ویگتاون؛ دهکدهای که با کتاب نجات یافت

سرویس فرهنگ و نشر پایگاه خبری الفبای رشد، در دل جنگلهای مهآلود غرب اسکاتلند، جایی که کمتر گردشگری انتظار دارد با یک رویداد ادبی روبرو شود، «ویگتاون» (Wigtown) هر ساله خبرساز میشود؛ شهری کوچک با جمعیتی نزدیک به هزار نفر که به عنوان «شهر ملی کتاب» شناخته میشود. داستان ویگتاون روایتگر خوشاقبالی نیست؛ بلکه داستانی از تابآوری، صبر و شجاعت است. در دهه ۷۰ میلادی، با تعطیلی خطآهن و به دنبال آن، افول کارخانه اصلی شهر به نام «بلدناک کریمری»، ویگتاون به سمت سقوط اقتصادی پیش رفت. در این شرایط دشوار، جرقهای کوچک سرنوشت شهر را تغییر داد. ماجرا از یک سرقت ساده آغاز شد؛ جان کارتر، که مغازهاش در همسایگی شهر مورد سرقت قرار گرفته بود و توان مالی برای جایگزینی اجناس گرانقیمت را نداشت، با کالایی ارزانتر به نام «کتاب»، سنگ بنای تحولی بزرگ را گذاشت. مغازه او در طول سهدهه چنان گسترش یافت که به میدان اصلی شهر منتقل شد و با نام ساده «کتابفروشی» شناخته شد. موفقیت این واحد کوچک الگویی برای اهالی شد تا با سرمایهگذاری جمعی، هویت جدیدی برای شهرشان تعریف کنند.
زمانی که ویگتاون تصمیم به کسب عنوان «شهر ملی کتاب اسکاتلند» گرفت، رقابتی سنگین با چند شهر دیگر نیز در حال برگزاری بود؛ اما برگ برنده این شهر، «دعوت به مشارکت» بود: فراخوانی به همه عاشقان کتاب و کتابفروشان سراسر کشور برای آمدن به ویگتاون و تاسیس کتابفروشی.
نکته کلیدی در موفقیت ویگتاون، «خوشهسازی فرهنگی» است. آنها منتظر نماندند تا گردشگران به سراغشان بیایند؛ بلکه با دعوت از کتابفروشان متخصص از سراسر کشور، از کتابفروشان مختلفی که وابسته به طیفهای فکری مختلف بودند تا متخصصان علمی – تخیلی، یک «اکوسیستم متنوع» ایجاد کردند. مورا مککارتی کتابفروشیاش را از اینجا آورد و آنجلا اوریت از شمال شرق انگلستان، کافه – کتاب خود را در قلب این شهر بنا کردند. امروزه در ویگتاون، کتابفروشیها نه تنها در مغازهها، بلکه در انبارها و حتی اتاقنشیمن خانهها نیز برپا شدهاند. در این شهر مردم از حال هم باخبرند؛ جامعهای هزار نفره که ضربآهنگ زندگیاش با تقویم نشر تنظیم میشود.
اوج این همافزایی در پاییز است؛ جشنواره سالانه کتاب ویگتاون، رویدادی که در آن ۲۰۰ برنامه در ۱۰ روز برگزار میشود و نویسندگان، فرهیختگان و صاحبان مسافرخانهها دست به دست هم میدهند تا کل شهر را به یک «کارخانه تولید رویداد» تبدیل کنند؛ دیوانگیای سازمانیافته و بینظیر.
ویگتاون درس بزرگی برای صنعت نشر کشورمان از ناشر و پدیدآور تا برنامهریزی فرهنگی دارد: تبدیل یک شهرک صنعتی در حال نابودی به قطب گردشگری ادبی، نه یک رویا، بلکه یک استراتژی اقتصادی است. این تجربه نشان میدهد که کتاب میتواند محور توسعه پایدار و جایگزین صنایع از دسترفته باشد؛ صرفاً یک کالای مصرفی نیست، بلکه زیرساختی است که گردشگری، اشتغال و هویت محلی را به هم گره میزند. بررسی تجربه این شهر همچنین ثابت میکند که «هویت جمعی» در صنعت نشر، قدرتمندتر از هر کمپین تبلیغاتی است و کتابفروشی میتواند مرکز ثقل یک شهر باشد.
حتی در حاشیه این ماجراها، حضور چهرههایی مانند «شاون بایتل»، قهرمان محلی و صاحب بزرگترین کتابفروشی دستدوم اسکاتلند که کتابهایش درباره خاطرات کتابفروشی حالا شهرتی جهانی دارد، بر جذابیتهای این شهر افزوده است؛ شهری که امروزه بیشتر به عطر کاغذهای قدیمیاش شناخته میشود تا کارخانههایش.



