قالب شعر هیچ تاثیری بر سختی یا آسانی ترجمه آن ندارد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، بهتازگی کتاب «از هر زبان که میشنوم نامکرر است» که شامل گزیدهای از اشعار شاعران معاصر است، با گردآوری و ترجمه هایده هادوی از سوی نشر اریش منتشر شده است. هادوی در این اثر، اشعار ۱۰ شاعر برجسته معاصر ایران از جمله نیما یوشیج، مهدی اخوان ثالث، احمد شاملو، سهراب سپهری، فروغ فرخزاد، امیرهوشنگ ابتهاج (سایه)، محمود مشرف آزاد تهرانی، یدالله رویایی، احمدرضا احمدی و محمدرضا شفیعی کدکنی را به زبان انگلیسی ترجمه کرده است.
در ادامه، گفتوگویی با این مترجم انجام شده است: چرا این ده شاعر را برای این مجموعه انتخاب کردید و معیار شما در انتخاب اشعار خاصی از این شاعران چه بوده است؟ من از نوجوانی با شعر و ادبیات آشنا شدم، زیرا پدرم دستی بر قلم داشت و در خانواده و دوستانش نویسندگان و افراد فرهیختهای بودند که به خانه ما رفت و آمد داشتند. در دوران دبیرستان، اشعار فریدون مشیری، نیما، فروغ فرخزاد و دیگران را خواندم و حفظ کردم و این اشعار برای همیشه در ذهنم باقی ماندند. معیار من برای انتخاب، شناخت و علاقه به کار این شاعران بود. همچنین، برای انتخاب اشعار، قابلیت ترجمه آنها به زبان انگلیسی را مد نظر داشتم، زیرا اشعار آنها بسیار زیاد هستند، اما ترجمهپذیری موضوع دیگری است. اشعار کلاسیک فارسی بسیار زیبا و پرمعنا هستند، اما ترجمهپذیری آنها کمتر از شعر نو است. همه اشعار لازم نیست ترجمه شوند و برخی از اشعار باید با یک شعر جدید به زبان دیگری معرفی شوند.
دلیل انتخاب نام کتاب چه بوده است؟ میخواستم بگویم که شعر فارسی بسیار قدرتمند است و میتوان آن را به گونهای ترجمه کرد که قدرت و زیباییاش حفظ شود و معنای اصلی آن نیز حفظ گردد و در عین حال ابداعی و تازه باشد. در تمام طول کار، این موضوع در ذهنم بود که ناگهان بهطور تصادفی این بیت زیبا از حافظ به ذهنم خطور کرد: یک قصه بیش نیست غم عشق و وین عجب کز هر زبان که میشنوم نامکرر است. بلافاصله مصرع دوم را به عنوان نام کتاب انتخاب کردم، زیرا فکر میکنم ارتباط ترجمهها با اصل اشعار حفظ شده و در عین حال بدیع هستند.
آیا قرار است به شاعران دیگر معاصر نیز در کتابی مجزا بپردازید؟ من در حال جمعآوری و ترجمه اشعار بانوان شاعر امروز ایران هستم و امیدوارم بتوانم این کار جالب را به انجام برسانم. برای ترجمه استعارهها و اصطلاحات از چه روشی استفاده کردید و آیا ترجمه روان و ساده پیش رفت یا با چالشهایی روبهرو بود؟ برخی از استعارهها و اصطلاحات فارسی در زبان انگلیسی و دیگر زبانها معادل مشابه دارند، اما برخی دیگر با همان مفهوم ولی به شکل دیگری بیان شدهاند. گاهی نیز بسیار سخت ترجمه میشوند و به ویژه در ترجمه شعر با چالشهای بزرگی روبهرو هستیم و بسیاری از مسائل باید رعایت شوند، وگرنه کار بیمعنی و گاهی حتی مضحک میشود. حتماً باید با ادبیات زبان مقصد کاملاً آشنا بود وگرنه ترجمه امکانپذیر نیست و نمیتوان حق مطلب را بهدرستی و زیبایی ادا کرد.
شعر معاصر ما چقدر ترجمهپذیر است و از بین این ۱۰ شاعر کدامیک ترجمهپذیرتر بودند؟ شعر معاصر ما به گونهای ترجمهپذیر است که ترجمه تازگی داشته باشد، البته چالشهایی هم دارد. من قبلاً یک مجموعه از اشعار فروغ فرخزاد را به انگلیسی کار کرده بودم و طبیعتاً آنها آسانتر بودند، اما هر یک از شاعران با سختی و آسانی خاص خود مترجم را به چالش میکشند که برای من تجربهای دلپذیر بود. آیا در حین ترجمه پیش آمد که به نگاه تازهای از یکی از این شاعران برسید که برایتان تازگی داشته باشد؟ با کارهای یدالله رویایی و شعر حجم خیلی آشنا نبودم و تجربهای تازه بود، اما بسیار ارتباط برقرار کردم و برایم جالب بود. امیدوارم حق مطلب در آنها ادا شده باشد.
اگر قرار باشد تمام اشعار یکی از این شاعران را به انگلیسی ترجمه کنید، کدام را انتخاب میکنید؟ اشعار مهدی اخوان ثالث دارای لحن حماسی، بسیار قوی و تأثیرگذار هستند و در عین حال موسیقی خوبی دارند که آنها را متمایز میکند؛ البته حتماً در ترجمه بسیار چالشبرانگیز خواهند بود. ترجمه شعر نیمایی و سپید چه تفاوتهایی دارند و کدام قالب بیشتر دست مترجم را برای ترجمه باز میگذارد؟ نگاه من به ترجمه از این منظر نیست. گاهی نیمایی، گاهی سپید و گاهی غزل و شعر کلاسیک دست مترجم را باز میگذارد و نمیتوان بر این اساس انتخاب کرد. فاکتورهای زیادی در ترجمه شعر باید در نظر گرفته شوند تا کار خوبی به دست آید و همه اینها روی یک طیف قرار دارند و این یا آن نیست.
امروزه بحث استفاده از هوش مصنوعی در ترجمه ادبی بسیار داغ است، آیا هوش مصنوعی میتواند روح شعر یک شاعر را منتقل کند؟ حتماً پاسخ باید منفی باشد. ترجمه شعر مانند خواندن شعر با احساس مترجم و شاعر سروکار دارد. من باید از ترجمه شعر لذت ببرم تا بتوانم کاری ارائه کنم و اگر قرار باشد هوش مصنوعی این کار را انجام دهد، چیزی نصیب من نمیشود، زیرا این کار با ترجمه نثر متفاوت است و اجباری هم در کار نیست. من تا زمانی که ارتباط احساسی با یک شعر برقرار نکنم، ترجمهاش را شروع نمیکنم.
این ترجمه چندمین ترجمه ادبی شماست و آیا اثر تازهای در دست انتشار دارید؟ شش ترجمه شعر از فارسی به انگلیسی انجام دادهام و البته قبل از آن نیز ترجمه کتابهایی در حوزههای مختلف دارم، اما علاقه شخصیام به ترجمه شعر است. در حال جمعآوری اشعار و ترجمه شعر بانوان شاعر امروز در ایران هستم و همچنین ترجمه دو مجموعه شعر دوزبانه و چندزبانه دیگر را نیز آغاز کردهام. اعتقاد دارم که ترجمه شعر با دل و جان سروکار دارد و باید در جان بنشیند تا متولد شود. من زبان انگلیسی را تا حد زیادی در بیان شعر گویا یافتهام و تصور میکنم برای شناساندن اشعار فارسی قابلیت زیادی دارد.



