صنیعالملک: بازآفرینی گذشته با رنگ و بویی معاصر

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، مینا حدادیان، کتابدار کتابخانه مرجع کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، اظهار داشت: به نظر میرسد پس از حمایت گسترده مردم برای جلوگیری از انحلال کانون، مسئولیت کتابداران این نهاد بیشتر شده است؛ موضوعی که بهعنوان یک وظیفه اجتماعی شناخته میشود. گاهی کتابداران این نهاد از تصمیمگیرندگان پیشی میگیرند و گاهی ناچارند به گروهی بپیوندند که با سرعتی کند به جلو میروند. این امر ممکن است منجر به هدر رفتن انرژی آنها شود. در سالهای اخیر، توجه به نقش زنان در جامعه افزایش یافته است. ما نیز در جستجوی کتابهایی هستیم که مردم بیشتر به آنها توجه دارند.
شخصیت خیالی شهرزاد قصهگو، بیش از سایر شخصیتها خود را به ما معرفی میکند. ما با همکاران تصمیم میگیریم نمایشگاهی با عنوان «هزار و یک شب» برگزار کنیم و تمام بازنویسیهای این اثر در هفتاد سال اخیر را از قفسهها بیرون بیاوریم. حدود سیصد عنوان در این زمینه وجود دارد. یکی از بازنویسیها به مایکل روزن مربوط میشود که امسال جایزه هانس کریستین آندرسن را دریافت کرده است. همچنین مجلات خارجی و فارسی مقالات متعددی در این خصوص دارند. با مرور این مقالات به یاد میآوریم که سال ۲۰۰۴ بهعنوان سال جهانی «هزار و یک شب» شناخته شده بود. کنفرانسی که در ژاپن درباره این اثر برگزار شده بود، توجه ما را جلب کرد.
در بخش کتابهای بزرگسال، کتاب «سفر شهرزاد» از فاطمه مرنیسی به یاد ما میآورد که شهرزاد هنوز هم پتانسیل خود را برای طرفداران حقوق زنان حفظ کرده است. اما ما نمیخواهیم به کتاب بسنده کنیم. روایت مصور «هزار و یک شب» نیز داستانی کمتر گفتهشده است. تصمیم میگیریم نگارههای صنیعالملک را از کاخ گلستان به نمایش بگذاریم. «هزار و یک شب» در دوره قاجار و به دستور بهمنمیرزا، عموی ناصرالدینشاه، توسط عبداللطیف طسوجی ترجمه شده است. سروش اصفهانی نیز برای ترجمه اشعار یا گزینش اشعار از میان شعرای قدیم به مترجم میپیوندد. بعد از آنکه ناصرالدینشاه به سلطنت میرسد، طی قراردادی از صنیعالملک خواسته میشود که «هزار و یک شب» را مصور کند. راهبرد این نقاش پیشرو چیست؟ صنیعالملک تصمیم میگیرد بهجای ترسیم فضاهای قدیمی ایران، تهران معاصر را به تصویر بکشد. او به گذشته رنگی معاصر میزند.
خانم دکتر عبدالبقایی، مسئول اسناد تصویری کاخ گلستان، به ما میگوید که صنیعالملک تصویری از تهران و ایران را به تصویر کشیده که آرزو داشته اینگونه باشد. ما کتابداران تصمیم میگیریم یک نشست تخصصی نیز برگزار کنیم و از دکتر عبدالبقایی و دکتر عباس کاظمی دعوت میکنیم. دکتر عباس کاظمی جامعهشناس است و در زمینه شهر، مراکز خرید و مطالعات شهری آثار متعددی دارد. دکتر عبدالبقایی نیز دو کتاب درباره نگارههای صنیعالملک نوشته است. این نشست در روز پانزدهم شهریور برگزار شد. دکتر عبدالبقایی در این نشست بیان کرد که در متن، شهرزاد قصه میگوید و در نگارهها، صنیعالملک داستانهای تصویری را روایت میکند. او همچنین گفت که صنیعالملک حدود سههزار و پانصد نگاره یا مجلس برای «هزار و یک شب» تصویر کرده که این تعداد تصویر برای یک کتاب، در نوع خود بینظیر است.
دکتر کاظمی نیز درباره تمایل حاکمان به اتصال به گذشته صحبت کرد و اظهار داشت: تصاویر، فضاهای شهری آن زمان در تهران را به نمایش میگذارند و ارزشهای مردمنگارانه دارند. پس از پایان نشست، مراجعه به نمایشگاه افزایش یافت. تصویرگران، بیشتر از هر گروه دیگری از نمایشگاه بازدید کردند و درباره راهبرد صنیعالملک در تصویرگری متنی کهن بحث کردند. در واقع، برای مواجهه و بازنویسی متون کهن در دنیای امروز باید چه راهبردی اتخاذ کرد؟ امیدواریم این نمایشگاه توانسته باشد پرسشهایی از این دست را ایجاد کند. نمایشگاه تا دهم مهرماه دایر خواهد بود.



