چهره های ماندگارکتابکده

مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران با قاسمعلی فراست دیدار کرد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، به مناسبت روز شعر و ادب فارسی و آغاز هفته دفاع مقدس، ابراهیم حیدری، مدیرعامل خانه کتاب و ادبیات ایران، با قاسمعلی فراست، داستان‌نویس برجسته و از نخبگان ادبیات دفاع مقدس دیدار کرد. در این دیدار، غلامرضا طریقی، مدیرکل دفتر ادبیات، شعر و زبان فارسی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سرپرست معاونت شعر و ادبیات داستانی خانه کتاب و ادبیات ایران نیز حضور داشت.

در این ملاقات، حیدری و طریقی به تبادل نظر درباره تجربیات قاسمعلی فراست در زمینه نوشتن، ارتباط ادبیات با مسائل اجتماعی، ادبیات دفاع مقدس و وضعیت نشر و فعالیت‌های فرهنگی پرداختند. ابراهیم حیدری در این گفت‌وگو اظهار داشت: «در شرایط جنگی، تلاش می‌کنیم از ظرفیت‌های موجود برای حمایت از حلقه‌های نشر بهره‌برداری کنیم. خانه کتاب و ادبیات ایران، خانه اهالی قلم، ناشران و فعالان حوزه نشر است و وظیفه این نهاد حمایت از این افراد است. با توجه به تأکید جناب آقای دکتر صالحی و رویکرد ایشان مبنی بر توجه ویژه به اهالی قلم، دیدار ایشان و رئیس‌جمهور محترم با اهالی فرهنگ و هنر و تکریم این افراد از کارهای ضروری و مهم خانه کتاب و ادبیات ایران و معاونت امور فرهنگی به شمار می‌آید.»

او همچنین افزود: «در همین راستا، تلاش شده است به صورت ماهانه دیداری با بزرگان و اهالی قلم داشته باشیم تا از زحمات این بزرگواران در حفظ و انتقال میراث تمدن و فرهنگ ایرانی قدردانی کنیم. در این روزهایی که ایران عزیز بیش از گذشته به وحدت و همدلی نیاز دارد، اهالی فرهنگ و قلم می‌توانند به عنوان قشر تأثیرگذار، با تولید آثار فاخر و حضور در محافل علمی و دانشگاهی، گامی مؤثر در حفظ و پویایی ایران عزیز بردارند. ما نیز از مشکلات و تنگناها آگاه هستیم و همه مسئولان در تلاش‌اند تا به هر شکلی از این مشکلات بکاهند.»

حیدری ادامه داد: «حفظ و انتقال میراث بیش از گذشته به انسجام ملی و وحدت نیاز دارد و می‌توان گفت روایت حقیقت‌ها و انتقال آن به آیندگان برای حفظ ایران عزیز بسیار مؤثر است.» وی در بخش دیگری از سخنان خود به قاسمعلی فراست گفت: «خدمات و فعالیت‌های شما برای همیشه ماندگار خواهد بود. در دنیا یک کتاب با شاخص‌هایی همچون نویسنده، ویراستار، ناشر و موضوع اعتبارسنجی می‌شود. در کتاب‌های مرجع، ویراستار حرف اول را می‌زند و در برخی کتاب‌ها ناشر حرف اول را می‌زند. مردم ایران علاقه زیادی به کتاب دارند و مطالعه را همیشه در اولویت قرار می‌دهند. برگزاری نمایشگاه‌های کتاب شاهدی بر این ادعاست. مردم در نمایشگاه‌های استانی گاهی تعداد قابل توجهی کتاب خریداری می‌کنند. در نمایشگاه کتاب کردستان حدود ۲۰ هزار جلد کتاب به فروش رسید. این اتفاق نشان می‌دهد مردم به کتاب علاقه‌مندند و برای مطالعه زمان می‌گذارند.»

حیدری همچنین به نمایشگاه مجازی کتاب اشاره کرد و ادامه داد: «در دوره‌های مختلف نمایشگاه مجازی کتاب نیز صدها هزار جلد کتاب به فروش رسیده است. این آمار نشان می‌دهد علاقه به کتاب در جامعه وجود دارد. هنوز کتاب‌هایی هستند که مردم برای خرید آنها هزینه می‌کنند و نویسندگانی هستند که آثارشان مورد توجه قرار می‌گیرد. باید این ظرفیت را شناسایی کرد و در حول و حوش آن پژوهش و تحلیل انجام داد.»

غلامرضا طریقی نیز در این دیدار درباره تجربه نویسنده در مواجهه با اتفاق‌های اجتماعی بیان کرد: «وقتی یک اتفاق اجتماعی رخ می‌دهد، نویسنده باید اجازه دهد موضوع مدتی در ذهنش بماند. اگر قرار باشد درباره یک مسئله اجتماعی نوشته شود، بهتر است موضوع ته‌نشین شود و بعد اثر شکل بگیرد. گاهی یک شاعر درباره یک اتفاق اجتماعی یا سیاسی واکنش نشان می‌دهد. ممکن است در ابتدا تصور شود که آن اثر کاملاً تحت تأثیر همان اتفاق است، اما بعد از گذشت زمان، ارزش واقعی اثر مشخص می‌شود. اگر احساسات در همان لحظه تبدیل به شعر شود، ممکن است شعر به شعار نزدیک شود. این مسئله در شعر اهمیت زیادی دارد و کوچک‌ترین لغزش می‌تواند شعر را به سمت شعار ببرد.

مدیرکل دفتر ادبیات، شعر و زبان فارسی معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه درباره شعرهایی که در واکنش به اتفاق‌های روز نوشته می‌شوند، گفت: «ممکن است شاعر در دو ساعت تحت تأثیر یک اتفاق قرار بگیرد و شعری بنویسد و همان لحظه تصور کند که هیچ چیز دیگری نمی‌تواند جای آن شعر را بگیرد. یک هفته بعد ممکن است احساسات تغییر کند و خود شاعر متوجه شود که بخش‌هایی از شعر حاصل همان هیجان لحظه‌ای بوده است.» طریقی اضافه کرد: «امروز ممکن است شعری از سایه را بخوانیم و برایمان روشن نباشد که شعر درباره یک اتفاق روزمره یا اجتماعی مشخص نوشته شده است. یکی از شعرهای سایه در دوره زندان و در شرایط عصبانیت نوشته شده است، اما در شعر مستقیماً از زندان و اتفاق مشخصی صحبت نشده است. شاعر موضوع را گسترده‌تر دیده و همین ویژگی باعث شده شعر همچنان قابل خواندن باشد.»

قاسمعلی فراست نیز در این دیدار درباره تجربیات خود از گاه نوشتن گفت: «گاهی آن‌قدر درگیر نوشتن می‌شوم که حتی ممکن است در مسیر رفت‌وآمد هم ذهنم همچنان درگیر یک موضوع یا متن باشد.» وی با اشاره به شیوه نوشتن حرفه‌ای شعر ادامه داد: «راه حرفه‌ای برای نوشتن شعر این است که شعری که در همان لحظه به ذهن می‌رسد، نوشته شود. حتی اگر نیمه‌شبی از خواب بیدار شدیم و شعر به ذهنمان آمد، باید آن را ثبت کنیم. بعد باید بارها به شعر برگردیم، بخوانیم و بازآفرینی و اصلاحش کنیم.»

فراست در ادامه به تجربه نوشتن رمان «نخل‌های بی‌سر» اشاره کرد و گفت: «در دوران جنگ با افرادی که از خرمشهر به شهرهای مختلف آمده بودند، آشنا شدم. یکی از آنها ناصر حاجی‌شاه بود. او درباره شرایطی که برای مردم خرمشهر پیش آمده بود صحبت کرد. وقتی صحبت‌های او را شنیدم، احساس کردم سوژه مهمی دارم و شروع به نوشتن کردم. بعد از مدتی با خود ناصر حاجی‌شاه به منطقه رفتم. در سه نوبت سفر کردم و هر بار حدود دو یا سه ماه آنجا ماندم. وقتی منطقه را از نزدیک دیدم، متوجه شدم چیزهایی که شنیده بودم با آنچه مقابل چشم خودم می‌دیدم قابل مقایسه نیست. دوباره شروع به نوشتن کردم و متوجه شدم برای داستان باید تصویر و حس آدم‌ها را ببینم. وقتی کسی می‌گوید بچه‌اش شهید شده یا خانواده‌اش آواره شده‌اند، نویسنده باید این تجربه را در فضای واقعی ببیند. سه سفر انجام دادم و تجربه‌ها و مشاهداتم را ثبت کردم. کتاب «نخل‌های بی‌سر» نوشته شد، اما انتشار آن مدتی به تأخیر افتاد.

فراست همچنین به تأثیر شهادت برادرش بر «نخل‌های بی‌سر» پرداخت و گفت: «بعد از مدتی یکی از برادرانم شهید شد. نزد مدیر انتشارات رفتم و گفتم می‌خواهم کتاب را دوباره بگیرم و اصلاح کنم. احساسی که بعد از از دست دادن برادرم داشتم، با تجربه قبلی‌ام متفاوت شده بود. برای بار دوم کتاب را آماده کردم. حدود ۴۰ روز بعد، برادر دیگرم نیز شهید شد. دوباره رفتم و درخواست کردم کتاب را پس بگیرم و اصلاح کنم. این دو اتفاق، دو حس متفاوت در من ایجاد کرد و کتاب در نهایت منتشر شد.»

این نویسنده همچنین درباره مشاهدات خود در دوران جنگ اشاره کرد: «صحنه‌هایی دیدم که هرکدام می‌توانستند برای یک نویسنده موضوع داستان باشند. یک بار گروهی در محاصره قرار گرفته بودند و احتمال کشته شدن آنها وجود داشت. یکی از افراد پلاکش را از گردنش باز کرد و کنار گذاشت تا اگر کشته شد، به عنوان شهید گمنام شناخته شود. در موقعیت دیگری حدود ۴۰ نفر حضور داشتند. قرار بود گروه حرکت کند و یکی از افراد بیمار بود. حدود ۴۰ کمپوت آورده بودند. مسئول دسته گفت هرکس اشتهای کمتری دارد، کمپوت خود را برای فرد بیمار کنار بگذارد. در پایان مشخص شد هر ۴۰ نفر کمپوت خود را کنار گذاشته‌اند. این صحنه‌ها برای من اهمیت داشتند و در شکل‌گیری نگاه من به آدم‌های جنگ تأثیر گذاشتند.

فراست همچنین درباره مسیر فعالیت‌های ادبی خود گفت: «بعد از نوشتن درباره جنگ، موضوعات مختلفی را دنبال کردم. یکی از آثار جدیدترم درباره یک دختر امروزی و مفهوم عشق است. ابتدا عنوان «مستانه» را برای کتاب انتخاب کرده بودم، چون شخصیت اصلی مستانه است، اما این عنوان کتاب وجود داشت. عنوان «عشق همین نیست؟» را برای کتاب انتخاب کردم به این دلیل که پرسش ایجاد می‌کند و مخاطب را بیشتر درگیر می‌کند. داستان از زاویه دیدهای مختلف روایت می‌شود. دو دختر متفاوت در داستان حضور دارند. برای شناخت این شخصیت، حدود هشت ماه در خیابان‌ها رفت‌وآمد کردم و با دختران مختلف صحبت کردم و رفتار و زبان آنها را دیدم. نتیجه این رفت‌وآمدها، شکل‌گیری دیالوگ‌های یکی از شخصیت‌های داستان بود. برای رسیدن به این دیالوگ‌ها زمان زیادی صرف کردم و از این بخش کار راضی هستم.

نویسنده مجموعه داستان «هر زندگی یک قصه است» همچنین به فعالیت خود در شبکه دو سیما اشاره کرد و ادامه داد: «مدتی در گروه ادب و هنر شبکه دو فعالیت می‌کردم. در آن دوره برنامه‌هایی با حضور چهره‌های شناخته‌شده فرهنگی از جمله سیدجعفر شهیدی، بهاءالدین خرمشاهی و محمدعلی موحدی کرمانی و… ساختیم. آن دوره برای کار فرهنگی و ادبی تجربه متفاوتی بود. برنامه‌ها با حضور افراد صاحب‌نظر برگزار می‌شد و گروهی قوی در حوزه ادب و هنر فعالیت می‌کردند. اکنون نیز همچنان مشغول نوشتن هستم و هم‌زمان شعر می‌خوانم و موسیقی گوش می‌دهم و ورزش می‌کنم. عمر انسان بسیار ارزشمند است و باید قدر سال‌ها، ماه‌ها، روزها و لحظه‌ها را دانست. دیدار با آدم‌های اهل کتاب و مطالعه برای من حال خوبی ایجاد می‌کند.

این دیدار با گفت‌وگو درباره تازه‌ترین آثار قاسمعلی فراست و مسائل حوزه کتاب، نشر و فعالیت‌های فرهنگی ادامه یافت.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا