کتابکدهیادداشت

کتابدار نواندیش کیست؟

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، مهری پریرخ، استاد بازنشسته رشته کتابداری دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی، نوش‌آفرین انصاری را از نخستین کسانی دانست که واژه‌ها و ادبیات را راهی برای مقابله با محرومیت‌های اجتماعی، رهایی از فقر و نیز تجربه لحظه‌هایی خوش حتی در اوج بدبختی و حال بد می‌دانست؛ همچنین او را به‌عنوان فردی معرفی کرد که با وجود فاصله‌ها، احساس نزدیکی را ممکن می‌کرد و بر احترام به تفاوت‌ها تأکید داشت و در نهایت، «فلسفه کتابداری» را از تمرکز صرف بر منابع، به سمت توجه به مراجعه‌کننده هدایت کرد.

به گفته پریرخ، زندگی در خانواده‌ای فرهیخته و تجربه سفر به سرزمین‌های گوناگون در نوجوانی و جوانی، نه‌تنها موجب سرخوردگی از تغییرات و دوری از دوستان و مکان‌های آشنا در او نشد، بلکه بینشی به او بخشید که بر اساس آن رشد کرد و آن را سخاوتمندانه در اختیار رشد دیگران قرار داد. ورود انصاری به حرفه کتابداری نیز زمینه‌ای فراهم کرد تا کتابداران ایران بیش از پیش به نقش خود بیندیشند.

این استاد با طرح «کتابدار پاسخگو» درباره اینکه خدمت به مراجع‌کنندگان در کتابخانه‌ها باید به‌عنوان فلسفه وجودی این نهادهای مردمی مطرح شود، سخن گفت. وی با ترویج این نگاه، کتابخانه‌ها را به‌عنوان نهادهای اجتماعی پررنگ‌تر کرد و در شکل‌گیری درک «کتابخانه برای مردم» و «کتابخانه عمومی، دانشگاه مردم» نقش‌آفرین شد.

پریرخ یادآور شد که با وجود این، بسیاری از کتابخانه‌ها به‌ویژه کتابخانه‌های عمومی کمتر به این رویکرد توجه کردند و ترجیح دادند همان مسیر مألوف خود را ادامه دهند؛ اما استاد انصاری این جریان فکری را در قالب اقداماتی همچون رساندن کتاب به روستاها، تأسیس کتابخانه در کانون اصلاح و تربیت، کتابخوانی برای کودکان مناطق محروم و نیز بیدار کردن اشتیاق به خواندن کتاب و ادبیات در کودکان در هند و ایران پیگیری کرد و همچنان شعله آن را در دورترین نقاط کشور روشن نگه داشت.

او همچنین نواندیشی انصاری درباره نقش کتابخانه در مدارس و پیشرفت تحصیلی را نقطه آغاز گفتمانی دانست که از آن با عنوان «کتابخانه قلب مدرسه است» یاد می‌شود. بر اساس این مکتب فکری، ارزش گنجاندن کتابخانه مدارس در برنامه درسی به موضوع تحقیقات دانشگاهی و بحث در همایش‌ها تبدیل شد؛ هرچند نظام آموزشی به‌طور مستقیم از این درِ باز شده برای تحول در برنامه‌های درسی بهره نگرفت، اما خروجی این گفت‌وگوها و پژوهش‌ها بستر دانشی لازم را برای ایجاد تغییر آماده کرد.

به گفته پریرخ، این دیدگاه با بی‌تفاوتی کامل جامعه روبه‌رو نشد و نمونه‌های اثربخشی آن در گروه‌های مردم‌نهاد دیده می‌شود. این گروه‌ها با تأسیس کتابخانه در مناطق محروم و برخی از مدارس خصوصی، از این تفکر پیروی کرده و کتاب را به نظام فکری و برنامه‌های درسی وارد کرده‌اند.

وی افزود: با آغاز آموزش کتابداری به علاقه‌مندان در مدرسه «روش نو»، انصاری پیوندی جدی با توران میرهادی، بانوی فرهیخته ادبیات کودک ایران، برقرار کرد. این دو سال‌ها توانستند با همکاری یکدیگر چراغ ادبیات کودک را در ایران روشن و پرفروغ نگه دارند.

پریرخ انتشار «فرهنگنامه کودک و نوجوان» را از کارهایی افتخارآمیز و یادگاری ماندگار دانست که با همت این دو بانوی فرهیخته و مشارکت بسیاری از علاقه‌مندان داوطلب آغاز شد و به‌عنوان نخستین دانشنامه کودک و نوجوان منتشر گردید و همچنان به انتشار خود ادامه می‌دهد.

وی تأکید کرد که علاقه و فعالیت‌های بی‌ریا و صادقانه استاد انصاری توانست شمار زیادی از جوانان را با صداقت در کار، پایبندی به فلسفه انسان‌دوستانه، بهره‌گیری از حرفه برای بهسازی جامعه و همچنین سخاوت در توزیع دانش آشنا کند. حضور گروه‌های داوطلب در شورای کتاب کودک نمونه‌ای روشن از این ادعاست.

پریرخ در ادامه گفت: انصاری همواره در ارتباط با دانشجویان و همکاران بسیار سخاوتمندانه رفتار می‌کرد. لبخند شیرین و صدای دلنشین او، حتی در پشت تلفن، به‌گونه‌ای قابل تشخیص بود که به افرادی که نیاز به ارتباط با او داشتند جرأت تماس گرفتن می‌داد. همچنین با تاسیس شورای کتاب کودک، ادبیات کودک را صاحب خانه و هویت کرد.

به گفته او، علاقه‌مندان با فعالیت در این مسیر از سرگردانی رهایی یافتند و محفلی پیدا کردند که در آن می‌توانند سخن بگویند، نظر دهند، بشنوند، بخوانند و منتشر کنند. ارزیابی انتشارات ادبیات کودک نیز بر پایه روندی علمی، خلاقانه و اعلام منظم نتایج انجام می‌شد؛ کاری جسورانه، وقت‌گیر و ارزشمند که کمک کرد دوستداران، استفاده‌کنندگان، تولیدکنندگان و منتقدان ادبیات کودک از زوایای مختلف آن را بشناسند و بتوانند آگاهانه انتخاب و تولید کنند.

پریرخ ادامه داد: اکنون حدود ۶۰ سال از آغاز فعالیت شورای کتاب می‌گذرد؛ حدود ۶۰ سال تلاش برای حفظ و نگه‌داری خانه ادبیات کودک کاری بس سخت و طاقت‌فرساست که تنها از عهده کسی بر می‌آید که اعتقاد عمیقی به ادبیات کودک به‌عنوان بستری برای رشد، صلح و آزادی از همه باورهای محدودکننده دارد. این خدمات نه‌تنها برای دوستداران کودک و ادبیات کودک و خردورزان در ایران پوشیده نماند و بارها از استاد انصاری تجلیل شد، بلکه در سطح جهان نیز مورد بی‌توجهی قرار نگرفت.

او به عضویت افتخاری دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) و نیز عضویت در کمیته بین‌المللی پنجمین جشنواره کتاب کودک در جزیره نامی در کره‌جنوبی به‌عنوان نمونه‌هایی از ارج نهادن به فعالیت‌های این استاد فرهیخته در سطح بین‌المللی اشاره کرد.

در پایان، پریرخ گفت: بر خود می‌بالم که در عصری زندگی می‌کنم که توانستم از چنین بانوان دانشمند، انسان‌دوست و باورمند به خدمت برای زندگی بهتر بیاموزم. هرچند شانس ارتباط نزدیک و همراهی هم‌زمان با ایشان را نداشتم، اما از تاثیر بینش و منش او در مسیر فعالیت خود بی‌بهره نبودم و امیدوارم بتوانم شخصیت و بینش این استاد ارجمند را به جوانان بیشتری بشناسانم.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا