بازسازی: خلاقیتی نوین، نه بازگشت به گذشته جنگ!

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، نشست «باید و نبایدهای پساجنگ» به همراه رونمایی از مجلد دوازدهم دفتری «تجربیات جهانی بازسازی پساجنگ» در روز دوشنبه سیزدهم مهر ۱۴۰۵ در سرای علوم انسانی برگزار شد. این نشست که به همت مجله سیاستنامه و با همکاری سرای علوم انسانی ترتیب یافته بود، با سخنرانی لیلا اردبیلی و جبار رحمانی همراه بود.
محسن آزموده، دبیر نشست، در ابتدای برنامه، این مجموعه را که به کوشش لیلا اردبیلی و جبار رحمانی منتشر شده، اثری ارزشمند توصیف کرد که به همت پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، دفتر سیاستگذاری فرهنگی اجتماعی وزارت علوم و مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی منتشر شده و محوریت آن به جنگ و تجربیات دیگر کشورها مربوط میشود.
لیلا اردبیلی، عضو هیئت علمی موسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، به عنوان سخنران ابتدایی نشست، خاطرنشان کرد که شکلگیری این دوازده جلد داستانی، از ابتدا قرار نبود به این تعداد برسد. او به پرسشهایی که در این مدت از آنها شده، اشاره کرد و گفت: «فلسفهای پشت این قضیه هست» و تأکید کرد که نباید چرخ را دوباره اختراع کرد.
اردبیلی در ادامه به روایت بیرونی شکلگیری این کار اشاره کرد و گفت که دکتر رحمانی در دفتر سیاستگذاری فرهنگی اجتماعی وزارت علوم بود و در گفتوگوهایی که با دوستان داشتند، تصمیم به انجام کاری درباره پساجنگ گرفتند. او توضیح داد که این بار باید علوم اجتماعی پیشدستی کند و به مسائل بازسازی بپردازد.
وی افزود: چهار سفارش کار از طرف دفتر سیاستگذاری فرهنگی دریافت کردند که یکی درباره دانشگاه و نقش آن در بازسازی و دیگری درباره سیاستهای بازسازی بود. او تأکید کرد که هدف این بود که «چرخ را از اول اختراع نکنیم» و پرسش این بود که بازسازی چگونه باید معنا شود.
اردبیلی به تجارب کشورهای دیگر در زمینه بازسازی اشاره کرد و گفت: عراق، افغانستان و سوریه نیز با چالشهایی روبهرو بودهاند و حتی برنامههای پنجساله داشتهاند، اما پس از پنج سال متوجه اشتباهات خود شده و به برنامههای دیگری برگشتهاند. او تأکید کرد که هدف این است که از این تجربیات در صورت نیاز به بازسازی استفاده کنیم.
وی به دشواریهای مالی و لجستیکی در این پروژه اشاره کرد و گفت که در آن دوره بیشتر نهادها تعطیل بودند و مشکلات مالی مانع از پرداخت به مترجمان و ویراستاران شد. با وجود این مشکلات، این دوازده جلد شکل گرفت.
جبار رحمانی، دیگر سخنران این نشست، به مفهوم «پساجنگ» اشاره کرد و گفت که این مفهوم لزوماً به معنای پایان جنگ نظامی نیست. او توضیح داد که در وضعیت جنگی، جامعه به دو مسیر ویرانی بیشتر یا بازسازی میرسد و بازسازی میتواند نوعی نوسازی خلاقانه باشد.
رحمانی تأکید کرد که لازم نیست منتظر پایان جنگ بمانیم تا بازسازی آغاز شود و افزود که بازسازی باید در همان ایام جنگ شروع شود. او به یکی از جلدهای مجموعه اشاره کرد که به رویکرد شناختی جنگ و روایتهای آن اختصاص یافته است.
رحمانی با تمثیل شطرنج گفت: «تو باید بازی خودت را داشته باشی، اما نمیتوانی از قواعد بازی خارج شوی.» او تأکید کرد که ادبیات خودمان باید در کنار تجربه جهانی قرار گیرد و از تجربیات موفق و ناموفق استفاده شود.
او همچنین به تجربههای ناموفق در ایران اشاره کرد و گفت که بازسازی در خرمشهر و آبادان وضعیت خوبی ندارد. او تأکید کرد که باید بازسازی را بهصورت جمعی و مشارکتی اندیشید تا از تکرار اشتباهات جلوگیری شود.
در پایان، یکی از حاضران که در حوزه جنگ فعالیت میکند، از دکتر رحمانی پرسشهایی درباره بازسازی پساجنگ مطرح کرد و تأکید کرد که این موضوع نیاز به بررسی دقیق دارد.



