کتابهایی پر از اطلاعات درباره سینمای دهه ۵۰ و ۶۰ شمسی

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، مراسم رونمایی از شش کتاب جدید انتشارات عینک با همکاری انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران و موزه سینمای ایران، در بعدازظهر روز یکشنبه، ۲۲ شهریور ماه سال جاری، به اجرای رضا صائمی، منتقد سینما و با سخنرانی ذبیحالله رحمانی، منتقد سینما، فیلمساز و مدیر بخش سینمایی انتشارات عینک و آرش جواهری، داستاننویس و مدیر انتشارات عینک و جمعی از اعضای انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران در سالن «سینماتوگراف» موزه سینمای ایران برگزار شد.
در آغاز این نشست، رضا صائمی در معرفی این آیین گفت: واقعیت این است که در کمیته فرهنگی انجمن منتقدان همواره تلاش میکنیم برای کتابهای جدیدی که در حوزه سینما منتشر میشود، مراسم رونمایی برگزار کنیم و نکته مثبت این کتابها این است که خود نویسندگان آنها نیز از اعضای این انجمن هستند. امروز، شش کتاب از انتشارات عینک به همت ذبیحالله رحمانی رونمایی خواهد شد که شامل نقد شش فیلم مهم تاریخ سینمای ایران از جمله «دایره مینا» داریوش مهرجویی، «سوته دلان» علی حاتمی، «کندو» فریدون گُله، «تنگنا» امیر نادری، «آرامش در حضور دیگران» ناصر تقوایی و «رگبار» بهرام بیضایی است. در واقع، این کتابها شش روایت از این فیلمها را ارائه میدهند.
او ادامه داد: به نظر میرسد این نوع تولید کتاب، صرفاً خاطرهبازی با فیلمها نیست، بلکه احضار تاریخ سینما به حال حاضر برای درک سینمای امروز ماست. وقتی فهرست فیلمها و این کتابها را با وضعیت سینمای امروز ایران مقایسه میکنم، به این نتیجه میرسم که اینها برای تاریخ گذشته نیستند، بلکه تاریخ سینمای ما بسیار جلوتر از وضعیتی است که اکنون سینما دارد.
این منتقد سینما با تشبیه شش کتاب جدید انتشارات عینک به برنامه نمایش نسخههای مرمتشده آثار شاخص سینمای ایران در موزه سینما به مناسبت روز ملی سینما گفت: از سوی دیگر، موزه سینما به مدیریت فاطمه محمدی، در همین سالن، به مناسبت روز ملی سینما، نسخههای مرمتشده آثار شاخص سینمای ایران را در هفته گذشته به نمایش گذاشت و یکی از دوستان که برای نمایش ویژه «هامون» داریوش مهرجویی آمده بود، گفت که آنقدر شلوغ بود که جا برای نشستن نبود. به نظر میرسد تولید کتابهایی از این دست به همین معناست یعنی آن نسخه ترمیم شده برای دوباره دیدن فیلم است، نوشتن نسخه تک نگارانه از فیلمهای مهم تاریخ سینما، فرصتی برای تامل، بازخوانی و بازاندیشی دوباره ایجاد میکند. بنابراین، این خاطرهبازی با فیلم نیست، زیرا نسلهای آینده نیز درباره آنها صحبت خواهند کرد و بازخوانی جدیدی با توجه به تجربه زیسته خود خواهند داشت.
صائمی سینما را یکی از ساحتهای مهم تاریخ فرهنگی یک کشور دانست و گفت: من بر این باورم که سینما یکی از ساحتهای مهم تاریخ فرهنگی یک کشور است، زیرا تجربههای زیسته جمعی و حتی ردپای تفکرات و گفتمانهای سیاسی و اجتماعی را میتوان در فیلمها مشاهده کرد. بنابراین، نوشتن کتابهایی از این دست که به فیلمهای مهم تاریخ سینما میپردازند، از این منظر اهمیت دارد و میتواند به درک بهتر اکنونیت و تاریخ معاصر کمک کند.
رضا صائمی رابطه فیلمها و امکان تأثیرگذاری اجتماعی آنها را اینگونه توضیح داد: این کتابها تنها نقد فیلم نیستند، بلکه مباحث جامعهشناسی نیز در آنها وجود دارد و به این ترتیب، یک بحث بینارشتهای به واسطه فیلم مطرح میشود. به عنوان مثال، «دایره مینا» داریوش مهرجویی، فارغ از داستان و جنبه فنی و سینمایی، باعث شکلگیری سازمان انتقال خون در ایران شد و این تأثیرگذاری اجتماعی یک فیلم را نشان میدهد. حالا، این بازخوانیها در قالب کتاب میتواند به فهم بهتر این موضوعات کمک کند. وقتی عنوان کتابها را مینگریستم، با خود میگفتم که این فرصت تاریخی نیست، بلکه یک حسرت تاریخی است. شاید مطالعه این کتابها مسئولان سینمایی را به تامل وادارد تا ببینند از کجا به کجا رسیدهایم.
سپس رضا صائمی از ذبیحالله رحمانی و آرش جواهری دعوت کرد تا پشت تریبون قرار بگیرند. ذبیحالله رحمانی، مسئول بخش سینمایی انتشارات عینک درباره ایده جمعآوری یک کتاب نقد درباره آثار برتر تاریخ سینمای ایران اظهار داشت: زمانی که کتابهای دوستان چاپ میشد، متوجه میشدم که به فیلمهای همه فیلمسازان اشاره میشود، به گونهای که معمولاً حق مطلب ادا نمیشد، زیرا یک فیلمساز ممکن است در طول زندگیاش بالغ بر ۱۰ یا ۲۰ فیلم ساخته باشد و اگر بخواهید به بررسی بپردازید، میبینید که این امر ناشدنی است مگر اینکه چند منتقد درباره یک فیلم بنویسند تا شاید حق مطلب ادا شود. این موضوع باعث شد که من بر روی یک فیلم متمرکز شوم تا هفت منتقد درباره آن نقد بنویسند و البته یک جا هم تخطی کردیم و هشت نقد نوشته شد.
او افزود: زمانی که با دوستان در انتشارات عینک صحبت میکردیم، ماهها طول کشید و این کار به سادگی نبود که اسامی انتخاب شوند و به سرعت مشغول شویم. در صحبتهایی که داشتیم، من پیشنهاد دادم که اگر ۸۰ عنوان کتاب نقد چاپ شود، حق مطلب سینمای ایران ادا خواهد شد. این کار عظیمی است و در بخش خصوصی تقریباً غیرممکن است. محبت و پیگیری بهاره میرحسینی و آرش جواهری باعث شد که دلگرم باشیم. با همه این اوصاف، در یک سال و شش ماه که این فعالیت را آغاز کردیم، ۲۲ جلد به ثمر رسید. تمامی مراحل آنها انجام شده و ۱۱ جلد از آن به چاپ رسیده است. بقیه نیز در آینده نزدیک منتشر خواهد شد. مهمترین دلیلی که دوست داشتیم این کتابها به ثمر برسد این است که نگاه منتقدان نسل سوم و چهارم را ببینیم و بر این موضوع تأکید داشتم. از آنجا که نسل اول و دوم درباره این فیلمها با نگاه و نگرش خودشان نوشتهاند، اما نسلهای بعدی کم و بیش در این باره دست به قلم برده بودند. تصمیم بر این شد که این دو نسل با قلم و نگاه خودشان در این باره بنویسند و درباره اینکه نگاه اجتماعی، سیاسی و جامعهشناسی داشته باشند و همه جوانب را بررسی کنند، با همه آنها صحبت کردیم. اگر کسی هر شش کتاب را بخواند، میتواند حجم عظیمی از اطلاعات راجع به دهه ۵۰ و ۶۰ شمسی به دست آورد.
ذبیحالله رحمانی با تشریح روند انتخاب منتقدان برای مشارکت در انتشار کتابها، سخنانش را به پایان رساند و گفت: ابتدا، یک فهرست ۱۰۰ نفره از منتقدان داشتیم که برخی از آنها مشغله داشتند و نتوانستند همکاری کنند. نظری که من برای انتخاب منتقدان داشتم این بود که قلم خوبی داشته باشند و همچنین، تا به حال کتابی به شکل مستقل منتشر نکرده باشند. بر مبنای این معیارها، به یک فهرست ۲۴ نفره رسیدیم که در انتشار این شش کتاب مشارکت داشتهاند.
آرش جواهری در ابتدا به تشریح تفاوت الگوی زبانی و الگوی تصویری پرداخت و گفت: همانطور که فیلمنامه زیر سلطه فیلم قرار میگیرد، منتقد نیز زیر سلطه فیلم قرار میگیرد و تنها نشانگانی را ارائه میدهد. نقدی که عمیق باشد، بازی واژگانی خود را طراحی میکند و فیلم را به چالش میکشد. اینگونه یک بازی زیبا ایجاد میشود و یک نقد زیبا، در واقع، یک بازی زیبا بین یک منتقد و یک هنرمند است. یک بازی که هر دو طرف به دو زبان مختلف صحبت میکنند، یکی به زبان واژگان و دیگری به زبان تصویر. انتشارات عینک با حرکتی که انجام داده به این بازی دامن زده و یک بازی را با پیشکسوتان تیم مقابل آغاز کرده است. اگر فیلمهای قدیمی را مانند پیرمردها ببینیم، وقتی پیرمردها با یک تیم جوان بازی میکنند، به شوق میآیند و مجدد حرفهای بسیاری برای گفتن دارند. به نظر میرسد تلاشی که انتشارات عینک با حمایت خانم میرحسینی و به همت آقای رحمانی کرده، بازگشت دوباره به این فیلمها میتواند یک نگاه نو را به آنها ایجاد کند و یک بازی زیبا پدید آورد. امیدوارم این بازی در آینده با حمایت دوستان ادامه یابد و بتوانیم به فیلمهای دهه ۶۰ تا حتی امروز برسیم.
آیین رونمایی از شش کتاب جدید انتشارات عینک با گفتوگوی نویسندگان با مدیران انتشارات عینک درباره روشهای ارتقای کیفیت محتوایی و بصری کتابها در چاپهای بعدی و ثبت عکس یادگاری اعضای انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران به پایان رسید.



