نقش والدین و معلمان معنوی در بیداری و تجدید حیات انسان

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، مرتضی لطیفی، استاد زبان و ادبیات فارسی و مدرس عرفان مثنوی مولوی، در نشستی به تبیین مفهوم «اسرافیل وقت» و ارتباط آن با نماد جان باکره مریم پرداخت و به نقش اولیا و راهنمایان معنوی در بیداری و احیای دوباره انسان اشاره کرد.
وی با استناد به بیت ۱۹۳۰ دفتر اول مثنوی و داستان پیر چنگی، اظهار داشت: مولوی اولیا و معلمان معنوی و اخلاقی را «اسرافیل وقت» مینامد؛ افرادی که با صدای حقیقت، خواب غفلت انسان را میشکنند و جامعه را به حیات دوباره و تجربهای نو از زندگی دعوت میکنند.
لطیفی بیان کرد: در نظام فکری ـ عرفانی مولوی، اهمیت اولیا و معلمان که از حقیقت و خدا نشأت میگیرند، تنها به این نیست که صرفاً از حقیقت سخن میگویند یا دانستههای جدیدی به دیگران میآموزند، بلکه در این است که حضور، کلام و شیوهی زندگیشان به گونهای است که انسانها را از مرگ و پنهان شدن در گورهای عادت، تقلید کورکورانه، شهرت، شهوت، توهم، خودفریبی و… که در آنها خوابیده و مردهاند، بیدار کرده و به زندگی آگاهانهتر، آزادانهتر و مسئولانهتر هدایت میکنند.
این استاد زبان و ادبیات فارسی تأکید کرد: تصویرگری و تجسم مولوی در مثنوی بسیار عمیق، زیبا و معرفتشناسانه است و به همین دلیل میگوید: جانهای مرده اندر گور تن ـ برجهد ز آوازشان اندر کفن.
لطیفی خاطرنشان کرد: از نظر ریشهشناسی، واژگان «حیات و حیا» هر دو از ریشهی «حی» به معنای زنده هستند. به نظر میرسد گزینش این دو مفهوم، آن هم از یک ریشه، از سوی مولوی بسیار آگاهانه و ناشی از نگاه معرفتی اوست.
وی افزود: در دیدگاه مولوی، «حیات و زندگیبخشی» کار کسانی است که در گلو یا حلقومشان، آواز خداوند وجود دارد و «حیا» را نیز میتوانند همپای حیات در کالبد انسانهای جامعه بدمند.
لطیفی ادامه داد: به عبارتی دیگر، در نظر عارف بزرگی چون مولوی، حیات و حیا به معنای بیداری و زنده شدن وجدان یا حساس شدن انسان نسبت به شأن اخلاقی خویش و دیگران در یک راستا قرار دارند. انسانی که به حیات معرفتی میرسد، دیگر نمیتواند به آسانی در برابر رنج دیگران بیتفاوت بماند. او نهتنها بیشتر میبیند، بلکه در برابر آنچه میبیند، مسئولتر میشود.
وی با نگاهی دیگر بیان کرد: مولوی به «مریم» نگاهی دوسویه دارد. در خوانش عرفانی او، «مریم مقدس» هم مادر عیسی در سورهی شورا و انبیا در قرآن و انجیل است و هم مفهوم نمادین آن، یعنی جان پاک و بکر و باکرهای که آمادهی تولد آدمی است. جانی که میتواند در گریبان یا پنجرهی ورودی خویش بانگ حق را بشنود و باردار حقیقت شود.
لطیفی ادامه داد: این نگاه دوسویه به مریم را بعدها در دیدگاه یا موعظههای «مایستر اکهارت»، عارف و الهیدان مسیحی قرون وسطا، مشاهده میکنیم. از دید او، ماجرای مریم تنها روایتی تاریخی دربارهی تولد عیسی مسیح نیست. در اندیشهی او نیز، باکرگی به معنای پاکدامنی تنانه و دور بودن جان انسانی از اسارت تعلقات، خودخواهیها و تصورات محدودکننده و وابستگیهای بازدارنده است.
این استاد زبان و ادبیات فارسی تأکید کرد: مولوی در بیتهای ۱۹۳۶ تا ۱۹۴۲ کتاب مثنوی و در خلال داستان پیر چنگی توضیح میدهد که چنین انسان دوباره متولدشدهای، زبان و چشم و حواس و رضای خداوند خواهد شد. او میتواند با او بشنود، با او ببیند و به قول مولوی، نه تنها صاحب سرّ و راز، بلکه خود سرّ شود.



