تئاتر ارمنستان: بیش از ۲۱۰۰ سال تاریخ مکتوب درخشان

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، تئاتر در ارمنستان دارای تاریخی بیش از دو هزار سال است و این هنر در طول قرنها به بخشی جداییناپذیر از فرهنگ این سرزمین تبدیل شده و همچنان در ساختار فرهنگی و هنری آن جایگاه ویژهای دارد. به تازگی، مجموعهای از نمایشنامههای ارمنی تحت سرپرستی آندارنیک خچومیان از سوی نشر قطره در حال انتشار است. این مجموعه با هدف معرفی ادبیات نمایشی ارمنستان به مخاطبان و فعالان تئاتر ایران شکل گرفته و تا کنون سه کتاب منتشر شده است.
خچومیان در مورد تاریخچه تئاتر در ارمنستان میگوید: این کشور باستانی دارای تاریخ، فرهنگ، تمدن و ادبیات غنی است. هنر تئاتر در این سرزمین باستانی بیش از دو هزار سال سابقه دارد. او به منابع تاریخی اشاره کرده و ادامه میدهد: در کتاب تاریخ ایران کمبریج، جلد سوم، صفحه ۹۲۸، درباره آرداوازد، پسر تیگران بزرگ، پادشاه ارمنستان، ذکر شده که او در ادبیات یونانی چنان مهارت داشت که نمایشنامههایی به زبان یونانی مینوشت که در دربار ارمنستان به اجرا درمیآمد. همچنین در زمان آوردن سر کراسوس، نمایشنامه «باکنتها» اثر اوریپید به افتخار پادشاه پارت به نمایش درآمد. این مترجم همچنین به مجموعهای از نمایشنامهها که در سال ۱۹۵۵ در ارمنستان منتشر شده اشاره کرده و میگوید: در این مجموعه، نمایشنامهای به نام «آرداوازد» وجود دارد که نویسنده آن، لودویک میکائیلیان، اثر خود را به مناسبت دوهزارمین سال تئاتر در ارمنستان تقدیم کرده است. بنابراین میتوان گفت که تئاتر در ارمنستان بیش از ۲۱۰۰ سال تاریخ مکتوب دارد. هر سال در روز جهانی تئاتر در ارمنستان، به هنرمندان برگزیده عرصه تئاتر جایزه «آردوازد» اعطا میشود.
او در مورد ساختار تئاتر در ارمنستان میگوید: در ایروان، پایتخت ارمنستان، ۱۴ تئاتر دولتی وجود دارد که به تازگی گروههای تئاتری مستقل نیز به آنها اضافه شدهاند. همچنین در تمامی شهرهای بزرگ ارمنستان، تئاترهای دولتی فعالیت میکنند. وقتی از تئاتر دولتی صحبت میکنم، منظورم تماشاخانه یا سالن تئاتر است. هر یک از این تئاترها گروه خاص خود را دارند و شامل چند کارگردان، دهها بازیگر، طراح صحنه، طراح لباس، طراح نور و دیگر عوامل تئاتری هستند. این موارد نشاندهنده اهمیت جایگاه تئاتر در ارمنستان است. این تئاترها علاوه بر اجرای آثار نمایشنامهنویسان ارمنی، آثار نمایشنامهنویسان مشهور جهانی را نیز به صحنه میآورند.
این نویسنده و بازیگر با اشاره به جایگاه آثار شکسپیر در تئاتر ارمنستان میگوید: زمانی انگلیسیها برای دیدن آثار شکسپیر به ارمنستان میآمدند که این نیز نشاندهنده سطح بالای حرفهای تئاتر ارمنستان است.
خچومیان در مورد سابقه همکاریهای تئاتری ایران و ارمنستان میگوید: چند سال پیش، گروه تئاتر ناشنوایان ارمنستان در جشنواره بینالمللی «تئاتر معلولین» که در اصفهان برگزار شد، با نمایشنامه «شاه لیر» شکسپیر شرکت کرد و بازیگر نقش دلقک موفق به کسب جایزه بهترین بازیگر مرد جشنواره شد. این موضوع گواهی بر اهمیت تئاتر در ارمنستان است که حتی گروههای تئاتری معلولان نیز با آثار جهانی آشنا هستند.
خچومیان با اشاره به تجربه خود در زمینه حضور گروههای ارمنی در ایران ادامه میدهد: از سالها پیش که هماهنگکننده حضور گروههای تئاتری ارمنستان در جشنوارههای مختلف ایران، از جمله جشنواره بینالمللی تئاتر فجر، ایرانزمین و جشنواره آثار کمدی در اصفهان بودم، دهها گروه به ایران آمده و اجراهای موفقی داشتهاند که مورد استقبال تماشاگران قرار گرفته است. خوشبختانه این روند همچنان ادامه دارد و گروههای ارمنستانی در رویدادهای ایرانی شرکت میکنند و گروههای ایرانی نیز به جشنواره «هایفست» و دیگر جشنوارههای ارمنستان میروند.
او در مورد فعالیتهای خود در زمینه ترجمه ادبیات نمایشی ارمنستان میگوید: حدود ۳۰ نمایشنامه از ارمنی به فارسی ترجمه کردهام و تعدادی از آنها در ایران به اجرا درآمدهاند. خچومیان درباره شکلگیری مجموعه نمایشنامههای ارمنی در نشر قطره ادامه میدهد: سال گذشته مدیر این انتشارات از من دعوت کرد تا مجموعهای از نمایشنامههای ارمنی به فارسی ترجمه شود. نشر قطره یکی از معتبرترین ناشران در زمینه چاپ نمایشنامه و دیگر آثار مرتبط با ادبیات نمایشی و تئاتر است. این نشر پیشتر آثاری از نمایشنامهنویسان فرانسوی، آلمانی، انگلیسی، آمریکایی و اسپانیایی را منتشر کرده و اهمیت دارد که به نمایشنامههای ارمنی نیز پرداخته شود.
او با اشاره به اینکه در مرحله نخست قرار بوده ۲۰ نمایشنامه انتخاب و ترجمه شود، میگوید: تا کنون ۱۱ نمایشنامه به انتشارات تحویل داده شده است. دو کتاب منتشر شدهاند؛ از جمله «نگهبانهای ویرانهها» و «تخممرغ فابرژه» نوشته گورگن خانجیان با ترجمه ورژیک قرابیگی و همچنین «وصیت پروفسور هللر» نوشته هاسمیک چارنتس که ترجمه خودم است. هشت نمایشنامه دیگر نیز آماده چاپ هستند که به زودی در دسترس علاقهمندان قرار خواهند گرفت.
به گفته خچومیان، نمایشنامه «نگهبانهای ویرانهها» درباره گروهی بیخانمان است که در ویرانهای با هم زندگی میکنند و مسائل مختلفی بین آنها مطرح میشود. «تخممرغ فابرژه» نیز درباره فردی ارمنی است که پس از سالها به ارمنستان بازمیگردد و در خانهای ساکن میشود که طبق گفته پدر یا پدربزرگش، تخممرغ فابرژه که تخممرغی تزئینشده با سنگهای قیمتی است، در آن خانه وجود دارد. شخصیت اصلی تلاش میکند خانه را با قیمت مناسبی خریداری کند، اما صاحبخانه راضی نمیشود و پس از اتفاقات مختلف مشخص میشود که سالها پیش پدر همسایه دیواربهدیوار آن تخممرغ را پیدا کرده و موضوع را به مأموران دولتی گزارش داده است و آنها نیز آمده و تخممرغ گرانقیمت را بردهاند. این اثر سرشار از صحنههای کمدی و عاشقانه است.
او با اشاره به دیگر آثار گورگن خانجیان میگوید: قبلاً سه نمایشنامه از گورگن خانجیان با عناوین «محاکمه» که بر اساس رمان کافکا نوشته شده، «بولرو و قطار سریعالسیر در تاریکی» و همچنین مجموعه داستانهای «پله برقی» را ترجمه کردهام که منتشر شدهاند. به گفته خچومیان، نمایشنامه «وصیت پروفسور هللر» موضوعی پلیسی و معمایی دارد. پروفسور هللر شماری کودک نابغه و با ضریب هوشی بالا را بدون اینکه خودشان بدانند، به نوعی تربیت کرده است. به بهانه خواندن وصیت او، که خواسته همه آن کودکان، که اکنون بزرگسال هستند، حضور داشته باشند، آنها در شب مقرر دور هم جمع میشوند و مسائل و معماهایی مطرح میشود که باید حل شوند.
او هدف اصلی انتشار این مجموعه را ایجاد شناخت بیشتر از ادبیات نمایشی ارمنستان در میان اهالی تئاتر ایران میداند و میگوید: این آشنایی باعث فراهم شدن امکاناتی برای به صحنه آمدن میشود. آثاری که قبلاً اجرا شدهاند خوشبختانه مورد استقبال خوبی قرار گرفتهاند و امیدوارم این مجموعه باعث شناخت بیشتر ادبیات نمایشی ارمنستان شود تا هنرمندان بتوانند بر اساس سلیقه خود نمایشنامه دلخواه را برای اجرا انتخاب کنند.
خچومیان معیار انتخاب آثار این مجموعه را در درجه نخست، محبوبیت و نامدار بودن نویسندگان میداند و ادامه میدهد: علاوه بر ارزش ادبی و نمایشی، به میزان محبوبیت و شناختهشدن نویسنده نیز در انتخاب نمایشنامهها توجه داشتهام. تلاش شده است تا نویسندگان و نمایشنامههای قابل توجه و شاخص ارمنستان در این مجموعه گنجانده شوند و مجموعهای فراهم شود که هم از نظر کیفیت آثار و هم از نظر جایگاه و اعتبار نویسندگان، نمایندهای شایسته از نمایشنامهنویسی ارمنستان باشد. او با اشاره به اینکه در انتخاب آثار تلاش شده تنوع ژانر نیز مورد توجه قرار بگیرد، میگوید: در این مجموعه تلاش کردم نمایشنامههایی با ژانرهای مختلف را انتخاب کنم تا انتخاب آن برای علاقهمندان آسانتر باشد. نمایشنامههایی با درونمایههای کمدی، درام، معمایی، طنز و مسائل اجتماعی در این مجموعه وجود دارند.



