۶ نوامبر؛ روز جهانی پیشگیری از بهرهبرداری از محیط زیست در جنگ و مخاصمات مسلحانه
روز بینالمللی پیشگیری از بهرهبرداری از محیط زیست در جنگ و مخاصمات مسلحانه، یادآور این حقیقت است که طبیعت مرزهای سیاسی نمیشناسد و آسیب به آن میتواند نسلهای آینده را نیز تحت تأثیر قرار دهد. پاسداری از محیط زیست، حتی در دشوارترین شرایط انسانی، ضرورتی برای حفظ سلامت، امنیت غذایی، پایداری جوامع و آینده زمین است.

مهدی صدیقیان – پژوهشگر مالعات فرهنگی
ششم نوامبر، برابر با ۱۵ آبان، به عنوان «روز بینالمللی پیشگیری از بهرهبرداری از محیط زیست در جنگ و مخاصمات مسلحانه» نامگذاری شده است. این مناسبت در سال ۲۰۰۱ از سوی مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید تا توجه افکار عمومی و دولتها را به یکی از پیامدهای کمتر دیدهشده جنگ، یعنی تخریب محیط زیست، جلب کند.
جنگها علاوه بر تلفات انسانی، آوارگی جمعیتها و خسارتهای اقتصادی، آثار گسترده و گاه جبرانناپذیری بر طبیعت برجای میگذارند. آلودگی منابع آب و خاک، تخریب جنگلها، نابودی زیستگاههای جانوری، آتشسوزیهای گسترده، آسیب به زمینهای کشاورزی و انتشار مواد شیمیایی خطرناک از جمله پیامدهایی هستند که میتوانند سلامت انسان و تعادل اکوسیستمها را برای سالهای طولانی تهدید کنند.
از منظر علمی، محیط زیست مجموعهای بههمپیوسته از منابع طبیعی و سامانههای زنده است. آسیب به هر بخش از این مجموعه میتواند زنجیرهای از پیامدها را به دنبال داشته باشد؛ برای مثال، آلودگی خاک ممکن است به منابع آب زیرزمینی منتقل شود، وارد زنجیره غذایی شود و سلامت جوامع انسانی و جانوری را تحت تأثیر قرار دهد. از سوی دیگر، نابودی پوشش گیاهی و جنگلها میتواند فرسایش خاک، کاهش تنوع زیستی و اختلال در چرخه طبیعی آب و کربن را تشدید کند.
اهمیت این روز در آن است که حفاظت از طبیعت را به عنوان بخشی از مسئولیتهای انسانی و بینالمللی در دوران جنگ مطرح میکند. قوانین و مقررات بینالمللی بشردوستانه نیز برای محدود کردن آسیبهای شدید و گسترده به محیط زیست در مخاصمات مسلحانه اهمیت دارند. با این حال، پیشگیری از تخریب طبیعت تنها به زمان درگیری محدود نمیشود؛ ارزیابی خسارتهای زیستمحیطی، پاکسازی مناطق آلوده و بازسازی منابع طبیعی پس از پایان جنگ نیز از ضرورتهای اساسی به شمار میروند.
روز بینالمللی پیشگیری از بهرهبرداری از محیط زیست در جنگ و مخاصمات مسلحانه، یادآور این حقیقت است که طبیعت مرزهای سیاسی نمیشناسد و آسیب به آن میتواند نسلهای آینده را نیز تحت تأثیر قرار دهد. پاسداری از محیط زیست، حتی در دشوارترین شرایط انسانی، ضرورتی برای حفظ سلامت، امنیت غذایی، پایداری جوامع و آینده زمین است.





