«آفرودیت»؛ گمشدهای در دنیای عشق، خشم و اسرار

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، غزاله بزرگزاده، شاعر و نویسنده فعال کشورمان که آثار متعددی از جمله مجموعه شعرهای «عرفان»، «سودای وصال» و مجموعه ترانه «نقش سایه» را در کارنامه دارد، مجموعه داستانی را تحت عنوان «آفرودیت» در نشر روزگار منتشر کرده است. شخصیت اصلی داستان، باران، دختری است که پس از یک حادثه، با کابوسها، ترسها و بخشهایی از گذشتهاش مواجه میشود؛ گذشتهای که هرچه بیشتر در آن جستوجو میکند، پیچیدگیهای جدیدی را پیش رویش قرار میدهد. ورود شیما به زندگی باران، نقطه عطفی در روایت ایجاد میکند و به تدریج پای خاطرات، روابط خانوادگی و رازهای پنهان شخصیتها به داستان باز میشود. از ویژگیهای برجسته این رمان، استفاده از جریان سیال ذهن، روایت چندصدایی و تغییر زاویه دید است؛ تکنیکهایی که به نویسنده این امکان را میدهد تا جهان ذهنی و گذشته شخصیتها را از زوایای مختلف روایت کند.
در آستانه انتشار چاپ دوم «آفرودیت»، گفتوگویی با غزاله بزرگزاده انجام دادهایم که در ادامه میخوانید: دلیل انتخاب نام «آفرودیت» برای این اثر چیست؟ آفرودیت، «الهه عشق» در یونان باستان است و عشق یکی از ویژگیهای ذاتی زنان به شمار میرود؛ صفتی که در یکی از راویهای داستان نیز به وضوح نمایان شده است. در داستان من، آفرودیت شخصیتی گمشده است که کلید حل تمامی گرههای داستان را در دست دارد؛ شخصیتی که هم ویرانگر است و هم سازنده، هم عاشق است و هم کینهتوز. میتوان گفت آفرودیت داستان تا حدودی بازتابدهنده این کهنالگوست و به همین دلیل این نام را برای اثر انتخاب کردم.
سوژه داستان از کجا به ذهن شما رسید؟ مشاهدهگر بودن، هم درونی و هم بیرونی، و همچنین شنیدن و لمس برخی حوادث، زمینهساز خلق این اثر شد. داستان در ابتدا تنها یک ایده خام بود، اما به تدریج و با توسعه طرح اولیه، شخصیتها و حوادث، به یک کل منسجم تبدیل شد.
آیا تجربههای شخصی شما نیز در داستان وجود دارد؟ خیر. این کتاب تنها از برخی شنیدهها و دیدهها الهام گرفته است، اما در نهایت، روایتی مستقل و متفاوت از تجربههای اولیه و سوژههای الهامبخش شکل گرفته است.
هنگام نوشتن «آفرودیت»، آیا از ابتدا مسیر کلی داستان را میدانستید یا داستان در طول نوشتن مسیر خود را پیدا کرد؟ طرح اولیه کتاب نوشته شده بود، اما خود داستان مرا با خود همراه کرد. من همچون یک ناظر، در کنار داستان پیش رفتم و تصاویر و روایتها یکی پس از دیگری در ذهنم شکل میگرفتند و گسترش مییافتند. به عبارتی، شخصیتهای داستان خودشان مرا به جلو میبردند.
در گفتوگویی پیشتر گفته بودید که برای اینکه مخاطب داستان را از چند زاویه ببیند، از روایت چندصدایی استفاده کردهاید. اما در برخی بخشها، مانند زمانی که پدر مشغول خوردن و پذیرایی در گاراژ است، خاطرهای نقل میشود که ظاهراً از منظر دانای کل روایت شده، نه شیما؛ در حالی که شیما در آنجا حضور نداشته است. این مسئله را چگونه توضیح میدهید؟ نگارش به سبک «جریان سیال ذهن» این امکان را فراهم میکند که مخاطب افکار درونی شخصیتها را بشنود. در این تکنیک، اغلب از زبان به شیوههای نامتعارف استفاده میشود تا مسیر پیچیده رفتوآمد افکار و فلشبکهای مختلف ذهن یک شخصیت بازسازی شود. بهطور خلاصه، جریان سیال ذهن استفاده از زبان برای نشان دادن ماهیت سیال افکار در ذهن انسان است و میتوان آن را هم به صورت اولشخص و هم سومشخص نوشت. در برخی قسمتهای داستان، برای تفهیم زندگی شخصیتها، نهتنها از دید راویهای متعدد استفاده کردم، بلکه از زاویه شخص سوم و دانای کل نیز بهره بردم؛ چراکه برخی از اتفاقات و بخشهای زندگی شخصیتها از دید راویان اصلی پنهان بود.
هویت زنان و تمرکز بر کابوسها و گرههای روانی، وجه اشتراک رمانهای شماست. دلیل پرداختن به این موضوعات چیست؟ دغدغه اصلی من در آثارم، نشان دادن اجتماع و بازخورد آن بر زنان بوده است؛ زنانی با شخصیتهای سفید، سیاه یا خاکستری؛ زنانی که در زندگی واقعی و روزمره همه ما حضور دارند. زنانی که میتوانند خواهر، مادر، نزدیکان ما یا حتی خود ما باشند. این زنان ممکن است احساسات و ویژگیهایی مشترک با ما داشته باشند؛ زنانی که شاید فهمیده نشوند یا نتوانند خود، افکار و احساساتشان را برای دیگران بیان کنند. زنانی که ممکن است به دلیل پیشداوری یا قضاوت نادرست و ناعادلانه، به نقطهای دشوار در زندگی برسند و در مقابل، زنانی که با وجود تمام درک نشدنها و مشقتهایی که در زندگی یا از سوی دیگران متحمل شدهاند، خود را نمیبازند و با عزم راسخ برای پیشبرد اهدافشان تلاش میکنند.
آیا ناخودآگاه به هویت زنان و مسائل روانشناختی علاقه دارید یا مطالعات شما نیز در این زمینه است؟ برای من تلفیقی از هر دو موضوع است؛ هم به این مسائل علاقهمندم و هم مطالعات و تجربههای شخصیام در این زمینه است.
در «آفرودیت»، زمان سیال و روان است و همین موضوع به جذابیت داستان افزوده است. جریان سیال ذهن تا چه اندازه در داستاننویسی معاصر ایران جایگاه پیدا کرده است؟ این تکنیک در میان نویسندگان عصر مدرنیسم به محبوبیت ویژهای دست یافته است. از جمله نویسندگان شناختهشدهای که از جریان سیال ذهن در آثار خود استفاده کردهاند، میتوان به ویرجینیا وولف، ساموئل بکت، جیمز جویس و مارسل پروست اشاره کرد. جریان سیال ذهن از شیوههایی است که برخلاف بسیاری از مکاتب و پدیدهها، نسبتاً زود به ایران راه پیدا کرد. برای مثال، «شازده احتجاب» اثر هوشنگ گلشیری که در سال ۱۳۴۸ نوشته شده، با «خشم و هیاهو» اثر ویلیام فاکنر تفاوت زمانی چندانی ندارد. از دیگر آثار برجسته فارسی در این سبک میتوان به «بوف کور» و داستان کوتاه «فردا» از صادق هدایت و همچنین «سمفونی مردگان» اثر عباس معروفی اشاره کرد که شهرتی فراتر از ایران پیدا کرده است. بسیاری از منتقدان، «سمفونی مردگان» را از نظر فرم و محتوا با «خشم و هیاهو» مقایسه کردهاند.
با توجه به تصویرسازیهای جذاب داستان و بیان جزئیات از زبان راویان مختلف، به نظر شما «آفرودیت» چقدر ظرفیت تبدیل شدن به فیلم یا سریال را دارد؟ تصور میکنم این اثر حدود ۸۵ درصد ظرفیت تبدیل شدن به یک اثر نمایشی در قالب فیلم یا سریال را دارد.
شخصیت باران را چگونه تعریف میکنید؟ او نماینده چه تیپی از زنان جامعه است؟ باران دختری ساده و خانگی است؛ از آن دست دخترانی که دنیا را با نگاهی معصومانه میبینند. میترسند، اما همچنان تلاش میکنند با عینک خوشبینی به دنیا نگاه کنند. آنها همان دخترانی هستند که هنوز قلب سفیدشان زنگار نبسته و عشقشان نسبت به دیگران، چه خانواده و چه دیگران، خالص و بیریاست. حتی زمانی که رفتاری را از نظر خودشان نادرست انجام میدهند، سراسر وجودشان از خشم نسبت به خودشان پر میشود.
بعد از «آفرودیت» هم رمان دیگری نوشتهاید یا در حال نوشتن هستید؟ بله. مشغول نگارش رمان جدیدی هستم. همچنین یک مجموعه داستان کوتاه نوشتهام که بازنگری نهایی آن باقی مانده و یک مجموعه شعر نیز در دست چاپ دارم. این کتاب دو سال پیش نوشته شده است.
در این مدت چه بازخوردی از مخاطبان دریافت کردهاید؟ تمام کسانی که اثر را مطالعه کردهاند، از صحنهپردازیها، توصیفات، گرهافکنیها و غیرقابلپیشبینی و چالشبرانگیز بودن بخشهای مختلف کتاب تعریف کردهاند. آنها میگفتند برخی قسمتهای روایت برایشان تازگی داشته و بعضی احساسات و عواطف را از نزدیک لمس کردهاند و به نوعی با آنها همذاتپنداری داشتهاند.
از میان رمانهایتان کدام را بیشتر دوست دارید و چرا؟ نمیتوانم میان آثارم تمایزی قائل شوم و یکی را بر دیگری ترجیح بدهم؛ چراکه هر اثر برای نویسنده مانند یکی از فرزندان معنوی اوست. انتخاب میان آثارم را بر عهده مخاطبان میگذارم؛ چراکه این موضوع بسیار سلیقهای است و هر ذائقهای در این زمینه خوراک خاص خودش را دارد.
اگر امروز، پس از دو سال، قرار بود دوباره «آفرودیت» را بنویسید، چه تغییراتی در آن ایجاد میکردید؟ هیچ تغییری در آن ایجاد نمیکردم؛ چراکه کتاب بر پایه احساسات، عواطف و شرایط روحی و درونی همان زمان نوشته شده و پس از بارها بازنگری و تغییر، به شکل فعلی درآمده است. با این حال، تلاش میکنم اثر جدیدی با داستان و رویکردی تازه و متفاوت بنویسم؛ بهگونهای که هر اثر از اثر قبلی قویتر و چالشبرانگیزتر باشد.



