
سرویس ادبیات پایگاه خبری الفبای رشد – تیمور آقامحمدی، نویسنده و پژوهشگر: یکی از آثار برجستهای که به اهمیت قصهگویی پرداخته، کتاب «حیوان قصهگو» نوشته جاناتان گاتشال است. او برخلاف تعریف سنتی که انسان را به عنوان «حیوان ناطق» معرفی میکند، تفاوت اصلی انسان با سایر موجودات را در توانایی قصهسازی میبیند؛ این قابلیت وسیع به ما این امکان را میدهد که از واقعیت صرف فراتر رفته و برای دنیای اطراف خود روایتهایی بسازیم. گاتشال قصه را به عنوان شبیهساز پرواز ذهن توصیف میکند. البته پیش از او، متفکران دیگری نیز به این نکته اشاره کردهاند که مغز انسان در واقع یک ماشین روایتساز است و بدون ساخت روایت نمیتواند ادامه حیات دهد؛ به گونهای که ما تنها زمانی میتوانیم جهان را درک کنیم که آن را به قالب روایت درآورده باشیم. این کاری است که ذهن ما در مواجهه با هستی انجام میدهد. شاید به همین دلیل است که ما به قصه و روایت اهمیت میدهیم، زیرا حس میکنیم علاوه بر قرار گرفتن در جایگاه مخاطب، خود ما در حال تجربه آن رویداد هستیم! تمایل ذاتی ما به ساخت قصه به این دلیل است که در میانه آشوبهای زندگی به دنبال نظمدهندهای میگردیم. جهان پر از حوادث تصادفی، بیمعنا و گاه ترسناک است. قصه میتواند به این پدیدههای بیرحم معنا و نظم ببخشد. قصه به ما کمک میکند تا بفهمیم چه پدیدهای در حال وقوع است، چه چیزی اهمیت دارد و اهمیت آن در چیست. میتوان گفت تاریخ تمدن بشر، تاریخ قصهگویی است. انسانهای اولیه دور آتش جمع میشدند تا با تعریف ماجراهای شکار و خطرات کمین، تجربیات زیسته خود را به نسلهای بعد منتقل کنند. این روایتهای انسانی بودند که انسجام قبیله را حفظ کرده و به افراد هویت جمعی میبخشیدند. اگرچه بسیاری از اجزای دنیای مدرن تغییر کردهاند، اما کارکرد قصه همانند گذشته باقی مانده است. پاشنه اقتصاد، سیاست، حقوق و حتی علم بر اساس روایت میچرخد. به بیان ساده، ما همان قصهای هستیم که از خود تعریف میکنیم یا به دنبالش میرویم. بنابراین، ادعای ما مبنی بر اینکه زندگی بدون قصه اساساً ممکن نیست، اشتباه نیست. اگر روزی قصه از جهان ناپدید شود، ارتباط انسان با خود، دیگران و تاریخ قطع خواهد شد. علم، هنر، فلسفه و ادبیات، هر یک به نوعی تلاشهای بشر برای تدوین روایت کلان حضور او در این دنیا بوده است. انسان بدون قصه، موجودی گمشده در بیابان زندگی است؛ موجودی که زبان دارد، اما بدون پیامی برای گفتن؛ حافظه دارد، اما بدون دلیلی برای به یادآوردن. قصه، پاسخی است به هراس ما از نیستی، فراموشی و ناتوانی در درک عالم. بله، انسان بدون قصه قابل تصور نیست؛ زیرا دور کردن ما از قصه، به معنای گرفتن معنا و توان زیستن از خودمان است.



