باران تسکین: نگاهی به حکمت غفلت از دیدگاه مولوی در مثنوی

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد، مرتضی لطیفی در نشست تخصصی اخیر، به بررسی مفهوم غفلت در اندیشه مولانا پرداخت و اظهار داشت: از دیدگاه مولوی، غفلت میتواند به عنوان راهی برای کاهش رنجهای انسانی و حفظ امید و انگیزه برای ادامه زندگی تلقی شود.
این استاد زبان و ادبیات فارسی با اشاره به حکایت گفتوگوی پیامبر اسلام (ص) و عایشه درباره باران در داستان «پیر چنگی» از دفتر نخست مثنوی، از ابیات ۲۰۶۰ تا ۲۰۷۰، گفت: در این بخش از مثنوی، گفتوگویی میان پیامبر اسلام (ص) و عایشه در مورد باران مطرح میشود. عایشه از پیامبر میپرسد: حکمت بارانی که امروز بارید چیست؟ آیا باید آن را نشانهای از رحمت خداوند در بهار دانست یا علامتی از تهدید و قهر او در پاییزی پرباد؟ پیامبر در پاسخ به نکتهای فراتر از سود و زیان ظاهری باران اشاره میکند و میگوید: گفت این از بهر تسکین غم است -کز مصیبت بر نژاد آدم است.
لطیفی ادامه داد: مولوی در بیت بعدی، غم و مصیبت وارد شده بر نژاد آدم را به آتش تشبیه کرده و توضیح میدهد که اگر انسانها مجبور بودند همواره در آتش رنج و بلا بسوزند و هیچ تسکین و فاصلهای از اندوه نداشته باشند، زندگیشان دچار کمبود و خرابی و فروپاشی میشد.
این استاد زبان و ادبیات فارسی با بیان اینکه نماد باران در این بخش از مثنوی معنایی دوگانه و عرفانی ـ روانشناختی دارد، گفت: در خوانش عرفانی، باران نشانهای از فیض و تسکین الهی است؛ زیرا انسان نمیتواند همواره در آتش مصیبت بسوزد و برای ادامه حیات به لطف و گشایشی نیاز دارد.
وی افزود: در خوانش روانشناختی نیز باران نماد رخدادی است که توجه انسان را از وضعیت دردناک کنونی به امکان دیگری از زندگی منتقل میکند. این رخداد میتواند شادی، تولد، عشق، یک مسئولیت تازه یا حتی یک تجربهٔ ساده در روزمره باشد.
لطیفی با اشاره به ادامه سخن مولانا در همین بخش از مثنوی در تبیین مفهوم غفلت اظهار کرد: باید توجه داشت که در اینجا، منظور مولوی از «غفلت»، بیخبری و غافل شدنی است که مانع رشد و بیداری آدمی میشود؛ مولوی میخواهد بگوید که اگر آدمی همواره زیر فشار اندوه فقدان، بلا، رنج، مانند مرگ عزیزان یا آگاهی از فناپذیری خود باقی بماند، دیگر میل، اشتیاق، امید و انگیزهای برای ادامه زندگی نخواهد داشت؛ بنابراین، ناگزیر است در مواقعی دچار غفلت و تغافل وجودی شود.
وی در پایان با اشاره به نگاه معرفتی مولوی به غفلت گفت: در نگاه معرفتی مولوی، گاه جهان بر مدار غفلت میچرخد؛ زیرا انسان نمیتواند با تمامی حقیقتهای ویرانگر و هولناک روبهرو شود. بنابراین، روان او نیاز دارد که گاه فراموش کند تا بتواند به تعادل و توازن برسد و زندگی خود را ادامه دهد.



