کتاب کودک؛ کلید احیای زبانهای فراموششده

سرویس بینالملل پایگاه خبری الفبای رشد – الهه شمس: تحقیقات متعدد نشان دادهاند که کتابهای تصویری کودکان نقش مهمی در یادگیری زبان ایفا میکنند. در خلال یک فرصت مطالعاتی در «کتابخانه بینالمللی جوانان در مونیخ»، امکان بررسی ساختار کتابهای تصویری چندزبانه فراهم شد تا مشخص شود زبانها چگونه جایگاه اجتماعی خود را در صفحات کتاب پیدا میکنند. در این کتابخانه، آثاری از کشورهای مختلف از جمله لهستان، نروژ و آفریقای جنوبی با بیش از ۱۱ زبان در یک جلد مورد بررسی قرار گرفتند. قاعده کلی در اکثر این کتابها ساده بود: زبانی که بیشتر مورد استفاده قرار میگرفت، در ابتدای صفحه و با حروف بزرگتر قرار داشت و زبانهای اقلیت در حاشیه قرار میگرفتند. این کتابها عملاً وضعیت موجود جامعه را بازتولید میکردند. اما در نیوزیلند، وضعیت متفاوتی وجود داشت. از دهه ۱۹۷۰ میلادی، حضور زبان بومی مائوری (te reo Māori) در کتابهای تصویری افزایش یافت؛ حرکتی که نه تنها نشاندهنده احیای این زبان بود، بلکه به عنوان محرکی برای بازپسگیری هویت بومی عمل کرد. در سال ۱۹۷۳، زمانی که زبان مائوری هنوز به رسمیت شناخته نشده بود، کتاب «خرچنگگیری با مادربزرگ» (Crayfishing with Grandmother) نوشته جیل باگنال، با تصویرگری باربارا استراتدی و ترجمه هاپی پوتا، به بازار عرضه شد. طراحی جلد این کتاب به طور کامل انگلیسی به نظر میرسید، اما در صفحات داخلی، جملات مائوری درست زیر متن انگلیسی با همان اندازه و وزن قلم درج شده بودند؛ حرکتی جسورانه که نویدبخش آیندهای دوزبانه بود. چند سال بعد، در سال ۱۹۷۶، جیمز واریا با کتاب «پوکونوی» (Pukunui) گام بعدی را برداشت. او گفتگوهای مائوری را به طور مستقیم در حبابهای گفتار کمیک قرار داد و واژهنامهای انگلیسی برای خوانندگان ناآشنا در انتهای کتاب افزود. نقطه عطف بزرگ در سال ۱۹۸۱ رقم خورد؛ جایی که انتشارات پنگوئن کتاب تحسینشده «بانوی سالخورده و عنکبوت» (The Kuia and the Spider / Te Kuia me te Pūngāwerewere) اثر پاتریشیا گریس و با تصویرگری رابین کاهوکیوا را به طور همزمان در دو نسخه جداگانه انگلیسی و مائوری منتشر کرد؛ سنتی ماندگار که دسترسی همزمان خانوادهها و مدارس را تضمین کرد. با آغاز قرن بیستویکم، این روند به درون خانهها نفوذ کرد. کیتی براون و کرستن پارکینسون در سال ۲۰۱۵ با خلق کتاب «چهره من» (Kanohi My face) ساختارشکنی کردند: متن مائوری در ابتدای صفحه و با قلمی بزرگتر از متن انگلیسی قرار گرفت تا والدین در خوانش برای کودکان، زبان بومی را در اولویت قرار دهند. در سال ۲۰۲۲ نیز کتاب «چگونه پدربزرگم ستاره شد» (How my Koro became a Star / Kua Whetūrangitia a Koro) نوشته برایان ته پا از سوی انتشارات بومی «هویا» به چاپ رسید تا چرخه تولید محتوا توسط خود جامعه مائوری تثبیت شود. امروزه در ادبیات کودک نیوزیلند، بسیاری از کلمات مائوری بدون نیاز به واژهنامه در متنها جاری میشوند، زیرا جامعه آن را پذیرفته و زمینه داستان و تصویرها نیز به درک مخاطب کمک میکند. کتابهای تصویری سندی ماندگار از فرهنگ و زبانی هستند که میخواهیم به نسلهای آینده منتقل کنیم؛ بازتابی زنده از اینکه ما واقعاً چه کسانی هستیم.



