ایران، با شعر و ادبیاتش هرگز تسلیم نخواهد شد

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد؛ مراسم بزرگداشت «تمیم برغوثی»، شاعر و استاد علوم سیاسی دانشگاه بوستون و یکی از چهرههای برجسته ادبیات معاصر جهان عرب، تحت عنوان «برای آزادی؛ از رودخانه تا دریا» برگزار گردید. این مراسم با حضور جمعی از شخصیتهای فرهنگی ایران و محور مقاومت و همچنین مسئولان حوزه فرهنگ، به بررسی شعر و اندیشه برغوثی، دیدگاه او نسبت به مسئله فلسطین و مواضعش در جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه ایران اختصاص داشت. در این مراسم، شعر برغوثی برای رهبر شهید و تحلیل شعر ۲۰۰ بیتی «برده» مورد بررسی قرار گرفت و آثار و اندیشههای تمیم برغوثی، جایگاه او در ادبیات معاصر جهان عرب و مواضعش درباره فلسطین و مقاومت تحلیل شد. همچنین در این برنامه، شعر و نگرش برغوثی نسبت به رهبر شهید، آیتالله خامنهای و مواضع او در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، مورد توجه قرار گرفت. این مراسم شامل چهار پنل با موضوع ادبیات فلسطین، تحلیل شعر تمیم برغوثی درباره رهبر شهید و همبستگی با کودکان و نوجوانان فلسطینی بود. در بخش دیگری از این برنامه، از کتاب «بُرده سوم»؛ مجموعه قصیده ۲۰۰ بیتی از شاهکارهای برغوثی برای حضرت پیامبر اسلام(ص) با ترجمه حجتالاسلام محمدرضا زائری رونمایی شد. این کتاب توسط انتشارات خیمه منتشر گردیده است.
پیام وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی برای پاسداشت سید عباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در تاریخ ۱۳ مهر ماه، پیامی برای همایش بزرگداشت چهره و آثار دکتر تمیم برغوثی صادر کرد که این پیام توسط نیکنام حسین پور، مشاور وزیر و رئیس مرکز روابط عمومی و اطلاعرسانی وزارت ارشاد قرائت شد. متن پیام سید عباس صالحی به این شرح است: «فلسطین، در حافظه تاریخی و فرهنگی جهان اسلام، تنها نام سرزمینی اشغالشده نیست، بلکه بخشی از وجدان معاصر ماست. این روایت، داستان رنج و ایستادگی مردمی است که در سختترین لحظات تاریخ خود، امید را رها نکردهاند و از دل این تجربیات دشوار، ادبیاتی پدید آوردهاند که مرزهای جغرافیا را پشت سر گذاشته و با وجدان انسان معاصر سخن میگوید. در این میان، شعر جایگاهی خاص دارد؛ آنجا که با حافظه یک ملت پیوند میخورد، دیگر تنها آرایش کلمات نیست، بلکه به سند زمان تبدیل میشود، رنج را از فراموشی میرهاند و آنچه را تاریخ در هیاهوی حوادث پنهان میکند، به زبان انسان بازمیگرداند. نیکنام حسینپور جناب استاد تمیم برغوثی از چهرههای شناختهشده این قلمرو است؛ شاعری که نسبت او با سنت سترگ شعر عرب، نسبتی زنده و خلاق است و کلامش در همان حال که از میراث ادبی و تاریخی خود سیراب میشود، با مسائل و مخاطبان روزگار ما نیز پیوند دارد. این همنشینی میراث و زمانه، به شعر او امکان داده است که هم حامل حافظه باشد و هم زبان اکنون. چنانکه شعر معروف او با نام «از نهر تا بحر، فلسطین آزاد میشود» به نماد اتحاد در تجمعات اروپا تبدیل شد و واکنشهای رسانههای غربی را برانگیخت. همچنین سروده او در سوگ «رهبر شهید» نیز از همین منظر قابل تأمل است. شعری که از همدلی برمیخیزد و نشان میدهد پیوندهای فرهنگی میان ملتها، بسیار عمیقتر از مناسبات رسمی و بسیار ماندگارتر از لحظههای سیاسیاند. کلمه، هنگامیکه صادقانه از دل یک تجربه تاریخی برآید، میتواند فاصله زبانها و جغرافیا را کوتاه کند و میان دلهایی دور، نسبتی نزدیک ایجاد نماید. ترجمه فارسی قصیده ۲۰۰ بیتی برغوثی در وصف پیامبر مکرم اسلام، حضرت محمد مصطفی(ص)، نیز فرصتی ارزشمند برای آشنایی مخاطب ایرانی با بُعد دیگری از جهان فکری و ادبی این شاعر معاصر است. بزرگداشت استاد تمیم برغوثی، یادآور پیوندهای دیرینهای است که میان فرهنگ ایرانی و جهان عرب، در گستره دین، ادب، اندیشه و هنر، قرنها دوام آورده و همچنان از ظرفیتهای ناشناخته و گرانبهایی برای گفتوگو برخوردار است. برگزاری آیین بزرگداشت ایشان در «روز جهانی حماسه فلسطین» را ارج مینهم و امید دارم چنین مجالهایی، به شناخت عمیقتر ادبیات معاصر عرب و گفتوگویی ثمربخشتر میان اهل فرهنگ ایران و جهان عرب بینجامد.»
این برنامه با همکاری مؤسسه فرهنگی خیمه، مؤسسه احیا، مؤسسه مبلغ و مؤسسه رسانهای خبرآنلاین برگزار شد.
پیام تمیم برغوثی؛ سرزمین ایران، با این شعر و ادبیات، هرگز شکست نخواهد خورد تمیم برغوثی، شاعر، روشنفکر فلسطینی و استاد علوم سیاسی دانشگاه بوستون آمریکا، پیامی را برای مراسم بزرگداشت خود صادر کرد. متن پیام به شرح زیر است: «برگزارکنندگان و شرکتکنندگان محترم این کنفرانس، مراتب قدردانی و افتخار عمیق خود را به همه شما ابراز میکنم، که در زمانه ایستادگی در برابر جنگ، در تهران گرد هم آمدهاید تا درباره شعر اینجانب، بحث علمی کنید. به ویژه درباره شعر «البرده» نیز برای بحث در مورد آثار والدین اینجانب رضوی و مرید سخن بگویید. از شما بسیار متشکرم. این توجه شما به شعر و ادبیات، حتی در زیر بمباران و زیر آتش، تداوم همان میراث دیرینی است که در آن، ملتها با زیبایی خود، در مقابل تجاوزگران و مستکبران، غلبه کردهاند. چنان که مبارزان انقلاب ایران، در روزهای سخت، بیانیهها و نشریات خود را در دیوانهای حافظ و سعدی پنهان میکردند و آنها را دست به دست میکردند. سرزمین ایران، با این شعر و ادبیات خود، هرگز زیر بار زشتی و قبح کفر، شکست نخواهد خورد؛ و آنان که زیبایی را پیشوای خود گرفتند؛ زیباییِ لبخند کودکانشان در مدارس یا در آسمانها، زیباییِ نقشونگارهای مساجد و فرشهایشان، و زیباییِ صدای مؤذنان و آوازخوانانشان… همان زیباییای که دشمن آن را هدف بمباران قرار میدهد، اما این زیباییها، با شدت بیشتری شکوه و جلال مییابد. من میگویم: آنان که امروز زیبایی را پیشوا و امام خود قرار دادهاند، از هزاران سال پیش تاکنون، پیروز و غالب بودهاند/. تمیم البرغوثی. پنجم اکبر ۲۰۲۶».
محمدرضا سنگری: تمیم برغوثی، معتقد و امیدوار به آینده محمدرضا سنگری، استاد ادبیات پایداری و پژوهشگر، سخنان خود را با تلاش برای معرفی جایگاه تمیم برغوثی در ادبیات مقاومت آغاز کرد. سنگری با اشاره به ادبیات مقاومت فلسطین و چهرههایی چون غسان کنفانی گفت: «غسان کنفانی یکی از چهرههای ادبیات مقاومت بود که سال ۱۹۷۲ توسط اسرائیل ترور شد و در اندیشکده پایداری مشغول ترجمه آثار او هستیم. برخی آثار کنفانی هنوز به ایران نیامده است.» او با اشاره به سیر تاریخی ادبیات مقاومت فلسطین ادامه داد: «این ادبیات ۷۸ ساله، دورههای مختلفی را پشت سر گذاشته است. یکی از این دورهها، دورهای تلخ و تاریک است؛ مانند برخی آثاری که پیش از انقلاب در ایران نوشته میشد و بنبست و تاریکی از کلیدواژههای آنها بود.» سنگری افزود: «پس از وقوع انقلاب اسلامی، ادبیات فلسطین برخلاف دوره پیش از انقلاب، بهشدت تحت تأثیر ادبیات و فضای فکری ایران قرار گرفت.» این نویسنده در ادامه به ویژگیهای ادبیات معاصر عرب اشاره کرد و گفت: «در ادبیات عرب تا امروز سیطره شعر نو را میبینیم. یکی از ویژگیهای مهم قصیده برغوثی، بازگشت به ادبیات کلاسیک جهان عرب است.» او با اشاره به کتاب «بُرده سوم» پیشنهاد کرد: «این بُرده تفسیر شود و گرهخوردگی آن با جهان امروز مورد بررسی قرار گیرد.» سنگری ادامه داد: «در ژرفساخت آثار او، تأثیر ادبیات فارسی قابل ملاحظه است و میتوان صدای ما را در ادبیات مقاومت در آثار او مشاهده کرد.» او همچنین به تأثیر فضای خانوادگی بر شکلگیری جهان ادبی برغوثی اشاره کرد و گفت: «یک نکته مهم در شعر برغوثی، برزخ زندگی پدر و مادرش است. مادرش داستاننویس است و پدرش شعر میگوید. برغوثی در چنین فضایی و در خانواده، از ظرفیت روایت بهره برده و سپس از ظرفیت شعر استفاده کرده است.» سنگری یکی دیگر از ویژگیهای شعر برغوثی را «تلفیق سوگ و حماسه» دانست و گفت: «او توانسته است میان این دو، تلفیقی ایجاد کند.» او در ادامه بخشهایی از اشعار تمیم برغوثی را برای حاضران قرائت کرد. سنگری همچنین با اشاره به ویژگیهای دیگر آثار برغوثی، بهویژه در شعر «فی القدس»، گفت: «ویژگی دیگر آثار برغوثی که در «فی القدس» بیشتر دیده میشود، تعهد و التزام است. او معتقد و امیدوار به آینده است.» او شجاعت را یکی دیگر از ویژگیهای شعر و مواضع برغوثی دانست و گفت: «بهتازگی در آمریکا ۲۶ شعر اعتراضی منتشر شده که تعدادی از آنها درباره ایران است. برخی از صاحبان این آثار مایل نیستند نامشان برده شود، چون حتی خطر ترور را احساس میکنند؛ اما برغوثی در آمریکا استاد دانشگاه است و درباره ایران شعر میگوید.» سنگری در ادامه با اشاره به توجه برغوثی به تاریخ گفت: «ویژگی دیگر آثار او، شناخت خوب از تاریخ است.» او درباره «بُرده سوم» نیز گفت: «در «بُرده سوم» تلفیقی از قرآن و روایت دیده میشود که پابهپای یکدیگر پیش میروند و میتوان درباره این پیوند تحلیلی ارائه کرد.»
تحلیل بُرده از نگاه هادی کیاسری در بخش بعدی هادی کیاسری، شاعر و پژوهشگر ادبیات با اشاره به اینکه ما هنوز هم شعر فارسی را براساس تقسیمبندی یونانی شعر، تقسیم میکنیم که با ابواب شعر فارسی تطبیق ندارد، ادامه داد: «شعر فارسی میراث بشری است و جویبارهای مختلفی از معرفت بشری در آن جریان دارد. شعر فارسی به ۱۰ شیوه، قابل طبقهبندی است و ما باید برای قالببندی آن از قوالب یونانی و غربی خارج شویم. ما در کتاب برغوثی با ابواب جدیدی همچون نقد و ستایشگری مواجه هستیم و یکی از ابواب کتاب، باب شَدّ و کمربستهگان است.» او افزود: «ما در شعر فارسی منقبتسراهای گوناگونی داریم. در شعر فردوسی که شیعه غیوری است هم چنین رویکردی ملاحظه میشود و یک قدر مشترکی بین شعر فارسی و عربی است. قصیده بُرده بوصیری از این جهت معروف است که از اخلاص شاعر نتیجه میگیرد و سنت شفاعت جستن را ایجاد میکند. در شعر برغوثی نیز، جوهری وجود دارد که از اشراف او به سیره رسول(ص) نتیجه میگیرد، «لیلهالمبیت» (شبی تاریخی در اول ربیع الاول که علی(ع) در بستر پیامبر(ص) خوابید تا ایشان بتوانند از توطئه قتل مشرکان مکه جان سالم به در ببرد) و بخشهای دیگر را به خوبی برجسته و همچنین حکام جهان را در عمل محاکمه میکند.» هادی کیاسری سپس شعری را درباره فلسطین که در سال ۱۳۸۳ در جلسات دیدار شاعران با رهبر قرائت کرده بود، برای حاضران بازخوانی کرد.
محمدحسین معزی: شعر بهتنهایی جلوی جنگ را نمیگیرد، اما حافظه میسازد در ادامه این مراسم، حجتالاسلام محمدحسین معزی، مدیرعامل موسسه مبلغ با اشاره به اهمیت برگزاری این محفل گفت: «این محفل تنها بزرگداشت یک شاعر نیست، بلکه زمانه برگزاری آن نیز مهم است.» او افزود: «در اروپا و آمریکا این روزها بسیاری از فلسطین صحبت میکنند و این موضوع به دغدغه وجدان جمعی تبدیل شده است. این جلسه نیز بخشی از همین وجدان جمعی است.» حجتالاسلام معزی با اشاره به جایگاه تمیم برغوثی در ادبیات معاصر جهان عرب گفت: «برغوثی فقط یک شاعر شناختهشده نیست. شعر، اندیشه و دانشگاه او با یکدیگر آمیختهاند. نگاه او به فلسطین را میتوان هم در شعر و هم در اندیشهاش دید. او گاهی از استدلال عبور میکند و در احساس و عاطفه انسان رسوخ میکند و گاهی نیز با زبان تحلیل سخن میگوید.» او ادامه داد: «برغوثی اشعاری در وصف اهلبیت دارد و در قصیده «برده سوم» نیز نحوه مواجهه انسان دینی و سخن گفتن را به یکدیگر پیوند میزند. مفهوم مقاومت را میتوان در شعر او دید. نگاه او به عدالت نیز قابل تأمل است.» معزی با تأکید بر وجه انسانی شعر برغوثی گفت: «او شاعری است که درباره انسان سخن میگوید و درباره فلسطین نیز حرف میزند، اما دوباره انسان را به مرکز روایت بازمیگرداند.» او در پایان با اشاره به نقش شعر در مواجهه با رخدادهای سیاسی و اجتماعی گفت: «شعر بهتنهایی جلوی جنگ را نمیگیرد، اما حافظه میسازد. محفل برغوثی باعث میشود ببینیم دانشگاه، حوزه و رسانه کجا ایستادهاند.»
محمدرضا زائری: محافل ادب



