«کمان»؛ داستان زخمهایی که به پیروزی تبدیل شدند

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، حنان سالمی: مطبوعات جنگ معمولاً در نقطهای متفاوت از روزنامهنگاریهای مرسوم قرار دارند؛ جایی که تلفیق درد و زخم با مقاومت انسانهایی که روزگاری عادی داشتند، اما ناگهان زندگیشان دگرگون شد، شکل میگیرد. هفتهنامه «کمان» از این نوع مطبوعات به وجود آمد؛ در حوالی دهه هفتاد، زمانی که آثار جنگ تحمیلی هنوز بر پیکر جامعه ایران نمایان بود و درد هشت سال مقاومت به دنبال فرصتی برای فریاد زدن میگشت. «هدایتالله بهبودی» و «مرتضی سرهنگی» برای انتقال این فریاد به گوشها، دست به کار شدند. در آن زمان، «قلم» تنها و بهترین سلاح به نظر میرسید، اما برای پیشبرد اهدافشان کافی نبود. مشکلات مالی، نخستین مانع بود که برای عبور از آن به صبر و استقامت زیادی نیاز داشتند، به همراه یک دو جین حوصله! و بعدها با چالشهای دیگری مانند کمبود فضا و نیاز به توضیح به افرادی که میخواستند فراموش کنند جنگ چه بر سرشان آورد، مواجه شدند. بهبودی در مقدمه کتاب «کمان»، که مجموعهای از روزنوشتهای او از آن سالهاست، مینویسد: «دو هفتهنامه کمان، جوانی مرا، هشت سال از عمر پُرکارم را، به کام خود کشید. اگر لذتها و ناگواریهای این هشت سال را روی ترازو بگذارم، قطعاً کفه رنجیدگی و آزردگی آن سنگینتر خواهد بود.»
اما چه تحولی در دل و روح دو جوان رخ میدهد که تصمیم میگیرند این رنج را به قیمت تأسیس یک هفتهنامه به جان بخرند و این بار سنگین را تا دهه هشتاد با خود حمل کنند؟ روزنوشتهای کوتاه بهبودی که با تاریخ دقیق در کتاب «کمان» از هم تفکیک شدهاند، پاسخ واضح و دقیقی به این سؤال ارائه میدهند؛ برشهایی از یک جهاد خودجوش فرهنگی برای نشان دادن عمیق مفاهیم انسانی که تلاش میکرد در برابر سکوتهای بزرگ ایستادگی کند. شاید بسیاری بپرسند مطالعه و مرور این روزنوشتهای تاریخی یک روزنامهنگار و مدیرمسئول هفتهنامهای که سالهاست دیگر منتشر نمیشود، چه فایدهای دارد؟ اما اهمیت کتاب «کمان» در همین جا نمایان میشود که میخواهد دست ما را برای ورود به دنیایی بگیرد که شاید نسلهای جوانتر تا مدتها پیش با آن غریبه بودند، اما تحولات اخیر جهان و چرخش آن بر مدار جنگ، ما جنگندیدهها را نیز به تجربه جنگزدگی مبتلا کرد؛ ابتلایی که اگر پس از تجربه زیستهمان، دربارهاش مطالعه و تحقیق نکنیم و حتی یاد نگیریم بنویسیم، فراموش خواهد شد، گویی هرگز اتفاق نیفتاده و هیچ تهاجمی به وطنمان صورت نگرفته و حتی خونی از تنهایمان نریخته است.
در واقع، یکی از جذابیتهای روزنوشتهای بهبودی، همین مواجهه بیواسطه با دغدغههایی است که او را در آن سالها رها نمیکردند. دغدغههایی که گاهی از خود جنگ فراتر میرفتند و به مسائل هویتی و فرهنگی جامعه گره میخوردند. به عنوان مثال، او در مورد نوشتن مقالهای برای ستون اول شماره ۹۷ کمان مینویسد: «… از خداوند کمک خواستم. مقاله خوبی از آب درآمد؛ «ستون اول» کمان ۹۷، به آخوندها و روشنفکرانی که نمیفهمند و یا میفهمند و مخصوصاً اسلام و ایران را در عرض یکدیگر قرار میدهند و یکی را نافی دیگری میدانند، پرداختم.» این چند سطر به خوبی نشان میدهد که کمان قرار نبود فقط راوی خاطرات و وقایع هشت سال جنگ باشد. بهبودی و سرهنگی به نظر میرسد میخواستند درباره ریشهها و معناهای آنچه بر سر یک ملت گذشته بود نیز صحبت کنند؛ درباره هویتی که جنگ، بخشی از مهمترین تجربههای جمعیاش را شکل داده بود. به همین دلیل، روزنوشتهای کمان از خاطرات معمول یک مدیرمسئول فراتر میرود، زیرا اینجا با افرادی مواجهیم که برای زنده نگه داشتن یک روایت، تنها با کمبود بودجه و امکانات نمیجنگیدند؛ بلکه گاهی باید با فراموشی، بیتفاوتی و حتی با برداشتهای متفاوت از خود جنگ نیز دست و پنجه نرم میکردند. و شاید ارزش دوباره خواندن «کمان» نیز در همین باشد؛ اینکه یادآور میشود جنگ تنها آن هشت سال نبود که گذشت، بلکه تجربهای بود که زخمها و پرسشهایش سالها بعد نیز ادامه داشت. تجربهای که اگر ثبت و روایت نمیشد، ممکن بود به سرعت در هیاهوی اتفاقات جدید گم شود. اکنون روزنوشتهای بهبودی فرصتی است برای بازگشت به آن روزها؛ برای دیدن رنج افرادی که نخواستند آنچه بر سرشان آمده بود، بیصدا از حافظه تاریخ عبور کند و زخم و مقاومت را با هم نشان دادند.



