تفاوتهای عمیق میان سپاه و ارتش در تنگه ابوقریب

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، تنگه ابوقریب واقع در منطقه فکه خوزستان، یکی از نقاط کلیدی در جنگ ایران و عراق به شمار میرفت. عملیات عطش که در روزهای پایانی جنگ انجام شد، به دلیل کمبود آب و سوخت، با شرایط دشوار و تلفات سنگینی همراه بود. گردان عمار در این عملیات حدود ۵۷ شهید را تقدیم کرد که از این تعداد، ۹ نفر به دلیل تشنگی جان خود را از دست دادند بدون آنکه حتی یک تیر شلیک کنند. این واقعه نشاندهنده سختیهای جسمی و روانی نظامیان در شرایط بحرانی است.
کتاب «عملیات عطش» شامل مجموعهای از خاطرات رزمندگانی است که در عملیات تنگه ابوقریب شرکت داشتند. این روایتها از لحظات پیش از آغاز عملیات تا نبردهای شدید و پیامدهای آن را در بر میگیرد. داستانها حول محور رزمندگانی مانند گردانهای عمار، حبیب و جعفر طیار شکل میگیرد. یکی از بخشهای برجسته کتاب به بازگشت رزمندگان به دوکوهه و فضای خالی و ساکت آن اختصاص دارد که حس عمیقی از دلتنگی را منتقل میکند. این خاطرات از دیدگاه افرادی چون یزدی روایت میشوند که شاهد حوادثی مانند محاصره گردان جعفر طیار و اسارت فرمانده آن، سیدمحمود حسینی، بودهاند. لحظات پراضطراب شکنجه و احتمال لو رفتن سید تحت فشار دشمن، قلب خواننده را به درد میآورد. فضای کلی کتاب مملو از جزئیات دقیق و احساسی است که مخاطب را با دنیای رزمندگان آشنا میکند. از توصیف سوتوکور شدن دوکوهه بدون بسیجیها تا خاطرات تلخ و شیرین عملیات، همه با زبانی زنده و جذاب بیان شدهاند.
در گفتوگو با جواد کلاته عربی درباره جزئیات این کتاب و فیلم ابوقریب، او به این نکته اشاره کرد که ایده نگارش روایت تنگه ابوقریب از زمانی شکل گرفت که فیلم “تنگه ابوقریب” ساخته شد. او در آن زمان در انتشارات ۲۷ بعثت مشغول به کار بود که ماموریتش انتشار آثار مرتبط با لشکر ۲۷ محمد رسول الله(ص) در دوران جنگ بود. پس از ساخت فیلم، تعدادی از رزمندگان گردان عمار که در ماجرای تنگه ابوقریب حضور داشتند، نسبت به محتوای فیلم و میزان انطباق آن با واقعیتهای آن عملیات انتقاداتی داشتند. آنها تاکید کردند که فیلم از نظر ساخت و جذابیت اثر ارزشمندی است و میتواند برای نسل جوان قابل توجه باشد، اما روایت آن را با آنچه خودشان از واقعه به یاد داشتند، چندان منطبق نمیدانستند.
در یک اکران خصوصی، فیلم برای تعدادی از همین رزمندگان نمایش داده شد و کارگردان نیز با آنها درباره میزان انطباق فیلم با واقعیت گفتوگو کرد. رزمندگان بعدها برای او تعریف کردند که درصد انطباق محتوایی فیلم با واقعیت را بسیار پایین میدانستند. این موضوع باعث شد که آنها به انتشارات مراجعه و درخواست کنند روایت مکتوب و مستندی از ماجرای تنگه ابوقریب نوشته شود؛ روایتی که به خاطرات و اطلاعات خود رزمندگان نزدیکتر باشد.
او در ادامه گفت که آنچه در جریان پژوهش برایش غافلگیرکننده بود، همین مساله عدم انطباق روایت فیلم “تنگه ابوقریب” با اتفاقات واقعی عملیات بود. او ابتدا فیلم را ندیده بود و کار تحقیق را آغاز کرده بود. برای این کار با حدود ۴۰ تا ۵۰ نفر از رزمندگان حاضر در آن عملیات ۲۴ ساعته گفتوگو کرد. پس از اینکه بیش از نیمی از مراحل تحقیق را پشت سر گذاشت، تصمیم گرفت فیلم را ببیند. آنچه دید، واقعاً برایش تعجبآور بود؛ چرا که میان آنچه رزمندگان از واقعیت عملیات روایت میکردند و آنچه در فیلم به تصویر کشیده شده بود، تناسب محتوایی چندانی وجود نداشت.
او همچنین به این نکته اشاره کرد که در پایان فیلم جملهای درج شده بود که ارتش عراق در اثر مقاومت رزمندگان اسلام عقبنشینی میکند، در حالی که طبق روایتهای به دست آمده از رزمندگان، چنین عقبنشینی اتفاق نیفتاده است. در واقع، نیروهای گردان عمار پس از آنکه تعدادی شهید و مجروح شدند و دیگر امکان ادامه مقابله برایشان وجود نداشت، از دو یال تنگه عقب نشستند و به پادگان دوکوهه بازگشتند. ارتش عراق نیز در آن مقطع پیشروی نکرد.
او در ادامه به چالشهای موجود در مواجهه با روایتهای متفاوت اشاره کرد و گفت که در مواجهه با اختلاف روایتها، ابتدا سعی کرده است این اختلافها را دستهبندی کند. او همچنین به این نکته اشاره کرد که در برخی موارد به نتیجه قطعی نرسیده و سعی نکرده اختلاف روایت را حذف کند، بلکه آن را در پاورقی آورده تا روایتهای مختلف در اختیار خواننده باشد.
در نهایت، او تاکید کرد که با تکیه بر خاطرات تعدادی از رزمندگان از یک واقعه واحد، به منطقیترین و معقولترین روایتی که امکان دستیابی به آن وجود داشته، رسیدهاند. او همچنین به نبود تصاویر مستقیم از خود عملیات اشاره کرد و گفت که این موضوع چالش تعیینکنندهای ایجاد نکرد و تعدد راویان تا حد قابل ملاحظهای این خلاء را جبران کرد.
او در پایان گفت که هر چند اسامی زیادی در کتاب آمده و ممکن است این تعدد اسامی باعث سردرگمی شود، اما به عنوان یک مستندنگار نمیتوانسته اسامی را صرفاً بر اساس ملاحظات روایی حذف کند و باید این افراد را در روایتهای خود لحاظ میکرده است.



