صدای پایدار عدالتخواهی در سطح جهانی

سرویس تاریخ خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد – آناهید خزیر؛ کتاب «عشق مهمتر از نجات جهان است؛ واپسین کلمات دادستان دادگاه نورنبرگ» (Parting Words) تألیف بنجامین فرنتس و ترجمه بهراد رحمانی به تازگی توسط نشر ققنوس منتشر گردید. این اثر پس از مقدمهای، در ۹ بخش مختلف تنظیم شده است. بخشهای کتاب شامل موضوعاتی چون رویاها: مجبور نیستی همرنگ جماعت شوی؛ آموزش و پرورش: هر کجا هستی بیاموز؛ شرایط: روی پاهای خودت بایست؛ زندگی: راه همواره ناهموار است و هیچگاه مستقیم نیست؛ اصول: خوب بودن را برگزین؛ حقیقت: همیشه صادقانه حرفت را بزن، حتی اگر هیچکس گوش ندهد؛ عشق: چیزهایی مهمتر از نجات جهان وجود دارند؛ تاب و توان: سنگ را کمی بیشتر به سمت بالای تپه هل بده؛ و آینده: گوش به زنگ هستند. این کتاب با ترکیب خاطرات شخصی و تأملاتی درباره زندگی و عدالت، به پرسشهایی در مورد شادی، عدالت و مسئولیت انسان میپردازد.
فرنتس که خود شاهد جنایتهای جنگی نازیها بوده، بر ضرورت مقابله با خشونت تأکید میکند و عدالت را با انتقام یکی نمیداند. تجارب او از مهاجرت، فقر، تحصیل و حضور در جنگ، مبنای توصیههایش درباره زندگی را تشکیل میدهد. به نوعی میتوان گفت که این کتاب، خاطرات یک دادستان را به مسئله پاسخگویی در برابر جنایت پیوند میزند. روایت تحصیلات نویسنده، نقش فرصتهای آموزشی و حمایت دیگران را روشن میسازد و بحث درباره ترس و اقتدار، زمینهای برای تأمل در استقلال رأی فراهم میآورد. تأملات نویسنده، شادی و قدرشناسی را در کنار مسئولیت اجتماعی قرار میدهند.
این کتاب نتیجه گفتوگوهایی است که نادیا خمامی با بنجامین فرنتس داشته و خاطرات شخصی را در کنار تأملاتی درباره زندگی و عدالت قرار میدهد. نویسنده از کودکی در خانوادهای مهاجر و تهیدست، زندگی در محلهای پرخشونت، ورود به دانشگاه و تجربه سربازی سخن میگوید. فرنتس خاطراتش را صرفاً برای بازگویی وقایع نقل نمیکند؛ بلکه هر موقعیت را فرصتی میداند تا درباره انتخاب، یادگیری، ترس یا انصاف صحبت کند. روایت اولشخص، جزئیات زندگی روزمره و شوخیهایی که گاه متوجه خود نویسندهاند، فاصله میان چهره رسمی یک دادستان و انسانی درگیر گرسنگی، تنهایی و نگرانی را کاهش میدهد.
تجربه خواندن این کتاب، میان خاطرات شخصی و پرسشهای اخلاقی حرکت میکند و موضوعهای سنگین را از زندگی معمول جدا نمیسازد. بنجامین فرنتس در این اثر دعوتی سنجیده به بازنگری در شیوه زیستن را ارائه میدهد. فصلهای موضوعی کتاب، عنوانهایشان موضوع بحث و توصیه نویسنده را در کنار هم قرار میدهند. شش عنوان آغازین شامل رؤیاها، آموزش و پرورش، شرایط، زندگی، اصول و حقیقت هستند. «در باب آموزش و پرورش: هر کجا هستی بیاموز» یادگیری را فراتر از کلاس درس میبیند و «در باب اصول: خوب بودن را برگزین» مسئله انتخاب اخلاقی را در دل تجربه خشونت مطرح میکند.
موضوع محوری این کتاب، نسبت میان اختیار انسان و شرایطی است که همیشه در کنترل او نیستند. بنجامین فرنتس از اراده و کوشش دفاع میکند اما نقش معلم، فرصت تحصیل، کمک دیگران و شانس را نیز به رسمیت میشناسد. توصیف اردوگاههای کار اجباری، بخشهایی تلخ و گاه آزاردهنده به متن میدهد. نویسنده در برابر این تجربهها از ضرورت قانون سخن میگوید؛ قانونی که وظیفهاش حفاظت از همه است، نهفقط افراد همعقیده یا همگروه. همین پیوند میان رفتار روزمره و مسئولیت اجتماعی، محور تأملهای این کتاب است.
بنجامین فرنتس، دادستان ارشد محاکمات نورنبرگ و یکی از صداهای ماندگار عدالتخواهی در جهان، در واپسین سالهای زندگی، تأملات خود را در قالب نه درس موجز و دقیق پیش مینهد. او از مسیر پرحادثه یک عمر فعالیت حقوقی و انسانی، چشماندازی روشن از مسئولیت فردی، قدرت انتخابهای کوچک و معنای پایبندی به اصول اخلاقی ترسیم میکند. این کتاب نه وصیتنامهای احساسی، بلکه دعوتی سنجیده به بازنگری در شیوه زیستن است؛ کتابی که خواننده را با پرسشی ساده اما بنیادین تنها میگذارد: در جهانی ناپایدار، چگونه میتوان زندگی را آگاهانه و درخور زیست؟
تجربه جنگ و جمعآوری مدارک جنایتهای نازیها فرنتس زندگی خود را از مهاجرت خانوادهاش و بزرگشدن در محلهای پر از فقر آغاز میکند؛ جایی که فقر و خلافکاری بخشی از محیط کودکی او بودند. فرصت تحصیل مسیر دیگری پیش پایش میگذارد و علاقهاش به فهم علت بزهکاری، او را به علوم اجتماعی و حقوق میرساند. تجربه جنگ و جمعآوری مدارک جنایتهای نازیها، مسئله عدالت را برای او به مسئولیتی ملموس تبدیل میکند. کتاب «عشق مهمتر از نجات جهان است» از خلال این خاطرهها چند ایده را پیش میبرد: محیط دشوار الزاماً سرنوشت انسان را تعیین نمیکند، یادگیری به مدرسه محدود نیست و مقام افراد تضمینی برای درستی حرفشان نیست. فرنتس همچنین شادی را صرفاً وابسته به دارایی نمیداند. حرف اصلی او، حفظ توان انتخاب و مهربانی در شرایط نامطلوب است؛ انتخابی که در عرصه عمومی به دفاع از قانون و مقاومت در برابر انتقام میرسد.
جلد کتاب به انگلیسی در باب رویاها: مجبور نیستی همرنگ جماعت شوی در بخشی از کتاب میخوانیم: «خانهای که در آن به دنیا آمدم در کشوری بود که دیگر وجود ندارد: ترانسیلوانی. من روی همان تختی به دنیا آمدم که خواهرم یک سال پیشتر به دنیا آمده بود. او مجارستانی بود و من، بنا بر پاسپورتم، رومانیایی. پس از جنگ جهانی اول، بخشهایی از ترانسیلوانی به رومانی واگذار شد، کشوری که به زادگاه دراکولا شهرت داشت. اینکه نام کشورها عوض شده بود اهمیت نداشت، آنچه اهمیت داشت این بود که با ساکنانشان چگونه رفتار میکردند. از آنجا که مجارستان و رومانی هر دو به یک اندازه یهودستیز بودند، عاقلانه این بود که پدر و مادرم اگر میتوانستند کشور ــ یا هر دو کشور ــ را ترک کنند. ماجرای زندگی من به این شکل آغاز شد: در فقر مطلق بودیم. کلبهای که در آن به دنیا آمدم آب لولهکشی، دستشویی یا برق نداشت. ساختمانی یکطبقه بود با یک اتاق زیرشیروانی. برای آوردن آب باید از چندین محله میگذشتیم تا به چاهی در مرکز شهر برسیم. به محض اینکه امکان جابهجایی پیدا کردیم، با کشتی کوچکی عازم آمریکا شدیم. در میانه زمستان ۱۹۲۰ روی عرشهای بدون سقف میخوابیدیم و تنها به این علت در قسمت درجهسه کشتی بودیم که درجهچهار وجود نداشت. پدرم که آشفته بود و کمبود خواب داشت وسوسه شده بود من را که از فرط گرسنگی جیغ میکشیدم به دریا بیندازد و فقط پادرمیانی یکی از عموهایم که با ما همسفر بود باعث نجاتم شد.»
در باب عشق: چیزهایی مهمتر از نجات جهان وجود دارند در بخش دیگری از کتاب میخوانیم: «در نتیجه شروع کردیم با هم دست در دست هم، در مسیرهای طولانی قدم زدن و دوستانی صمیمی شدیم. بعد قرارهای عاشقانه میگذاشتیم. به یاد نمیآورم هرگز به او گفته باشم دوستت دارم. لازم نبود بگویم؛ این نوعی آگاه تدریجی و متقابل بود. یک روز اتفاق افتاد، همین. از آن جا که هیچ کداممان پول نداشتیم، تفریح محبوبمان این بود که به کالج کوپر یونیون برویم و به سخنرانیها گوش کنیم، فعالیتی که هم رایگان بود و هم آموزنده. کرایه مترو پنج سنت بود و ما اغلب دنگی حساب میکردیم و هزینهها را بین خودمان تقسیم میکردیم. گاهی او را به نوشیدن شکلات داغ در بستنیفروشی استابی مهمان میکردم یا به باغوحش برانکس میبردم تا میمونها را ببینیم و روی نیمکت بنشینیم و غروب آفتاب را تماشا کنیم. خواننده محبوب من در آن زمان بینگ کرازبی بود و برای گرترود آهنگهای عاشقانه او را میخواندم، به خصوص آهنگ «برای کریسمس به خانه خواهم آمد» صدای من بد نبود، اما صدای او برای خوانندگی خیلی بد بود. گرتی تمام روز را در تولیدی پوشاک مشغول خیاطی بود و شبها هم به مدرسه میرفت. دانشآموز تیزهوشی بود و مشتاق بود حرفه مددکاری اجتماعی را دنبال کند. دریافته بودیم مشترکات زیادی داریم. اما من به این نتیجه رسیده بودم که تا نتوانم از پس مخارج خانواده بربیایم ازدواج نکنم زیرا خانوادههایی را دیده بودم که به خاطر نداشتن پول از هم پاشیده بودند. من و گرترود از سن کم در این باره بحث کرده بودیم. به او گفته بودم به دانشکده حقوق خواهم رفت. نمیدانستم قرار است ناگهان جنگی آغاز شود و زمانی که جنگ شروع شد به او گفتم اگر فرد دیگری را پیدا کرد نباید خودش را به من متعهد بداند…»
کتاب «عشق مهمتر از نجات جهان است» نوشته بنجامین فرنتس با ترجمه بهراد رحمانی در ۱۰۲ صفحه و قیمت ۲۷۰ هزار تومان از سوی نشر ققنوس منتشر شد.



