کتابکدهیادداشت

شاهکار طنزپرداز معروف را در هفته کتاب از دست ندهید!

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، مهرداد صدقی که نامش با خنده، صمیمیت، سادگی و شخصیت‌های ملموسی مانند محسن در مجموعه «آبنبات»‌ها شناخته می‌شود، در اثر جدید خود به نام «لعبتکان» دنیایی را خلق کرده که هیچ شباهتی به جهان قبلی او ندارد. در این اثر، صدقی با ورود به دنیایی شبه‌تاریخی و اسطوره‌ای، از دنیای طنز به دنیای تراژدی و حماسه سفر کرده است. داستان در سرزمینی شبه‌تاریخی، مه‌آلود و باستانی به نام «قلمرو سنگی» آغاز می‌شود. این قلمرو تحت سلطه مطلق حکمرانی مستبد و جادوگران قرار دارد که قدرت خود را از جهل مردم و آیین‌های جادویی کسب می‌کنند. حاکمیت برای حفظ بقای خود، انسان‌ها را از طریق جادو و شست‌وشوی مغزی به موجوداتی مطیع و بی‌اختیار تبدیل می‌کند و مردم بدون هیچ پرسشی، دقیقاً همان کارهایی را انجام می‌دهند که سیستم به آنها دیکته می‌کند.

شخصیت اصلی داستان، جوانی به نام «روزبه» است. روزبه در ابتدا یکی از مهره‌های کارآمد این نظام حاکم است و به عنوان یک جنگجو و کارگزار وفادار، به اجرای فرامین پادشاه مشغول است. او مانند دیگران باور دارد که سرنوشت انسان‌ها از پیش توسط ستاره‌بینان و جادوگران دربار نوشته شده و هرگونه سرکشی، خشم خدایان باستانی را به همراه خواهد داشت. روزی پادشاه و جادوگران ارشد، پیش‌گویی شومی را از زبان پیر ستاره‌بینان می‌شنوند. این پیش‌گویی حکایت از آن دارد که به زودی پهلوانی از میان خود مردم، نخ‌های اسارت را پاره خواهد کرد و دست به عصیان خواهد زد و تاج‌وتخت سنگی پادشاه را در هم خواهد شکست. پادشاه که دچار هراسی عمیق شده، مأموریت سرکوب هرگونه نشانه از بیداری یا شورش را به روزبه واگذار می‌کند و روزبه در جریان انجام این مأموریت‌ها و در پی مواجهه با پیرمردی فرزانه که در انزوای کوهستان زندگی می‌کند، با مفهوم اراده آزاد آشنا می‌شود.

پیرمرد به او فاش می‌کند که تمام جادوها و پیش‌گویی‌های دربار، ابزاری برای ترساندن مردم و سلب هویت انسانی آنهاست. روزبه در این انزوا، با تندیس‌ها و لعبتکانی روبه‌رو می‌شود که زمانی انسان‌هایی آزاد بوده‌اند اما به جرم اندیشیدن، توسط جادوی حاکم به چوب و سنگ تبدیل شده‌اند. تماشای این مسخ‌شدگی، اولین شک‌های عمیق را در دل روزبه می‌کارد. او متوجه می‌شود که خودش نیز تا به امروز چیزی جز یک لعبت بی‌اراده در دستان پادشاه نبوده است. در ادامه داستان، روزبه تصمیم می‌گیرد علیه نقشی که نظام برایش تعیین کرده طغیان کند. او از بریدن سر بی‌گناهان سر باز می‌زند و نخ‌های نامرئی وفاداری به دربار را قطع می‌کند. این اقدام، او را از یک کارگزار محبوب به خائن شماره یک قلمرو تبدیل می‌کند. او ناچار به فرار می‌شود و سفر قهرمانی خود را آغاز می‌کند.

در این مسیر، او با چالش‌های سهمگینی روبه‌رو می‌شود؛ از موجودات ماورالطبیعه و تله‌های جادویی گرفته تا وسوسه‌های درونی خودش و ساحران پادشاه، برای نابودی روزبه، پهلوانان دیگری را به سراغ او می‌فرستند که هنوز در وضعیت «لعبت» قرار دارند و مطیع دربارند و نبردهای روزبه با این جنگجویان، در حقیقت جدالی میان آگاهی و جهل است. اما چرا «لعبتکان» مهرداد صدقی پرفروش شده است؟ پاسخ تنها در داستان‌گویی خوب خلاصه نمی‌شود؛ رمان به سوالات بنیادین بشر پرداخته است. در ادبیات حماسی کلاسیک، معمولاً تقدیر و پیش‌گویی جادوگران و ستاره‌بین‌ها حرف اول و آخر را می‌زند و قهرمانان در زمین سرنوشت بازی می‌کنند اما صدقی در «لعبتکان» ارزش و اصالت را به اراده آزاد و عصیان می‌دهد. قهرمان واقعی این داستان کسی است که جرات کند نخ‌های متصل به دست و پایش را پاره کند، حتی اگر این بیداری به قیمت رنجی عظیم، تنهایی یا مرگ او تمام شود.

مفهوم مسخ شدن و تبدیل انسان به شیء، هشداری روانی است که رمان به مخاطب می‌دهد که هرگاه عشق، تفکر و اراده خود را از دست بدهی، تو دیگر انسان نیستی، بلکه لعبتی چوبی در دستان دیگران هستی. این عمق فلسفی و نقد صریح مسخ‌شدگی انسان، دلیل اصلی ماندگاری کتاب در ذهن مخاطبان است. همچنین شاید یکی از اصلی‌ترین دلایل جذابیت و پرمخاطب بودن «لعبتکان»، این است که داستان در جغرافیا و زمانی نامشخص اما با اصالتی کاملاً ایرانی و اساطیری رخ می‌دهد و فضایی که صدقی ترسیم می‌کند، یادآور اتمسفر شاهنامه، متون پهلوی و اساطیر خیر و شر زرتشتی است. در این جهان، مرز میان واقعیت ملموس و جادو، آیین‌های باستانی و پیش‌گویی‌ها بسیار باریک است. در این رمان، شخصیت‌های داستان تنها با دشمنان بیرونی، شاهان ستمگر و جادوهای شوم نمی‌جنگند؛ بلکه بزرگ‌ترین نبرد آنها در اعماق روان خودشان شکل می‌گیرد.

این ساختار داستانی لایه‌لایه، مخاطب را به فضایی بکر و حماسی می‌برد و کشش داستانی به گونه‌ای طراحی شده که تعلیق‌ها در پایان هر فصل مخاطب را ناگزیر به ادامه خواندن می‌کند. مهرداد صدقی که پیش از این به خاطر استفاده از اصطلاحات عامیانه، دیالوگ‌های شکسته و طنز بومی تحسین می‌شد، در این رمان به سراغ واژگان آهنگین و اصیل فارسی رفته است. این زبان سنگین در چند صفحه نخست رمان، ممکن است خواننده عادت‌کرده به متون ساده را با چالش مواجه کند، اما به مرور، مخاطب با ریتم و موسیقی کلمات خو می‌گیرد و خود را غوطه‌ور در یک دنیای باستانی احساس می‌کند. این فرم زبانی متناسب با محتوا، اتمسفر جادویی و اسطوره‌ای رمان را به شدت باورپذیر کرده است. از سوی دیگر، بازار رمان ایران در سال‌های اخیر اشباع شده بود از داستان‌های آپارتمانی، روابط عاشقانه سطحی یا کپی‌برداری‌های ناشیانه از ادبیات غرب. «لعبتکان» با بازگشت به ریشه‌های اصیل قصه‌گویی ایرانی، هوای تازه‌ای به ریه‌های ادبیات داستانی تزریق کرد. نام مهرداد صدقی نیز خود یک تضمین برای فروش بود؛ اما مخاطب با خرید این کتاب با جنبه‌ای کاملاً ناشناخته و شگفت‌انگیز از نویسنده محبوبش روبه‌رو شد که ارزش خرید و بحث درباره کتاب را دوچندان کرد. از سوی دیگر، در «لعبتکان» پهلوانان مطلقاً سفید و قهرمانان بی‌عیب وجود ندارند. آنها اشتباه می‌کنند، می‌ترسند، وسوسه می‌شوند و همین خاکستری بودن، باعث همزادپنداری عمیق خواننده با آنها می‌شود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا