سفر معنوی یک عمره سید ابوالحسن حافظیان

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد؛ مراسم بزرگداشت علامه سید ابوالحسن حافظیان رضوی(ره)، حکیم و عارف الهی، به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و با حضور جمعی از استادان حوزه و دانشگاه و علاقهمندان به عرفان اسلامی، در روز یکشنبه ۱۰ آبانماه ۱۴۰۵ برگزار گردید. محمود شالویی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، در آغاز این مراسم بر اهمیت شناخت و معرفی شخصیتهای بزرگی چون علامه حافظیان تأکید کرد و گفت: بیش از سه سال پیش، وزیر پیشین فرهنگ و ارشاد اسلامی در تماسی با من پیشنهاد برگزاری مجلسی برای بزرگداشت آقای حافظیان را مطرح کردند. ایشان بر این باور بودند که حیف است شخصیتی با آن مقام و آوازه در خارج از مرزهای ایران، در کشور خود بهدرستی شناخته نشود.
وی ادامه داد: پس از آن، نشستها و گفتوگوهایی با خانم فیروزه حافظیان، فرزند فرهیخته و شاعره ایشان، برگزار شد و دوستان دیگری نیز به این جمع پیوستند تا زمینه برگزاری این آئین فراهم گردد. شالویی با اشاره به جایگاه معنوی و عرفانی علامه حافظیان اظهار داشت: آنچه شخصیتهایی چون حافظیان را ماندگار میکند، صرفاً دانشها و علومی نیست که بر آنها تسلط دارند، بلکه ارتباط عمیق و تنگاتنگی است که با خداوند برقرار کردهاند. هیچیک از علوم و دانشها بهتنهایی راه رسیدن به حقیقت را نمیگشاید، مگر به اذن الهی و به لطف و کرم پروردگار.
شالویی با اشاره به فعالیتهای معنوی حافظیان در هندوستان تصریح کرد: اگر حافظیان توانست در سرزمینی چون هند، مردمان بسیاری را گرد خود جمع کند، این کار نه برای مطرح کردن خود، بلکه برای معرفی خداوند و رهنمون ساختن آنان به دین و آئین الهی بود. این توفیق از آنِ کسی است که دل سوخته و پاک خود را در مسیر طریق الیالله قرار داده و از تعلقات دنیوی عبور کرده است. وی با بیان اینکه شخصیتهایی چون حافظیان میتوانند الگویی برای رهروان حقیقت باشند، خاطرنشان کرد: گردهمایی امروز نیز از آن رو اهمیت دارد که حافظیان راه زمین به سوی آسمان را بهدرستی پیمود و توانست به مقامی معنوی دست یابد که آثار و روایتهای بهجامانده از زندگی او، گواهی بر این حقیقت است.
شالویی همچنین به اقدامات انجمن برای معرفی بیشتر شخصیت علامه حافظیان اشاره کرد و بیان داشت: کتابی شامل خاطرات، نوشتهها و مقالات افرادی که با ایشان ارتباط داشتهاند یا درباره زندگی و شخصیتشان تحقیق کردهاند، آماده شده و همزمان با این آئین در اختیار علاقهمندان قرار میگیرد. همچنین انجمن درخواست صدور تمبر یادبود علامه حافظیان را به اداره پست ارائه کرده و طرح پیشنهادی نیز ارسال شده است که امیدواریم این تمبر بهزودی منتشر شود.
در ادامه، سیدمحمد حسینی، وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی، با اشاره به دشواری سخن گفتن درباره شخصیتهای بزرگ عرفانی اظهار داشت: به تعبیر سعدی، «به صد دفتر نشاید گفت حسبالحال مشتاقی» و به قول حافظ، «قلم را آن زبان نبود که سر عشق گوید باز»؛ چراکه شرح احوال این بزرگان فراتر از بیان و تقریر است. وی افزود: یکی از دشواریهای معرفی این شخصیتها آن است که بسیاری از آنان در زمان حیات خود تمایلی به سخن گفتن درباره خویش یا برگزاری مراسم بزرگداشت نداشتند؛ حال آنکه جامعه و بهویژه نسل جوان برای شناخت این الگوهای فرزانگی و معنویت به معرفی آنان نیازمند است.
حسینی با اشاره به توصیف محمدرضا حکیمی از علامه حافظیان گفت: استاد حکیمی درباره ایشان تصریح کرده بود که در علوم غریبه نظیری نداشت و از نوادر روزگار و اصحاب استقامت و مداومت در ریاضات مهمه شرعیه، بدون انحراف در عقیده و عمل بود. ایشان همچنین از استادان مسلم علوم غریبه و صاحب نفس و تأثیر بسیار قوی بود. وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی با تأکید بر ضرورت معرفی عرفان اصیل اسلامی به نسل جوان خاطرنشان کرد: امروز جهان با بحران معنویت روبهروست و در چنین شرایطی باید بهجای گرایش به عرفانهای نوظهور و جریانهای انحرافی، شخصیتهایی چون حافظیان و میراث معنوی آنان را به جامعه معرفی کنیم.
وی همچنین به ارادت حافظیان به امام خمینی(ره) اشاره کرد و گفت: این ارادت را میتوان در شناخت ایشان از ابعاد عرفانی و روحیه مبارزاتی امام جستوجو کرد. حافظیان حتی در دوران اقامت امام در نوفللوشاتو، با آیندهنگری و فراست، رفتن ایشان به فرانسه را به سود پیشبرد انقلاب میدانست. حسینی در پایان با اشاره به شبزندهداری، تهجد و تحمل رنج بیماری از سوی حافظیان، این ویژگیها را جلوهای از سلوک معنوی و استقامت آن عارف دانست.
در بخش دیگری از این رویداد، پیام حجت الاسلام احمد مروی، تولیت آستان قدس رضوی، به وسیله سید مهدی طالبیان، رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی، برای حاضران قرائت شد. در بخشی از این پیام آمده است: تاریخ تشیع گواه حیات پربرکت مردانی است که از رهگذر مجاهدت علمی و معنوی علم را چراغ هدایت، معرفت را مایه عبودت و خدمت را جلوه ایمان خویش ساختند و نام و یادشان به برکت اخلاص و آثار ماندگارشان در صحیفه فرهنگ اسلامی جاودانه شد. مرحوم علامه سید ابوالحسن حافظیان خراسانی رضوان الله تعالی علیه از زمره این عالمان وارسته و نفوس محذب بود که عمر شریف خویش را در طلب معرفت، ترویج معارف اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام و خدمت به بندگان خدا سپری کرد.
پرورش در فضای قدسی مشهد الرضا و بهرهمندی از محضر عالمان ربانی همچون مرحوم حاج شیخ حسنعلی اصفهانی و آیت الله سید موسی زرآبادی از او شخصیتی ساخت که در سیرهاش علم از عمل و سلوک معنوی از التزام به شریعت جدا نبود. تبحر در دانشهای گوناگون و آثاری که از آن عالم جلیل القدر به یادگار مانده، جلوه دیگری از وسعت دانش و اهتمام علمی آن مرحوم است. در این میان، پیوند عمیق حیات معنوی و خدمات ماندگار ایشان با آستان ملکوتی و مقدس حضرت ثامن الحجج علی بن موسی الرضا (علیه آلاف التحیه و الثنا) واجد منزلتی ممتاز است.
حکیمه دبیران، رئیس اسبق دانشگاه الزهرا(س)، به ایراد سخن پرداخت و گفت: سفر علامه حافظیان به هندوستان، اگرچه به توصیه پزشکان و برای تغییر محل زندگی به دلیل بیماری صورت گرفت، اما در ادامه به عرصهای برای مجاهدتهای معنوی، خدمت به مردم و معرفی اسلام تبدیل شد. وی افزود: حافظیان پس از مشورت با پدر و مادر و کسب اجازه از آنان، راهی هندوستان شد و در شهرهایی چون کراچی، دهلی و کشمیر اقامت کرد. حضور در صوفیپوره، خدمت به مسلمانان، آموزش مردم، ساخت مسجد شیعیان در سرینگر، بنای مکانی مقدس بر فراز کوه ترال و مباحثه با مرتاضان هندی، از جمله اقدامات و مجاهدتهای او در آن سرزمین بود.
دبیران با اشاره به اثر ارزشمند «لوح محفوظ» تصریح کرد: این اثر آمیزهای از عشق، ادب، علم و هنر است که علامه حافظیان آن را با هدف مدح و منقبت پیامبر اکرم(ص) و با بهرهگیری از آیات قرآن کریم و اسما و صفات آن حضرت تدوین کرد. رئیس اسبق دانشگاه الزهرا(س) تأکید کرد: یکی از مهمترین ویژگیهای «لوح محفوظ»، تبیین جهانی بودن رسالت پیامبر اسلام(ص) است؛ چنانکه انتخاب عناوین و صفاتی همچون «شمع کائنات»، «هادی جهان»، «سیدالبشر» و «قطب کونین» برای پیامبر اکرم(ص)، بیانگر نگاه جهانی علامه حافظیان به دعوت آن حضرت و جایگاه ایشان بهعنوان رحمت للعالمین است. وی در پایان ابراز امیدواری کرد مسلمانان جهان با اخلاص و صدای رسا، جهانی بودن اسلام و پیام رحمت پیامبر اکرم(ص) را به همگان معرفی کنند.
منوچهر صدوقی سها، استاد و پژوهشگر حکمت و عرفان اسلامی، دیگر سخنران این مراسم بود. او با اشاره به مراتب و مقامات عارفان از منظر شیخالرئیس ابنسینا در کتاب «اشارات و تنبیهات» اظهار داشت: ابنسینا در بیان مقامات عارفان، به اسرار و احوالی اشاره میکند که برخی در وجود آنان پنهان و برخی دیگر در قالب کرامات و آثار معنوی آشکار میشود؛ اموری که منکران آن را انکار میکنند، اما اهل معرفت عظمت آن را درمییابند. وی با اشاره به آشنایی و دیدارهای خود با علامه حافظیان، سه ویژگی برجسته از شخصیت ایشان را یادآور شد و گفت: نخستین ویژگی، نقش و توفیق کمنظیر ایشان در ساخت ضریح مطهر حرم رضوی بود که به همت و پیگیری آن مرحوم و همراهانش انجام گرفت.
صدوقی سها دومین جلوه شخصیت حافظیان را تألیف اثر ارزشمند «لوح محفوظ» دانست و افزود: اگرچه بنده در علوم حروف و اعداد تخصصی ندارم، اما عظمت این اثر چنان آشکار است که حتی فرد فاقد آشنایی با مبانی این علوم نیز میتواند دریابد که با اثری عادی و حاصل روشهای معمول روبهرو نیست و در آفرینش آن عنایات و افاضات الهی دخیل بوده است. مولف کتاب تاریخ حکما و عرفای متأخر بر ملاصدرا، سومین ویژگی برجسته «حافظیان» را خدمت بیچشمداشت به مردم عنوان کرد و گفت: در خانه ایشان به روی نیازمندان، بیماران و گرفتاران باز بود و مردم با امید به آنجا مراجعه میکردند. ایشان با وجود مراجعات فراوان، هیچگونه چشمداشت مادی نداشت و به گفته خودشان، در تمام آن مدت جز یک نسخه قرآن خطی که از آیتالله بروجردی دریافت کرده بودند، چیزی از کسی نپذیرفته بودند.
وی در پایان، خدمت خالصانه به مردم و تربیت شاگردانی که منشأ امید و یاریرسانی به نیازمندان بودند را از میراث معنوی علامه حافظیان دانست و ابراز امیدواری کرد برکات وجودی و آثار معنوی این عارف بزرگ همچنان در جامعه جاری و ماندگار باشد.
حجتالاسلام مهدی مهدویپور، استاد حوزه و دانشگاه، نیز در این برنامه با قدردانی از انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برای برگزاری این مجلس، اظهار کرد: علامه حافظیان شخصیتی اهل دانش، ریاضت و سلوک معنوی بود که با مجاهدتهای دشوار و پیوند عمیق با خداوند متعال، به مقامات عالی معنوی دست یافت و خدمت به خلق را سرلوحه زندگی خود قرار داد. وی با اشاره به آشنایی خود با علامه حافظیان پیش از انقلاب اسلامی گفت: در سفری به کراچی، توفیق دیدار با ایشان را پیدا کردم و علامه نسخههایی از کتاب «لوح محفوظ» را در اختیارم گذاشت. این اثر بهترین سوغات سفر من به ایران بود و آن را به دوستان و آشنایان معرفی کردم.
مهدویپور با اشاره به مأموریت پانزدهساله خود در هندوستان افزود: در پنج سفر به کشمیر، از روستای صوفیپوره، محل اقامت علامه، دیدن کردم و از نزدیک با خاطرات مردم درباره خدمات و برکات حضور ایشان آشنا شدم. همچنین از آستانهای در ارتفاعات رشتهکوه ترال که محل ریاضت علامه بود، بازدید کردم. وی برگزاری همایش بینالمللی «عرفان اسلامی و سلوک معنوی علامه حافظیان» در دانشگاه ملی اسلامیه دهلی در سال ۱۳۹۴ را از اقدامات مؤثر در معرفی این شخصیت دانست و گفت: در ادامه این فعالیتها، بنیاد علامه حافظیان و مدرسهای در صوفیپوره تأسیس شد و برای ساماندهی آستانه و حفظ منزل ایشان نیز اقداماتی صورت گرفت. این استاد حوزه و دانشگاه در پایان تأکید کرد: سلوک علامه حافظیان بر پایه مبانی شرعی و آموزههای اهلبیت(ع) و مبتنی بر تهذیب نفس بود؛ مسیری دشوار که ایشان را به مراتب والای معنوی رساند.
فرزانه اعظم لطفی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، سخنرانی خود را به بررسی اسرار و رموز رنگ در کتاب «لوح محفوظ» اختصاص داد. وی با اشاره به اینکه عنوان پژوهش خود را «رنگ دگر» برگزیده است، گفت: علامه حافظیان در شرح و تفسیر «لوح محفوظ» از مفهوم رنگ دگر سخن گفته و در این اثر، رنگها را فراتر از جلوههای ظاهری و طبیعی، با اندیشههای عرفانی پیوند داده است. لطفی با اشاره به تمثیلی از علامه درباره اسبی که با دیدن تصویر خود در آب از عبور امتناع میکرد، افزود: حافظیان از این حکایت برای بیان ضرورت شکستن غرور و خودبینی بهره میگیرد و رسیدن به مقصود را در گرو فروتنی، اعتراف به ناتوانی و توکل به لطیف میداند.



