بررسی کتاب «خاک، خشت، معماری خاکی» در دنیای معماری

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، نهصد و هفتاد و چهارمین شب از شبهای بخارا به بررسی کتاب «درباره مرمت» (جلد سوم: خاک، خشت، معماری خاکی) اختصاص یافته است. این اثر به کوشش رسول وطندوست و با همکاری پریسا عبدالهی از سوی نشر دادکین منتشر شده است.
این نشست در روز چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ ساعت ۱۷ با سخنرانی سیدمحمد بهشتی، سیدمهدی مجابی، رسول وطندوست، اسکندر مختاری طالقانی، مصطفی پورعلی، فاطمه علیاصغر و علی دهباشی در تالار استاد جلیل شهناز خانه هنرمندان ایران برگزار خواهد شد.
معماری خاک یا خاکی یکی از جلوههای برجسته معماری بومی ایران و نتیجه تعامل عمیق میان انسان، اقلیم و منابع طبیعی به شمار میرود. در بخش وسیعی از فلات ایران، بهویژه در شهرهایی نظیر یزد، میبد، کاشان و بم، استفاده از خشت، گل و کاهگل منجر به شکلگیری الگوهای معماری منحصر به فردی شده است که علاوه بر پاسخگویی به نیازهای عملکردی، با شرایط اقلیمی محیط نیز سازگاری دارند.
دیوارهای ضخیم خشتی، حیاطهای مرکزی، طاقها و گنبدهای خشتی و سازماندهی فشرده بافت شهری، از جمله راهکارهایی هستند که در این نوع معماری برای کنترل تابش خورشید، کاهش تبادل حرارتی و ایجاد آسایش نسبی در فضاهای داخلی به کار رفتهاند.
به عنوان مثال، بافت تاریخی یزد که در فهرست میراث جهانی ثبت شده است، نمونهای برجسته از همنشینی معماری خاکی با سازوکارهای اقلیمی و فرهنگی به شمار میرود؛ در حالی که بم و دیگر سکونتگاههای مناطق کویری، ظرفیت سازهای و فضایی مصالح خاکی را در مقیاس شهری و بناهای تاریخی به نمایش میگذارند.
اهمیت معماری خاکی تنها به ارزش تاریخی آن محدود نمیشود، بلکه در رویکردهای معاصر معماری پایدار نیز قابل بررسی است؛ زیرا استفاده از مصالح بومی، کاهش وابستگی به مصالح پرانرژی، امکان بازیافت طبیعی مصالح و بهرهگیری از ظرفیت حرارتی خاک میتواند در کاهش مصرف انرژی و آثار زیستمحیطی ساختمان مؤثر باشد.
از این منظر، معماری خاکی ایران را میتوان نه تنها به عنوان میراثی متعلق به گذشته، بلکه به عنوان دانشی بومی و قابل بازتفسیر در نظر گرفت که میتواند در مواجهه با چالشهای معاصر همچون تغییرات اقلیمی، مصرف بالای انرژی و ضرورت حفظ هویت مکانی، الهامبخش معماری آینده باشد.
نشانی برنامه خیابان طالقانی، خیابان موسوی شمالی، بوستان هنرمندان، خانه هنرمندان ایران، تالار استاد جلیل شهناز است.



