مهدی صدیقیانیادداشت

«دست‌های زنده» در بیت‌لحم؛ وقتی هنرهای سنتی با طراحی معاصر همراه می‌شوند

نمایشگاه بیت‌لحم تا ۲۵ نوامبر ۲۰۲۶، از دوشنبه تا شنبه، ساعت ۹ صبح تا ۳ بعدازظهر در مرکز صلح این شهر میزبان بازدیدکنندگان است.

به گزارش میلاد محمودیان خبرنگار فرهنگی باورخبر به نقل از یونسکو، نمایشگاه «دست‌های زنده: میراث و طراحی در گفت‌وگو» با هدف معرفی و احیای شش هنر سنتی فلسطینی در مرکز صلح بیت‌لحم افتتاح شده است؛ رویدادی که حاصل همکاری دوساله صنعتگران و طراحان است و می‌کوشد میان مهارت‌های به‌جامانده از نسل‌های گذشته و نیازهای دنیای امروز پیوندی تازه ایجاد کند.

این نمایشگاه روز ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶، با همکاری شهرداری بیت‌لحم و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) آغاز به کار کرد. آثار ارائه‌شده در آن نشان می‌دهند که چگونه می‌توان فنون سنتی را بدون از بین بردن هویت و اصالتشان، در قالب محصولاتی تازه و متناسب با زندگی معاصر بازآفرینی کرد. نمایشگاه تا ۲۵ نوامبر در مرکز صلح بیت‌لحم برپاست.

شش هنر در معرض فراموشی

محور اصلی نمایشگاه، شش رشته از هنرهای دستی فلسطین است که ادامه حیات آن‌ها با چالش‌هایی روبه‌رو شده است: شیشه‌گری و دمیدن شیشه، سفالگری، منبت‌کاری و کنده‌کاری روی چوب زیتون، معرق‌کاری با صدف و مادرِ مروارید، بافندگی با دستگاه‌های سنتی و بافت با نی و الیاف گیاهی.

هر یک از این هنرها بخشی از دانش و تجربه انباشته‌شده در زندگی روزمره جوامع محلی را در خود دارد؛ دانشی که تنها به ساخت یک شیء محدود نمی‌شود و از انتخاب مواد اولیه و شناخت ویژگی‌های آن‌ها تا شیوه کار، نقش‌ها و روش‌های انتقال مهارت را شامل می‌شود.

در میان این هنرها، کنده‌کاری روی چوب زیتون و تزئینات صدفی جایگاه ویژه‌ای در تاریخ فرهنگی و اقتصاد بیت‌لحم دارند. این دو رشته طی نسل‌های متوالی در کارگاه‌های خانوادگی و میان صنعتگران این شهر ادامه یافته‌اند؛ اما کاهش چشمگیر گردشگری، بازار فروش آثار و درآمد بسیاری از فعالان این حوزه‌ها را تحت تأثیر قرار داده است.

همکاری ۲۴ صنعتگر و ۴۳ طراح

نمایشگاه بیت‌لحم نتیجه مجموعه‌ای از فعالیت‌های گسترده‌تر است که در قالب ۲۷ پروژه شکل گرفته‌اند. در این برنامه، ۲۴ صنعتگر و ۴۳ طراح، همراه با هفت انجمن و یک مؤسسه دانشگاهی، در ۱۳ شهر و روستای فلسطین مشارکت داشته‌اند.

هدف این همکاری صرفاً نمایش آثار قدیمی یا بازسازی نمونه‌های تاریخی نبوده است. صنعتگران و طراحان تلاش کرده‌اند از ظرفیت فنون سنتی برای خلق اشیای کاربردی، نمونه‌های اولیه و ایده‌های تازه طراحی استفاده کنند؛ محصولاتی که در عین برخورداری از زبان بصری امروز، ریشه‌های خود را در فرهنگ و مهارت‌های بومی حفظ کنند.

این رویکرد می‌تواند به هنرهای دستی فرصتی دوباره برای حضور در بازارهای معاصر بدهد؛ بازاری که در آن، علاوه بر ارزش زیبایی‌شناختی، کاربرد، کیفیت ساخت و امکان تولید و عرضه نیز اهمیت دارد.

انتقال تجربه از استادکاران به نسل جوان

یکی از بخش‌های مهم این برنامه، پروژه آموزشی «CREATE» است که با مشارکت دانشکده هنر، موسیقی و طراحی دانشگاه بیرزیت اجرا شده است. در این بخش، دانشجویان و طراحان جوان در کنار استادکاران باتجربه قرار گرفته‌اند تا از نزدیک با روش‌ها، ابزارها و مهارت‌های سنتی آشنا شوند.

چنین همکاری‌ای می‌تواند فاصله میان آموزش دانشگاهی و تجربه عملی کارگاه‌ها را کمتر کند. در واقع، انتقال میراث ناملموس تنها با ثبت عکس و مستندسازی ابزارها ممکن نیست؛ بخش مهمی از این میراث در حرکت دست‌ها، تجربه مواد و دانشی نهفته است که استادکاران در جریان کار به شاگردان منتقل می‌کنند.

در این پروژه، حمایت مالی و فنی از صنعتگران، طراحان و انجمن‌ها نیز در نظر گرفته شده است تا امکان توسعه محصولات، تقویت مهارت‌ها و ایجاد فرصت‌های تازه در بخش صنایع خلاق فراهم شود. همچنین بخشی از فعالیت‌ها به بررسی زنجیره ارزش این هنرها و ثبت آن‌ها در فهرست ملی میراث فرهنگی ناملموس فلسطین اختصاص داشته است.

میراثی که برای زنده ماندن به زندگی امروز نیاز دارد

نمایشگاه «دست‌های زنده» بر این ایده تأکید می‌کند که حفاظت از میراث فرهنگی الزاماً به معنای نگه‌داشتن آن در شکل تاریخی و تغییرناپذیر نیست. گاهی یک هنر سنتی زمانی بهتر حفظ می‌شود که امکان استفاده، تجربه و آفرینش دوباره در زندگی امروز را پیدا کند.

در این نگاه، طراحی معاصر قرار نیست جایگزین دانش استادکاران شود یا هنرهای بومی را به محصولاتی بی‌هویت تبدیل کند؛ بلکه می‌تواند راهی برای معرفی ظرفیت‌های آن‌ها به مخاطبان تازه و ایجاد انگیزه برای یادگیری این مهارت‌ها باشد.

با این حال، موفقیت چنین برنامه‌هایی در بلندمدت تنها با برگزاری نمایشگاه سنجیده نمی‌شود. تداوم سفارش‌ها، شکل‌گیری فرصت‌های شغلی، حضور نسل جوان در کارگاه‌ها و انتقال مستمر مهارت‌ها، از جمله عواملی هستند که می‌توانند نشان دهند این تلاش‌ها تا چه اندازه به پایداری هنرهای سنتی کمک کرده‌اند.
نمایشگاه بیت‌لحم تا ۲۵ نوامبر ۲۰۲۶، از دوشنبه تا شنبه، ساعت ۹ صبح تا ۳ بعدازظهر در مرکز صلح این شهر میزبان بازدیدکنندگان است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا