کتابخانهای که در سایه جنگ ۸ ساله، چراغ فرهنگ را فروزان نگه داشت

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، صدای مهیب انفجار در گوشه کتابخانه فاطمه زنگ میزند. او به سختی میتواند نوجوانانی را که در حال مطالعه هستند، آرام کند. با گامهای سنگین از کنار پیشخوان عبور کرده و به سوی میز مطالعه میرود. بچهها با ترس و وحشت، گویی آواری بر سرشان فرو ریخته، به سرعت به بیرون میگریزند. فاطمه تلاش میکند بر خود مسلط شود و آنها را به آرامی به گوشهای هدایت کند. اینها بخشی از روایت فاطمه احمدی، کتابدار کتابخانه شهید رجایی اهواز است. این کتابخانه در محله امانیه اهواز، خیابان فلسطین، بین میدان شهدا و پل سفید واقع شده و با درختان سرسبز و نخلهای بزرگ، محیطی مناسب برای تمرکز و تفکر فراهم کرده است.
کتابخانه شهید رجایی اهواز یکی از مکانهایی بود که در برابر تهاجم نظامی، ایستادگی بیصدای فرهنگ را به نمایش گذاشت. فاطمه احمدی، که در دوران جنگ ۸ ساله در این کتابخانه فعالیت میکرد، گفت: «اوایل جنگ در ستاد مقاومت بودم. در اهواز تنها کتابخانه شهید رجایی و کتابخانه باهنر فعال بودند. کتابخانه باهنر مکان ثابتی نداشت و در خیابان امام در کوچه بن بست سینما دنیا مستقر شده بود. اما کتابخانه شهید رجایی به دلیل موقعیت مناسبش در منطقه امانیه، مراجعان زیادی داشت و تعداد اعضای آن به حدود ۹۰۰ نفر میرسید.»
در هفته دفاع مقدس، خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد به تاریخ شفاهی این کتابخانه و داستان کتابداری که روایتگر روزهای سخت پایداری فرهنگی در اهواز است، پرداخته است. فاطمه احمدی به یاد میآورد که در زمان بمباران سال ۶۵ اهواز، ساختمان کتابخانه لرزید و شیشهها بر سر کتابدار کتابخانه فرو ریخت. او به دوردستها خیره میشود و خاطرات روزهای پُرتنش جنگ برایش تداعی میشود. او در این باره توضیح داد: «در بمباران ۵۲ نقطه در ۱۵ آذر ماه سال ۱۳۶۵ اهواز، یکی از نقاطی که بمباران شد پل سفید اهواز بود که طی آن ساختمان کتابخانه لرزید و شیشهها شکسته شدند. بچهها مثل هر روز مشغول درس خواندن بودند. من و همکارم دویدیم اما شیشهها روی سرم فرو ریخت و سرم زخمی شد. بچهها ترسیده بودند و ما به کمک چند نفر از کتابداران آنها را به بیرون آوردیم. تازه به عمق فاجعه فکر کردم که چگونه بچهها از این انفجار جان سالم به در بردهاند. کتابخانه در بدترین شرایط نزدیک بمب بود و اداره پست با فاصله کمی از کتابخانه قرار داشت که بخش زیادی از آن تخریب شد.»
وی ادامه داد: «کتابخانه شهید رجایی اهواز تعطیل شد. شیشهها را جمع کرده و فضا را تمیز کردیم و فردا دوباره کتابخانه باز شد، زیرا تنها کتابخانه فعال در اهواز بود که افراد زیادی عضو آن بودند. تیغه کوچکی بین دخترها و پسرها کشیده شده بود و جایگاه دخترها روبهروی مخزن قرار داشت.» فاطمه احمدی افزود: «در کتابخانه قفسهای به مجلهها و روزنامهها اختصاص داشت. شخصاً به کیوسک مطبوعاتی میرفتم و روزنامه میخریدم و اینگونه کتابخانه رونق گرفت. در اوج جنگ به دلیل وضعیت جنگی تعداد اعضا کاهش یافت، اما وقتی جنگ کمی آرامتر شد، دوباره تعداد اعضا به همان ۹۰۰ نفر رسید.»
مدیر راویان بنیاد شهید، فرمانده قرارگاه فرهنگی و جهادی که یکی از اعضای فعال کتابخانه شهید رجایی اهواز در آن زمان بود، درباره چگونگی فعالیت و نقش تاثیرگذار اعضا در زمان جنگ گفت: «جمعی از رزمندگان متشکل از شهید رضا مرادی، شهید موسی اسکندری، شهید حسین زاده و شهید مالکی نذر کرده بودند که قرآن و نهجالبلاغه را ترویج کنند. آنها با آمدن به کتابخانه و گرفتن کتابهای داستان و تاریخی، زمینه علاقهمندی به قرآن و نهجالبلاغه را فراهم کردند.» سردار امیر مین صفت ادامه داد: «کتاب و کتابخوانی اگرچه با مقاومتهایی نیز در جامعه مواجه شد، اما همان افراد ناشناخته جذب کتاب شدند و به جبهه رفتند. اهداف ما پیکار و جهاد دفاع از عقیده بود. خانوادههایی که ریشه مذهبی داشتند نیز تحت تاثیر کتابهایی که معرفی میکردیم، قرار گرفتند.»
همرزم شهیدان سرلشکر مصطفی چمران، سرلشکر علمالهدا و محمد جواد تندگویان با مرور خاطرات دوران جنگ در کتابخانه شهید رجایی گفت: «کتابخانه محل استراحت رزمندگان بود. افرادی اهل کتاب و دانش بودند. یک روز جلسهای در کتابخانه برگزار شد، اما اتفاقی افتاد که مجبور شدم سمت هویزه بروم. وقتی برگشتم به کتابخانه، به جرات میتوانم بگویم از ۱۰۰ کتاب در کتابخانه، فقط ۱۰ کتاب مانده بود و به فاصله کوتاه همه کتابها در آغوش رزمندگان قرار گرفته بودند که قصد مطالعه داشتند و در این وضعیت بود که انقلاب کتابخوانی در زمان جنگ آغاز شد.»
لیلی ذهبی، دیگر کتابداری که در زمان جنگ در کتابخانه شهید رجایی اهواز فعالیت میکرد، به یکی از خاطرات به یادماندنیاش اشاره کرد و گفت: «در یکی از موشکزنیها، همه شیشههای کتابخانه شکستند. آقای شادروان، مسئول کتابخانه به دنبال خرید شیشه رفتند و وقتی به پل رسید، دوباره اهواز را زدند. شیشهها روی سر او خورد شدند و سرش شکست. وقتی به کتابخانه رسید، کتش هم پاره شده بود و هیچگاه این حادثه از یادم نمیرود.» ذهبی با بیان اینکه در تعطیلی مقطعی مدارس، مراجعان کمتری به کتابخانه میآمدند، عنوان کرد: «در مقطعی که بچهها تعطیل بودند، کمتر به کتابخانه مراجعه میکردند، اما بسیجیهای عضو کتابخانه، کتاب امانت میگرفتند.»
او گفت: «در زمان جنگ، چون فقط کتابخانه شهید رجایی و باهنر در اهواز وجود داشت، برای مدتی به کتابخانه باهنر رفتم و سه ماه نیز در کتابخانه اندیمشک همراه خانم خندابی فعالیت کردم. اهواز در دوران دفاع مقدس، تنها شهر آتش و خون نبود؛ بلکه شهری بود پر از کتابها و قصههای ناگفتهای که در میان هیاهوی بمبارانها، چراغ فرهنگ را روشن نگه داشتند.»



