جادوی همزیستی کاغذ و صفحهنمایش؛ «سیرک پشت شیشه» چگونه نشر کودک ایران را متحول میکند؟

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، کتاب تحسینشده «سیرک پشت شیشه» در زمینه کودک و نوجوان، نوشته آناهیتا تیموریان، پس از نزدیک به دو دهه برای نخستین بار در ایران منتشر شد. این کتاب به کمک پلتفرم «کتابکلاد»، تجربه جدیدی از «خواندن چندرسانهای» را به بازار نشر کودک ایران معرفی میکند. با اتصال محتوای دیجیتال به صفحات کاغذی، این اثر نشان میدهد که تکنولوژی میتواند به جای حذف کتابهای فیزیکی، ارزش افزودهای برای آنها ایجاد کند. در دنیای امروز، صفحهنمایشها، انیمیشنهای جذاب و بازیهای تعاملی ذهن نسلهای جدید (نسل آلفا و زد) را به خود مشغول کردهاند و صحبت از «کتاب خواندن» گاهی به یک نوستالژی رو به زوال تبدیل میشود. بسیاری از والدین و فعالان فرهنگی نگران این تقابل هستند و تکنولوژی را تهدیدی برای کتابهای کاغذی میدانند. اما آیا واقعاً راهی جز حذف یکی به نفع دیگری وجود ندارد؟ آیا نمیتوان از همین ابزارهای دیجیتال برای بازگشت به اصالت کاغذ بهره برد؟ انتشار کتاب «سیرک پشت شیشه» در ایران، پاسخی عملی و نوآورانه به این پرسشهاست. این رویداد معرفی یک «الگوی جدید مصرف محتوا» در اکوسیستم نشر و بازار کتاب ایران است که در آن، هنر اصیل تصویرگری و نویسندگی با تکنولوژی ابری ترکیب میشود تا تجربهای متفاوت برای خوانندگان کتاب فراهم کند.
برای درک اهمیت این رویداد، ابتدا باید به وزن هنری اثر توجه کنیم. «سیرک پشت شیشه» نوشته و تصویرگری آناهیتا تیموریان، نامی آشنا و معتبر در ادبیات کودک و نوجوان است. این اثر که در سال ۲۰۰۵ موفق به دریافت جایزه معتبر دهمین مسابقه کیوجا (Kyoja) در ایتالیا شد، پس از نزدیک به دو دهه در بازارهای جهانی و تحسین توسط منتقدان بینالمللی، سرانجام برای نخستین بار به زبان فارسی در زادگاه خالقش منتشر شده است. آثار تیموریان به دلیل لایههای عمیق معنایی، تصویرسازیهای رویاگونه و احترام به شعور مخاطب کودک شناخته میشوند. اما آنچه انتشار «سیرک پشت شیشه» را در سال جاری به یک رویداد ویژه تبدیل کرده، نه تنها ارزشهای ذاتی داستان، بلکه فرم ارائه آن است. این فرم تلاش میکند شکاف بین نسل آشنا به تبلتها و بوی کاغذ کتاب را پر کند.
در اینجا نوآوری بومی به میدان میآید: «سیرک پشت شیشه» با استفاده از سرویس ابری «کتابکلاد» به بازار عرضه شده است. مفهوم «کتاب افزوده» یا محتوای چندرسانهای در دنیا در حال گسترش است و کتابکلاد توانسته این زیرساخت را برای ناشران و پدیدآورندگان ایرانی فراهم کند. اما کارکرد این سرویس چیست؟ به سادگی میتوان گفت که کتابکلاد با ایجاد امکان دسترسی به محتوای چندرسانهای از طریق کدهای QR، بُعد جدیدی به صفحات بیصدای کتاب اضافه میکند. در لایههای عمیقتر، این سرویس یک استراتژی روانشناختی برای آشتی دادن کودک با مطالعه است. مینا خطیبی، مدیرعامل و همبنیانگذار کتابکلاد، نگاهی آسیبشناسانه و در عین حال راهگشا به این تقابل دارد. او درباره فلسفه وجودی این پلتفرم و همکاری شکلگرفته میگوید: «ما در کتابکلاد تلاش میکنیم فناوری را نه رقیب کتاب چاپی، بلکه مکمل آن ببینیم. کودکی که امروز با محتوای دیجیتال و صفحهنمایش ارتباط زیادی دارد، لزوماً با حذف اجباری صفحهنمایش به کتاب علاقهمند نمیشود. این یک اشتباه استراتژیک است که فکر کنیم با گرفتن تبلت از دست کودک، او فوراً عاشق ورق زدن کتاب میشود. رویکرد ما این است که میتوان از همین علاقه و عادت نسل جدید بهعنوان یک پل برای ایجاد ارتباط دوباره با کتاب فیزیکی استفاده کرد.
تجربه مصرف محتوای دیجیتال و صوتی، همواره جذابیتهای خاص خود را برای نسل جدید داشته است؛ اما دغدغه بسیاری از والدین و مربیان، حفظ همزمان ارتباط فیزیکی کودک با کتاب است. کتابکلاد بهجای ایجاد یک فضای کاملاً مستقل دیجیتال، محصول خود را بهگونهای طراحی کرده که این دو فضا در کنار هم قرار بگیرند و کتاب چاپی همچنان در مرکز توجه مخاطب باقی بماند. مدیرعامل کتابکلاد در تشریح این مکانیسم ظریف میافزاید: «در مدل کتابکلاد، محتوای دیجیتال از طریق یک QR Code دقیقاً در کنار کتاب چاپی قرار میگیرد. این یعنی کودک برای دسترسی به آن محتوای جذاب، همچنان با خود کتاب، صفحات و تصاویر آن درگیر است. این اتفاق باعث میشود تجربه دیجیتال از دل کتاب شکل بگیرد، نه اینکه کودک برای استفاده از محتوای دیجیتال، کتاب را در گوشهای رها کند.» این درگیری حسی-حرکتی بسیار حائز اهمیت است. لمس بافت کاغذ، ورق زدن صفحات و دنبال کردن خطوط با انگشت، تاثیرات شناختی اثباتشدهای در رشد مغزی کودکان دارد. ترکیب این تجربه حسی با ابزارهای دیجیتال، همان چیزی است که میتواند آینده نشر کودک را نجات دهد. مینا خطیبی این ارزش افزوده را اینگونه جمعبندی میکند: «به اعتقاد من، ارزش اصلی این فناوری همین ایجاد یک تجربه ترکیبی است؛ تجربهای که در آن کودک میتواند کتاب را لمس کند، ورق بزند و تصاویر آن را در دنیای واقعی ببیند و در عین حال، در نقاطی از مسیر خواندن با محتوای صوتی، تصویری یا تعاملی مواجه شود. هدف کتابکلاد این نیست که کودک را بیشتر به صفحهنمایش وابسته کند، بلکه ما میخواهیم از ابزارهای دیجیتال برای تقویت ارتباط عمیقتر کودک با کتاب چاپی استفاده کنیم.
استفاده از سرویسهایی نظیر کتابکلاد ارزش افزودهای بینظیر برای پدیدآورنده و ناشر ایجاد میکند. نویسندهای چون آناهیتا تیموریان که سالها پیش این داستان را خلق کرده، حالا میتواند لایههای پنهانی از قصه، موسیقی متناسب با فضا، صدای خوانش داستان با لحن خود نویسنده یا انیمیشنهای کوتاهی از کاراکترها را به نسخه چاپی پیوست کند، بدون آنکه هزینههای چاپ رنگی و کاغذهای خاص، قیمت تمامشده کتاب را برای خانوادهها غیرمنطقی کند. این فناوری به ناشران کمک میکند تا با کمترین تغییر در زیرساختهای سنتی چاپ، محصولی بهروز، رقابتی و جذاب برای نسل آلفا تولید کنند و عمر مفید یک اثر هنری را در بازار افزایش دهند.
مراسم رونمایی از این اثر ساختارشکن در بازار کتاب، فرصتی است برای تجربه ملموس این نوآوری. در این رویداد که با حضور جمعی از اساتید، فعالان حوزه ادبیات کودک و نوجوان، والدین و علاقهمندان به نوآوریهای فرهنگی برگزار میشود، قرار است از ابعاد مختلف ترکیب تکنولوژی و ادبیات صحبت شود. همچنین، یکی از بخشهای ویژه و جذاب این مراسم، برنامه بازخوانی داستان «جا برای همه هست» خواهد بود؛ اثری دیگر از آناهیتا تیموریان که با وجود ترجمه و انتشار به چندین زبان بینالمللی، تاکنون به زبان فارسی منتشر نشده و برای اولین بار توسط خود نویسنده برای حاضران اجرا خواهد شد. تلاقی هنر تجسمی در یک گالری، رونمایی از یک کتاب پرافتخار بینالمللی و ادغام آن با فناوریهای ابری، رویدادی را رقم زده است که میتواند الگو و الهامبخش سایر فعالان این صنعت باشد. این مراسم، با حمایت مجموعه «فرش آفرینش» که خود نگاهی تلفیقی به هنر و فرهنگ دارد، در روز جمعه ۲۰ شهریورماه از ساعت ۱۸ تا ۲۰ میزبان علاقهمندان خواهد بود. مکان برگزاری: تهران، امانیه، خیابان ولیعصر، بالاتر از پارک ملت، کوچه کامکارها (کرانه سابق)، پلاک ۴۳، گالری اَشسپ.
نسل جدید زبان خود را دارد؛ زبانی که از صفر و یکها، کدهای اسکنشونده و محتواهای تعاملی ساخته شده است. انتشار کتاب «سیرک پشت شیشه» با همراهی کتابکلاد نشان میدهد که اگر ادبیات و نشر، با این زبان با کودکان امروز صحبت کنند، آنها همچنان شیفته قصهها، جادوی کلمات و ورق زدن کتابها خواهند ماند.



