نقد و بررسی کتاب «پشت دریاها کجاست؟» برگزار شد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، در نشست اخیر، مریم زرنشان با اشاره به نگرانیهای ذهنی کودکان، بیان کرد: این مجموعه شعر بر اساس پرسشهای کودکانه و کنجکاوی طبیعی بچهها شکل گرفته و هدف آن، ارائه پاسخهای مستقیم به سؤالات نیست؛ بلکه هدف برانگیختن تفکر، خیالورزی و تشویق کودکان به جستوجوی پاسخ از طریق کتاب، خانواده و تجربه است. او افزود: کودکان جهان را از طریق پرسشهای ساده اما عمیق خود کشف میکنند و بسیاری از این پرسشها در ظاهر کوتاه و روزمره به نظر میرسند، اما پشت هر یک دنیایی از تخیل، شگفتی و میل به شناخت نهفته است. در این مجموعه سعی کردهام فضایی ایجاد کنم که کودک بتواند با شعر همراه شود، سؤالهای جدیدی بسازد و از دیدگاه متفاوتی به جهان اطرافش نگاه کند. این شاعر که تاکنون دهها عنوان کتاب شعر و داستان برای کودکان و نوجوانان منتشر کرده، بخشهایی از کتاب «پشت دریاها کجاست؟» را برای حاضرین خواند و درباره شکلگیری شعرهای این مجموعه توضیحاتی ارائه داد. او گفت: برخی از شعرهای کتاب از گفتوگوها و پرسشهای روزمره کودکان الهام گرفتهاند و در روند سرایش، تلاش شده است زبان شعر به زبان طبیعی و زنده کودک نزدیک باشد؛ زبانی که در عین سادگی، ظرفیت خیالپردازی و کشف معناهای تازه را داشته باشد. زرنشان همچنین درباره عنوان کتاب توضیح داد: پرسش «پشت دریاها کجاست؟» برای من تنها یک سؤال جغرافیایی نیست؛ این پرسش میتواند آغاز سفری ذهنی و خیالی باشد. کودک با طرح چنین سؤالی، مرزهای شناختهشده را پشت سر میگذارد و به جهانهای تازهای فکر میکند که هنوز آنها را ندیده است.
در ادامه، طاهره شهابی، شاعر و منتقد ادبی، به نقد تخصصی این اثر پرداخت. او با تأکید بر اینکه نخستین حق مخاطب در مواجهه با یک اثر هنری «لذت بردن» است، گفت: شعرهای این کتاب زبانی امروزی، فضایی شاد و بازیگوش و تخیلی پویا دارند و بدون فاصله گرفتن از دنیای کودک، او را به اندیشیدن و پرسشگری دعوت میکنند. شهابی افزود: در شعر کودک، انتقال پیام نباید جای تجربه زیباییشناختی را بگیرد. کودک پیش از آنکه بخواهد از شعر چیزی بیاموزد، باید بتواند با آن ارتباط برقرار کند، از موسیقی کلمات لذت ببرد و خود را در فضای شعر پیدا کند. مجموعه «پشت دریاها کجاست؟» از این نظر تلاش کرده است میان سرگرمی، خیال و اندیشه تعادل برقرار کند. او از شعرهای «کار خدا»، «نقاش نقشه»، «سؤال» و «زبان جوجهای» به عنوان نمونههای موفق کتاب یاد کرد و افزود: استفاده از تصویرسازیهای خلاق، ایجاز، موسیقی واژگان و پرهیز از لحن آموزشی مستقیم، از مهمترین ویژگیهای این مجموعه است. به گفته او، شاعر توانسته مفاهیم عمیق را در قالب تجربههای ملموس و متناسب با ذهن کودک ارائه کند. این منتقد ادبی با اشاره به تنوع موقعیتهای شعری کتاب گفت: شعرها از موضوعهای آشنا و نزدیک به زندگی کودک آغاز میشوند، اما در ادامه، آنها را به سمت خیال و کشف میبرند. همین حرکت از امر روزمره به امر خیالانگیز، یکی از نقاط قوت مجموعه است؛ زیرا کودک در این مسیر هم با جهان واقعی خود روبهرو میشود و هم فرصت پیدا میکند آن را دوباره و به شیوهای تازه تصور کند. شهابی همچنین درباره نقش موسیقی در شعرهای کتاب گفت: وزن و آهنگ در این مجموعه به شکلی طبیعی در خدمت معنا قرار گرفتهاند و موسیقی شعرها باعث شده است برخی از آنها قابلیت خوانش جمعی و بلندخوانی داشته باشند. این ویژگی برای شعر کودک اهمیت زیادی دارد، زیرا شعر میتواند در خانه، مدرسه، کتابخانه و جمعهای دوستانه شنیده و بازخوانی شود.
در بخش دیگری از نشست، درباره ارتباط میان شعر و تصویر در کتاب نیز گفتوگو شد. حاضران بر این نکته تأکید کردند که تصویرگری گلریز گرگانی در کنار متن، تنها نقش تزیینی ندارد و به گسترش فضای خیالانگیز شعرها کمک میکند. هماهنگی میان تصاویر و فضای زبانی کتاب، به مخاطب کودک امکان میدهد برخی موقعیتها و شخصیتهای شعری را از زاویهای دیگر تجربه کند و میان متن و تصویر ارتباط برقرار کند. در بخش پایانی نشست نیز حاضران درباره شعر کودک، اهمیت برگزاری نشستهای نقد ادبی و ضرورت معرفی و ترویج آثار حوزه ادبیات کودک و نوجوان گفتوگو کردند. برخی از شرکتکنندگان بر ضرورت توجه بیشتر به نقد تخصصی ادبیات کودک تأکید کردند و گفتند چنین نشستهایی میتواند به شناخت دقیقتر آثار، ارتقای کیفیت تولیدات ادبی و ایجاد ارتباط میان پدیدآورندگان، کارشناسان، خانوادهها و مخاطبان کمک کند. همچنین در این نشست مطرح شد که ادبیات کودک تنها ابزاری برای آموزش مستقیم نیست، بلکه میتواند در پرورش تخیل، تقویت مهارت گفتوگو، افزایش اعتمادبهنفس و شکلگیری نگاه پرسشگرانه کودکان نقش داشته باشد. از این منظر، کتابهایی که به جای ارائه پاسخهای آماده، کودک را به فکر کردن و کشف کردن دعوت میکنند، جایگاه مهمی در ادبیات کودک دارند. کتاب «پشت دریاها کجاست؟» با تصویرگری گلریز گرگانی از سوی انتشارات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شده است. نشست نقد و بررسی این کتاب روز شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ در انجمن ادبی هومت بنیاد بیدل دهلوی برگزار شد.



