والتر مرچ: فاشسازی رازهای برشهای سینمایی

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، کتاب «در یک چشم به هم زدن» تألیف والتر مرچ، تدوینگر برجسته سینما، با ترجمه بهرام دهقانی بار دیگر توسط انتشارات بنیاد سینمایی فارابی به بازار کتاب عرضه شد. این کتاب، اگرچه به موضوع فنی تدوین فیلم میپردازد، اما در لایههای عمیقتر به شیوه دیدن، انتخاب و ساخت معنا در سینما اشاره دارد.
تدوین معمولاً در نگاه اول به عنوان یک مرحله فنی در فرآیند تولید فیلم به شمار میرود؛ مجموعهای از نماها که باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند تا روایت شکل بگیرد. اما والتر مرچ در «در یک چشم به هم زدن» سعی دارد این تصور ساده را کنار بزند و نشان دهد آنچه در اتاق تدوین رخ میدهد، فراتر از اتصال مکانیکی تصاویر است. تدوینگر در هر برش، میان چند گزینه انتخاب میکند و این انتخاب میتواند ریتم، احساس، اطلاعات و حتی برداشت مخاطب از شخصیتها و موقعیتهای داستان را تغییر دهد.
مرچ که از تدوینگران برجسته سینمای جهان محسوب میشود و تجربه همکاری در فیلمهایی چون «اینک آخرالزمان» و «بیمار انگلیسی» را دارد، در این کتاب از تجربیات حرفهای خود فاصله نمیگیرد، اما آن را به مجموعهای از توصیههای صرفاً فنی تقلیل نمیدهد. اهمیت کتاب در همین نکته نهفته است؛ مرچ تلاش میکند به پرسشهایی بپردازد که در ظاهر ساده به نظر میرسند اما در عمل، بخش مهمی از دشواری تدوین را تشکیل میدهند: چرا یک برش در نقطهای خاص مناسب به نظر میرسد؟ چه عواملی باعث میشود مخاطب برش را بپذیرد؟ و تدوینگر چگونه میان منطق روایت، احساس شخصیت، ریتم و اطلاعات تعادل برقرار میکند؟
«در یک چشم به هم زدن» در واقع گفتوگویی با یکی از بنیادیترین عناصر زبان سینما است؛ عنصری که معمولاً نادیده گرفته میشود، اما تقریباً در تمام لحظات فیلم حضور دارد. مخاطب هنگام تماشای یک فیلم معمولاً به این فکر نمیکند که چرا یک نما به پایان میرسد و نمای دیگری آغاز میشود. اگر تدوین به درستی انجام شده باشد، برش نباید توجه مخاطب را جلب کند؛ بلکه باید او را در مسیر روایت نگه دارد. همین نامرئی بودن، یکی از پیچیدهترین ویژگیهای تدوین است. کتاب مرچ از همین نقطه وارد بحث میشود و علاوه بر مسائل زیباییشناختی، به چالشهای عملی کار تدوین نیز میپردازد.
این اثر شامل متن سخنرانیهای والتر مرچ درباره تدوین است و بخشهایی از آن در کلاس درس تدوین مدرسه سینما، تئاتر و تلویزیون دانشگاه UCL توسط باربارا و ریچارد مارکس مورد استفاده قرار گرفته است. بنابراین، این کتاب را میتوان هم به عنوان روایت تجربه یک تدوینگر حرفهای و هم به عنوان متنی آموزشی که تلاش میکند بخشی از دانش عملی تدوین را به زبانی قابل فهم منتقل کند، در نظر گرفت.
در شرایطی که بخش قابل توجهی از آموزش سینما بر شناخت ابزارها و نرمافزارها متمرکز شده است، کتاب مرچ یادآوری میکند که تکنولوژی بهتنهایی نمیتواند تدوینگر بسازد. نرمافزار میتواند امکانات بیشتری برای برش، جابهجایی و اصلاح تصویر در اختیار تدوینگر قرار دهد، اما در نهایت این انسان است که باید تصمیم بگیرد کجا برش بزند و چرا. ترجمه بهرام دهقانی نیز در این میان از اهمیت ویژهای برخوردار است. دهقانی از تدوینگران با سابقه سینمای ایران است و مواجهه او با متنی درباره تدوین، تنها یک مواجهه تخصصی نیست. تجربه عملی او در تدوین باعث شده است این کتاب در زبان فارسی نیز از منظر یک متخصص به مخاطب ایرانی ارائه شود.
شاید به همین دلیل باشد که «در یک چشم به هم زدن» در گذر زمان همچنان جایگاه خود را در میان کتابهای مورد توجه علاقهمندان و دانشجویان سینما حفظ کرده است. مهمترین امتیاز این کتاب این است که تدوین را از پشت میز تدوین خارج کرده و آن را به مسئلهای درباره ادراک و روایت تبدیل میکند. هر برش تصمیمی است درباره اینکه مخاطب چه چیزی را ببیند، چه چیزی را نبیند، چه زمانی اطلاعاتی را دریافت کند و چه احساسی در او شکل بگیرد. از این منظر، تدوین نه مرحلهای پس از فیلمبرداری، بلکه یکی از اصلیترین لحظات خلق فیلم است.
چاپ تازه «در یک چشم به هم زدن» را میتوان فرصتی برای بازگشت به همین پرسشها دانست؛ اینکه سینما چگونه از کنار هم قرار گرفتن تصاویر به معنا میرسد و چرا گاهی یک برش کوچک میتواند سرنوشت یک صحنه، یک شخصیت و حتی یک فیلم را تغییر دهد. کتاب والتر مرچ، با ترجمه بهرام دهقانی و انتشار انتشارات بنیاد سینمایی فارابی، همچنان میتواند برای دانشجویان سینما، تدوینگران و علاقهمندان به زبان سینمایی، درآمدی خواندنی به جهان پیچیده و در عین حال ظریف تدوین باشد.



