داستان غربی

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، کتاب «گذری بر تاریخ تحولات غرب از قرون اولیه تا نیمه قرن بیستم» تألیف بهاءالدین شیخالاسلامی توسط انتشارات ذکر منتشر گردید. پیش از شکلگیری تمدنهای یونانی و رومی، نیمی از تاریخ بشریت سپری شده بود. به گفته «توین بی»، تاریخ «هبوط» انسان بر روی کره زمین قابل تعیین نیست و ما از زمان ظهور بشر بر روی زمین اطلاعی نداریم، اما شواهد و قرائن نشان میدهد که انسان به معنای امروزی آن (یعنی «انسان عاقل») از دو میلیون و بیست و شش هزار سال پیش در زمین زندگی میکرده است. پژوهشگران تخمین میزنند که ابزارسازی و انقلاب تکنولوژیکی از هفتاد هزار سال قبل از میلاد مسیح آغاز شده باشد.
قبل از شکلگیری تمدنهای یونانی و رومی، تمدنهای دیگری مانند مصری (حدود ۲۱۸۱-۳۰۰۰ ق.م)، سریانی (حدود ۷۴۵-۱۱۹۱ ق.م)، بابلی (۱۸۹۴ ق.م)، آشوری (قرن نوزدهم و بیستم ق.م)، اُلمکی در آمریکای مرکزی و آندی (۹۵۰-۱۲۵۰ ق.م)، سومری و اکدی در فرات و دجله (۷۴۵-۹۵۰ ق.م)، هخامنشی در ایران (۳۳۰-۵۵۰ ق.م)، چینی (۷۰۶-۱۰۲۷ ق.م)، هندی (هندو ۶۰۰-۱۰۰۰ ق.م) و دیگر تمدنها وجود داشتهاند. این کتاب نگاهی اجمالی به تاریخ تحولات کشورهای امروزی غرب دارد. پژوهشگران تاریخ غرب را از یونان آغاز میکنند، هرچند که پیش از آن نیز مردمانی در این نواحی زندگی میکردند و تمدنهایی شکل گرفته بودند. این محققان دوران تحولات غرب را به سه بخش تقسیم کردهاند.
بخش اول، قرون اولیه است که شامل تمدنهای یونان و روم (قبل و بعد از ظهور مسیحیت) میشود. بخش دوم، قرون وسطی است که از هجوم اقوام بربر و فروپاشی روم آغاز میشود و به سه دوره آغازین، میانی و پایانی تقسیم میگردد. دوره آغازین تا جنگهای صلیبی ادامه مییابد و سپس با تحولات پس از این جنگها، دوران قرون وسطای میانی شکل میگیرد که پایان آن را میتوان در رنسانس مشاهده کرد. پس از این دوره، قرون وسطای پایانی شکل میگیرد که با کشفیات جغرافیایی و رنسانس و ورود به عصر استعمار همراه است و تا قرن هجدهم و وقوع انقلاب فرانسه ادامه مییابد. سومین مرحله به عنوان قرون جدید شناخته میشود که آغاز آن به «عصر روشنگری» یا دوران مدرنیته برمیگردد و با انقلاب فرانسه به اوج خود میرسد و تا نیمه دوم قرن بیستم (پایان جنگ جهانی دوم) ادامه مییابد.
در واقع، عصری که به نام دوران مدرن شناخته میشود، با یک انقلاب اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی آغاز میگردد که زمینههای آن پس از جنگهای صلیبی و بهخصوص در قرن پانزدهم شکل گرفته بود. از نیمه دوم قرن بیستم نیز دوره جدیدی به نام «پست مدرن» (پس از مدرنیسم) به وجود آمد. بهاءالدین شیخالاسلامی در این کتاب پس از پیشگفتار، در ۱۹ فصل اصلی به موضوعاتی چون غرب در قرون اولیه، وضعیت فرانسه، تحولات دیگر مناطق اروپا، ظهور سلطنت عثمانی، رنسانس یا تجدید حیات فرهنگی، تحولات روسیه، انگلستان در عصر هنری هشتم، تحولات اجتماعی در اروپا، عصر روشنگری و ویژگیهای آن، انقلاب فرانسه، اروپا در قرن نوزدهم، نظام سیاسی در بریتانیا، تحولات روسیه تزاری، جمهوری دوم فرانسه و شورش خونین، ظهور «ایسمها» و ایدئولوژیها، تحولات جهان در قرن بیستم، وقوع جنگ جهانی اول، جهان در آستانه جنگ دوم و تحلیلی بر تحولات غرب پرداخته است.
شیخالاسلامی در این کتاب به وقوع دو جنگ ویرانگر جهانی اشاره میکند: «در دهه دوم قرن بیستم، بر اساس مطامع استعماری رژیمهای قدرتمند و امپریالیستی حاکم بر اروپا و بر مبنای تئوری داروینیسم اجتماعی، جنگ جهانی اول در سال ۱۹۱۴ به مدت چهار سال آغاز شد. جنگ جهانی اول را امپراتوری آلمان (تحت رهبری ویلهلم دوم) که از به دست آوردن مستعمرات در جهان عقب مانده بود، آغاز کرد. طبق برخی برآوردها، در این جنگ حدود چهل میلیون نفر از نفوس عالمیان به کام مرگ کشانده شدند. در نهایت، این جنگ به تجزیه برخی کشورها و تأسیس نظامهای جدید انجامید. دولت تازهنفس آمریکا که در آن زمان یک کشور بدهکار به شمار میآمد، بر اثر جنگ جهانی به یک دولت قدرتمند و طلبکار تبدیل شد، اما نتوانست در اداره جهان نقش مؤثری ایفا کند. در روسیه نیز بلشویکهای متمرکز در حزب سوسیال دموکرات با ایدئولوژی مارکسیستی به رهبری لنین موفق به تصاحب قدرت شدند و نظام کمونیستی مبتنی بر «دیکتاتوری پرولتاریا» را تأسیس کردند.
ظهور یک قدرت بزرگ که به لحاظ ایدئولوژیک نقطه مقابل نظامهای لیبرالیستی اروپا قرار داشت و همچنین نفوذ ایدئولوژی سوسیالیستی و کمونیستی در جهان، سردمداران نظامهای لیبرالی را به وحشت انداخت و آنها را وادار به تعدیل در رفتار خود و برنامهریزی برای مقابله با آن کرد. از جمله اقداماتی که انگلیسیها انجام دادند و آمریکا نیز در آن شریک بود، تقویت فاشیسم نوظهور در مقابل شوروی بود. پس از جنگ جهانی اول و با گذشت چند سال، گروهی از ناسیونالیستهای افراطی آلمان که در حزبی به نام «نازی» متمرکز شده بودند، ایدئولوژی جدیدی به نام «فاشیسم» را تدوین کردند و از احساسات مردم آلمان برای جبران شکست خود در جنگ جهانی اول استفاده کردند. در میان آنها، فردی به نام هیتلر جذابیت بیشتری پیدا کرد. با شکلگیری فاشیسم و گسترش آن به دیگر نقاط اروپا (حتی انگلستان)، دول سرمایهداری فریب شعارهای ضد کمونیستی هیتلر را خوردند و به تقویت اقتصادی و صنعتی آلمان، بهویژه در زمینه نظامی پرداختند تا به دست او شاخ غول شوروی را بشکنند. انگلستان و آمریکا، علیرغم مخالفت دیگر کشورهای اروپایی، توسعهطلبیهای هیتلر را نادیده گرفتند و در مقابل ضمیمه کردن اتریش به آلمان و تجاوز به لهستان سکوت کردند.
هیتلر که ارتشی قدرتمند در ابعاد زمینی، دریایی و هوایی تشکیل داده و به اختراعات جدیدی در تولید توپهای سنگین و بمبهای هوایی دست یافته بود، اقدام به یک تهاجم سراسری برقآسا کرد و درصدد تسلط بر تمام جهان برآمد و حتی به کشورهای اروپایی تقویتکننده خود نیز حمله کرد و پیروزیهای مقطعی شگرفی به دست آورد. در جریان جنگ جهانی دوم که فاشیسم هیتلری به راه انداخت، حدود ۶۰ میلیون نفر به کام مرگ رفتند. سردمداران آمریکا و انگلستان که با هجوم غافلگیرانه آلمان و متحدانش مواجه شده بودند، ناچار با رژیم کمونیستی شوروی متحد شدند تا جلوی پیشرویهای هیتلر را بگیرند. این گروه از کشورها که به نام «متفقین» شناخته میشوند، سرانجام موفق شدند ارتش نازی را که در آستانه تصرف تمام جهان بود، شکست دهند. این پیروزی البته به تقویت شوروی منتهی شد و استالین، رهبر این قدرت، توانست از خلا ایجادشده بهرهبرداری کند و اروپای شرقی را به تصرف خود درآورد. به همین دلیل، حتی در برخی کشورهای آسیایی نیز نظام کمونیستی برپا شد.
پس از این جنگ، بر ویرانههای دو قدرت سابق یعنی بریتانیا و فرانسه، دو بلوک قدرتمند جدید یعنی امپریالیسم آمریکا و روسیه شوروی به منصه ظهور رسیدند. بلوک سرمایهداری همانند گذشته با ایدئولوژی لیبرالیستی این بار تحت رهبری دولت آمریکا به حیات خود ادامه داد.» در مجموع، این کتاب مروری اجمالی بر تحولات مهم تاریخی جهان تا پایان جنگ جهانی دوم است که آشنایی مختصری با تحولات جهان غرب و تا حدودی تاریخ معاصر خاورمیانه را به خواننده ارائه میدهد. فهرست اعلام نیز در پایان کتاب قرار دارد. کتاب «گذری بر تاریخ تحولات غرب از قرون اولیه تا نیمه قرن بیستم» تألیف بهاءالدین شیخالاسلامی با ۴۲۴ صفحه، شمارگان ۵۰۰ نسخه و بهای ۴۳۰ هزار تومان از سوی انتشارات ذکر منتشر شده است.



