
سرویس هنر پایگاه خبری الفبای رشد؛ محمدرضا عربزاده در خصوص انتخاب داستان «مرگ ایوان ایلیچ» اثر لئو تولستوی و قابلیتهای مضمونی آن برای اقتباس، اظهار داشت: موضوع مرگ، مسئلهای جهانی است که به دوره تاریخی، جغرافیا یا شرایط اجتماعی خاصی محدود نمیشود و هر فردی به نوعی با آن مواجه خواهد شد. مرگ تنها به فردی که از دنیا میرود مربوط نیست، بلکه پیامدهای آن برای اطرافیان و کسانی که پس از او باقی میمانند نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. برای من جالب بود که این موضوع را از زاویهای متفاوت بررسی کنم و ببینم مرگ یک انسان چه تأثیری بر زندگی کسانی میگذارد که با او در ارتباط بودهاند. مرگ مفهومی فراتر از زمان و مکان است.
عربزاده با تأکید بر اینکه «مرگ ایوان ایلیچ» به بررسی مرگ، مواجهه انسان با پایان زندگی و واکنش اطرافیان به این فقدان میپردازد، افزود: این اثر همچنان ظرفیت بازخوانی در دنیای امروز را دارد. فیلم کوتاه «اثر انگشت» نیز با تمرکز بر تأثیر مرگ بر بازماندگان و مشکلاتی که پس از آن در زندگی روزمره شخصیتها بروز میکند، سعی دارد مفاهیم اصلی داستان را در بستری معاصر بازآفرینی کند.
وی در ادامه توضیح داد که اقتباس از آثار ادبی، علاوه بر فراهم کردن زمینهای برای پرداختن به موضوعات عمیق انسانی، میتواند به تقویت فیلمنامه و ارتقای کیفیت روایت در سینما کمک کند. عربزاده بیان کرد: زمانی که تصمیم به تبدیل یک اثر ادبی به فیلم کوتاه میگیرید، باید از ابتدا به ظرفیتهای این قالب توجه داشته باشید. فیلم کوتاه فرصت محدودی برای روایت دارد و نمیتوان انتظار داشت که تمام جزئیات، شخصیتها و لایههای داستانی یک کتاب به همان شکل در فیلم بازسازی شود. ناچار هستید از میان عناصر مختلف اثر، بخشهایی را انتخاب کنید که با نگاه و دغدغه اصلی شما ارتباط بیشتری دارند.
به اعتقاد او، اقتباس موفق لزوماً به معنای بازسازی تمام جزئیات اثر اصلی نیست، بلکه میتواند بر پایه درک و انتقال جوهره مفهومی و مضمونی آن شکل بگیرد. این فیلم بیش از آنکه در پی بازگویی کامل داستان تولستوی باشد، تلاش میکند یکی از دغدغههای اصلی آن را در قالبی متناسب با امکانات و محدودیتهای سینمای کوتاه مطرح کند.
عربزاده با اشاره به اینکه توجه بیشتر به ادبیات و استفاده از ظرفیتهای داستانی آن میتواند به فیلمسازان در شکل دادن به روایتهایی منسجمتر کمک کند، افزود: یکی از مشکلات مهم سینمای ایران، چه در فیلم بلند و چه در فیلم کوتاه، مسئله فیلمنامه است. فیلمنامهنویسی اصول و پیچیدگیهای خاص خود را دارد و رسیدن به یک روایت منسجم و تأثیرگذار، نیازمند زمان، دقت و بازنویسی است. در چنین شرایطی، اقتباس از یک اثر مکتوب، بهویژه آثاری که از نظر ادبی و داستانی جایگاه شناختهشدهای دارند، میتواند به فیلمساز کمک کند تا از ظرفیتهای موجود در آن اثر بهره ببرد.
او با اشاره به شرایط اجتماعی و اقتصادی شخصیت اصلی فیلم، بیان کرد: در داستان فیلم، مسائل اجتماعی و مشکلات مالی نقش مهمی دارند. شخصیت اصلی با مشکل مالی روبهرو است و مرگ پدرش شرایطی را برای او به وجود میآورد که تلاش میکند از طریق آن، بخشی از مشکلات شخصی خود را حل کند. این انتخاب به فیلم اجازه میدهد بدون فاصله گرفتن کامل از منبع ادبی، به تجربههای روزمره مخاطب نزدیک شود. مشکلات اقتصادی و مسئولیتهای خانوادگی، در کنار مواجهه با مرگ، موقعیتی میسازند که در آن واکنش شخصیتها را نمیتوان صرفاً از منظر عاطفی بررسی کرد؛ چراکه شرایط اجتماعی و نیازهای مادی نیز بر تصمیمهای آنها تأثیر میگذارند.



