کشف کتیبهای جدید از اواخر دوره ساسانی به خط پهلوی

سرویس تاریخ پایگاه خبری الفبای رشد – ابوالحسن اتابکی، باستانشناس، در خصوص زمینههای تاریخی و مذهبی شیوه تدفین زرتشتیان اظهار داشت: با توسعه دین زرتشتی در دوران فرا هخامنشی و سپس در عصر ساسانی، روشهای تدفین دچار تغییرات اساسی شد و بسیاری از دفنهای درون خاک کنار گذاشته شده و به ارتفاعات و مناطق کوهستانی منتقل گردیدند. دلیل اصلی این تغییر، اعتقاد به معاد جسمانی و زندگی پس از مرگ در کیش زرتشتی بود.
وی افزود: پیروان دین زرتشتی بر این باور بودند که دنیای درون خاک فضایی تاریک، راکد و اهریمنی است؛ به همین دلیل از دفن پیکر در خاک اجتناب میکردند. همچنین، پیکر درگذشته (نَسو) به عنوان آلودهکننده عناصر مقدس مانند خاک، گیاه و آب تلقی میشد. از سوی دیگر، اعتقاد داشتند که روان درگذشته باید به سوی پرتوهای خورشید عروج کند؛ بنابراین پیکر متوفی را پیش از تدفین نهایی در «دخمههای آفتاب» برای انجام آیین «خورشیدنگرشنی» و پاکسازی استخوانها قرار میدادند. پس از آنکه گوشت جسد توسط پرندگان لاشهخوار و جانوران زدوده میشد، استخوانهای پاکشده به مکانی در میان سنگها و صخرهها منتقل میگردید.
نجمه ابراهیمی، کارشناس ارشد تاریخ، نیز با اشاره به تنوع شیوههای تدفین در دوره ساسانی گفت: با توجه به جایگاه اجتماعی و توان مالی افراد، الگوهای متنوعی از تدفین شکل گرفت که امروزه با نامهای گورهای حفرهسنگی، توده سنگی، میلگور، گور هاونی، گور خمرهای، دخمک و استودان شناخته میشوند. این آرامگاهها در اکثر سنگنوشتههای ساسانی به عنوان «دخمک» معرفی شدهاند، هرچند واژگانی نظیر استودان، اشوار و اسپانور نیز برای آنها به کار رفته است.
او بر اهمیت باستانشناختی دشت مرودشت تأکید کرد و افزود: بررسیها نشان میدهد که دشت مرودشت نهتنها بیشترین تعداد سنگنوشتههای ساسانی را در خود دارد، بهطوری که تاکنون بیش از ۵۰ کتیبه کشف و بازخوانی شده است، بلکه از نظر کتیبههای تدفینی ساسانی نیز در رتبه نخست قرار دارد.
این کارشناس تاریخ در خصوص متن و ترجمه کتیبه نویافته گفت: این سنگنوشته در ۵ سطر به خط پهلوی کتابی نگاشته شده و بر اساس ترجمه دکتر اتابکی، مربوط به یکی از زرتشتیان اواخر دوره ساسانی است. آوانویسی متن پهلوی: ۱. ēn daxmag ۲. ī bābak ۳. pūrag pus ۴. rāy kard ۵. xwēš. ترجمه فارسی: «این دخمک [را] بابک پسر پورگ برای خویش ساخت.»



