یادداشت

قول دادم عملیات برون‌مرزی انجام ندهم

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، مجله «گواه» در تازه‌ترین شماره خود با رویکردی تاریخی-اجتماعی به بازخوانی بخش‌هایی از تاریخ معاصر ایران پرداخته و موضوعاتی همچون کارنامه پهلوی، کودتای ۲۸ مرداد، ساواک، تحولات اجتماعی، طبقه کارگر و مناقشات تاریخ‌نگارانه را در کانون توجه قرار داده است تا میان روایت‌های گذشته و مسائل جامعه امروز پیوند برقرار کند.

هفتمین شماره فصل‌نامه «گواه» به صاحب امتیازی مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده است. این نشریه، آن‌گونه که در معرفی خود نیز تصریح می‌کند، خود را صرفاً محلی برای ثبت و روایت رویدادهای روز نمی‌داند؛ بلکه «گواهی است بر وقایع سیاسی و اجتماعی ایران، در واکنش به رخدادهای روز» و به شالوده‌شناسی حیات اجتماعی کشور می‌پردازد.

همین نگاه در شماره هفتم نیز در انتخاب موضوعات و شیوه پرداخت به آنها نمایان است. «گواه» در این شماره از تاریخ سیاسی و ساختارهای قدرت در ایران گرفته تا تحولات اجتماعی و مسئله تاریخ‌نگاری را دنبال می‌کند و می‌کوشد در کنار روایت‌های تاریخی، اسناد، خاطرات، تحلیل‌ها و خوانش‌های متفاوت از گذشته را نیز پیش روی مخاطب قرار دهد.

یکی از محورهای شماره هفتم، بررسی کارنامه پهلوی و سلطنت‌طلبی در بحران‌های ایران است؛ پرونده‌ای که با تکیه بر برخی رخدادها، رویدادها و شخصیت‌های اثرگذار دوران پهلوی، تلاش می‌کند نسبت میان تجربه تاریخی حکومت پهلوی و برداشت‌های امروز از آن را روشن‌تر کند.

در بخش «داستان جلد» نیز مطلبی با عنوان «عاقبت کودتاچی» به روایت ماجرای کودتا و سرنوشت سیاسی فضل‌الله زاهدی اختصاص یافته است. در این بخش، با بازخوانی رخدادهای پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و مسیر زندگی سیاسی زاهدی تا پایان عمر، یکی از چهره‌های مهم تاریخ سیاسی ایران در بستر تحولات پس از کودتا مورد بررسی قرار می‌گیرد.

حضور اسناد و روایت‌های تاریخی در این بخش، به‌عنوان نشانه‌ای از رویکرد مستند و پژوهشی مجله برجسته شده است؛ به طوری که تاکید می‌شود: «سرکوب، برخورد، اختناق و کودتا» در بررسی تاریخ ایرانِ پهلوی دوم، احتمالاً ما را به نام «فضل‌الله زاهدی» می‌رساند؛ شخصیتی که نامش یادآور دهه ۳۰، دشمنی‌ها با دولت محمد مصدق و کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ است.

چهره نظامی که با طراحی کودتا علیه دولت مصدق توانست ملی‌گرایان را به حاشیه براند، سپس بر مسند نخست‌وزیری نشست و به گفته متن، ناجی تاج و تخت محمدرضا پهلوی شد. با این حال، دولت او مطابق انتظار دوام نیاورد و کمتر از دو سال بعد در ۱۶ فروردین ۱۳۳۴، با اصرار و تاکید شاه مجبور به استعفا شد.

در ادامه نیز آمده است: «زاهدی، کودتاگری که زندگی پرفراز و نشیبی داشت و حیاتش مقارن با رخدادهای مهم تاریخ معاصر از جنگ جهانی گرفته تا کودتای رضاخانی و به شاهی رسیدن محمدرضا و … بود. زاهدی مسیری را به تصویر می کشید و هر لحظه به دنبال تامین رضایت شاه و بالادستی‌هایش بود. در پایان مسیر زندگی سیاسی(بنابر ادعاهایی) روشی متفاوت برگزید. روشی که عملا موجب عدم رضایت شاه از عملکرد او شد.»

اما پرونده ویژه این شماره با عنوان «متهم بزرگ سقوط» به یکی از مهم‌ترین نهادهای امنیتی حکومت پهلوی، یعنی ساواک، اختصاص دارد. این پرونده از زوایای مختلف به تاریخ و عملکرد ساواک می‌پردازد؛ از مناسبات آن با سرویس‌های اطلاعاتی خارجی تا کارنامه این سازمان از تاسیس تا انحلال و تاثیر عملکردش بر فضای سیاسی و فرهنگی کشور.

این پرونده در نهایت با طرح عنوان «متهم بزرگ»، نقش ساواک در تضعیف و فروپاشی نظام سلطنتی را وارد بحث می‌کند و می‌کوشد جایگاه این سازمان را در مجموعه عوامل منتهی به انقلاب ۱۳۵۷ بازخوانی کند.

فصل‌نامه «گواه» در کنار تاریخ سیاسی، به لایه‌های اجتماعی تاریخ معاصر نیز سر می‌زند. در بخش «در ساحت اجتماع» موضوع خودآگاهی کارگر ایرانی و شکل‌گیری طبقه کارگر در ایران پیگیری می‌شود؛ موضوعی که امکان مطالعه تحولات اجتماعی ایران را از زاویه‌ای دیگر فراهم می‌کند و نسبت میان شکل‌گیری طبقات اجتماعی، تحولات تاریخی و تغییرات جامعه ایرانی را مورد توجه قرار می‌دهد.

در بخش یادنامه «ناگفته‌های دو سردار» نیز خاطرات منتشر نشده‌ای از شهیدان شیرازی و تنگسیری بازخوانی شده است؛ بخشی که در کنار دیگر مطالب، وجه خاطره‌محور و مستند مجله را پررنگ‌تر می‌کند و به روایت‌هایی می‌رود که کمتر در معرض دید مخاطب قرار گرفته‌اند: «عهد کردم عملیات برون مرزی نروم! این آخرین عملیات برون مرزی بود که من انجام دادم، بعد از آن با خودم عهد بستم که دیگر عملیات برون مرزی انجام ندهم. اطلاعات بودم، اما برون‌مرزی نرفتم. عملیات برون‌مرزی ایمان بالا و رشادت عجیبی می‌خواست که من در خودم نمی دیدم. بعد از آن در عملیات‌های زمینی می‌رفتم. در عملیات فتح‌المبین مسئول گروهان بودم. در عملیات بیت المقدس جانشین گردان بودم. در عملیات رمضان هم بودمُ اما مسئولیتی نداشتم. در عملیات خیبر هم مسئول گردان بودم. … عملیات خیبر اولین عملیاتی بود که رفتم نیروی دریایی و در ناوتیپ کوثر بودم و قبل ز آن در والفجر مقدماتی.»

همچنین بخشی دیگر از این فصل‌نامه به یکی از مناقشات مهم فکری درباره تاریخ ایران، یعنی تاریخ‌نگاری سید جواد طباطبایی اختصاص دارد.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا