرد و گفت: این ارتباطات به شکلگیری شخصیت ادبی برجستهای در او کمک کرد. تسلط او بر زبان عربی و توانایی ترجمه از این زبان به فارسی، از ویژگیهای بارز او بود و آثار شناختهشدهای مانند ترجمه مجموعه کتابهای «الایام» نوشته طه حسین را به فارسی برگرداند.
بینا با بیان اینکه مهمترین ویژگی علمی خدیوجم، علاقه عمیق او به امام محمد غزالی بود، تصریح کرد: او این علاقه را با دانش و پژوهش درآمیخت و به یکی از بزرگترین غزالیپژوهان ایران تبدیل شد. او در سالهای فعالیتش در تهران، با ارتباط با استادانی چون ایرج افشار و پرویز ناتل خانلری، مطالعات خود را در حوزه غزالیپژوهی گسترش داد.
این پژوهشگر همچنین به تصحیح آثار مهم غزالی توسط خدیوجم اشاره کرد و گفت: آثار «کیمیای سعادت» و «احیاء علومالدین» از مهمترین فعالیتهای او در این زمینه هستند که نقش مؤثری در برجسته شدن نام او در محافل علمی و پژوهشی داشتند.
بینا در پایان به عمر نسبتاً کوتاه خدیوجم اشاره کرد و گفت: او در دهه ششم زندگی خود درگذشت و به دلیل عشق و علاقه ویژهای که به امام محمد غزالی داشت، بنا بر وصیت خود در بقعه هارونیه در توس به خاک سپرده شد؛ گویی در پایان زندگی، در کنار شخصیتی آرام گرفت که بخش مهمی از عمر خود را صرف شناخت آثار و اندیشههای او کرده بود.



