آموزش عالیچهره های ماندگار

«کافه جلبک»؛ مکانی برای تغییر نگرش‌ها

فرزانه غلامشاهی، تدوینگر کتاب «کافه جلبک»، در مورد انگیزه‌اش از انتخاب این موضوع برای روایت پیشرفت به خبرنگار پایگاه خبری الفبای رشد گفت: آنچه که مرا به شدت ترغیب کرد تا این مسیر را در قالب روایت پیشرفت تدوین کنم، نخ تسبیحی بود که دوران کودکی، نوجوانی، سال‌های دشوار تحصیل و راه‌اندازی این کار را به هم متصل می‌کرد؛ حس مسئولیت‌پذیری زیادی که دکتر اسفندیاری، چه در خانواده و چه در محیط‌های مختلف، با خود داشته است.

او افزود: اسفندیاری از همان سال‌های کودکی یاد گرفته بود که بار خانواده را بر دوش بکشد. دغدغه رشد و ارتقای خانواده همیشه همراه او بوده و این دغدغه با بزرگ‌تر شدن او نه‌تنها کمرنگ نشده، بلکه بیشتر هم شده و تنها مقیاسش تغییر کرده است. غلامشاهی بیان کرد: وقتی او از روستا خارج می‌شود و وارد دانشگاه می‌شود، روستای خود را فراموش نمی‌کند؛ علم و تخصصی که به دست می‌آورد، او را از ریشه‌هایش جدا نمی‌کند. برای او، دایره خانواده از چهار دیواری خانه فراتر می‌رود و به اندازه تمام اهالی روستا گسترش می‌یابد. همان‌طور که در کودکی به دنبال راهی برای پیشرفت و گره‌گشایی از خانواده‌اش بود، در نوجوانی و پس از سال‌های تحصیل و دانشگاه نیز تمام هوش و توانش را به کار گرفت تا آن تخصص پیچیده علمی را دقیقاً به خدمت همین ریشه‌ها درآورد.

او ادامه داد: کافه جلبک محل تلاقی دقیق این دو لایه است؛ دانش و فناوری پیشرفته و درد و دغدغه و چالش‌های مردم محروم روستا. به نظر من، اسفندیاری علم را ابزاری برای فاصله‌گرفتن از زادگاهش نمی‌بیند و حتماً فرصت‌های زیادی در پایتخت برایش فراهم شده، اما تحصیلاتش را به پلی برای برگرداندن معیشت به آدم‌هایی که برایش حکم خانواده داشتند، تبدیل کرده است. این پیوستگی روحی و ادای دین به روستا با پشتوانه سال‌ها تلاش علمی، دقیقاً همان جوهره‌ای بود که روایت کافه جلبک را برای من باورپذیر و شایسته ثبت در حوزه روایت‌های پیشرفت کرد.

غلامشاهی درباره انتخاب عنوان «کافه جلبک» و ارتباط آن با محتوای اثر گفت: انتخاب نام کافه جلبک برای داستانی که ریشه در خاک روستا، علم و تکنولوژی دارد، خودش یک بازیگوشی است که از دل واقعیت کار بیرون آمده. وقتی اسم کافه به گوش می‌خورد، ناخودآگاه یاد فضای شهری، محیط و نوشیدنی‌های مدرن می‌افتیم، اما وقتی این کلمه کنار جلبک قرار می‌گیرد، ابتدا یک تضاد جالب ایجاد می‌کند که مخاطب را درگیر می‌کند؛ مگر جلبک هم کافه دارد؟! ماجرای این اسم به این برمی‌گردد که اسفندیاری برای ترویج و جاانداختن مصرف و فواید شگفت‌انگیز اسپیرولینا به فضایی نیاز داشت که مردم، کشاورزان و بازدیدکنندگان بتوانند با خیال راحت به آنجا بیایند، این محصول را از نزدیک امتحان کنند و طعمش را بچشند. در واقع، پاتوقی برای معرفی محصول و از بین‌بردن کلیشه‌ها درباره جلبک ایجاد می‌شود.

غلامشاهی ادامه داد: این اسم ارتباط عمیقی با بستر داستان دارد؛ کافه جلبک نماد همان سنت‌شکنی دکتر است. او تکنولوژی آزمایشگاهی را در دل زندگی روزمره مردم وارد می‌کند. انگار مفاهیمی مثل تولید و پیشرفت، با همکاری مردم روستا، در یک فضای صمیمی به هم می‌رسند.

غلامشاهی درباره وجه تمایز «کافه جلبک» با دیگر آثار حوزه روایت پیشرفت اظهار کرد: اگر بخواهم وجه تمایزهای اصلی را خلاصه کنم، یکی از آن‌ها این است که در این داستان، علم بیوتکنولوژی و کشت جلبک اسپیرولینا، که یک فناوری پیچیده محسوب می‌شود، در آزمایشگاه‌ها یا محیط‌های دانشگاهی حبس نمانده است. تمایز کتاب در این است که نشان می‌دهد چطور دانش پیشرفته، بدون واسطه‌های زائد، مستقیم به حیاط خانه‌ها و بافت سنتی روستا راه پیدا کرد و به یک معیشت پایدار روستایی تبدیل شد.

او افزود: در کافه جلبک، داستان قبل از آنکه درباره فناوریِ مربوط به یک گیاه یا محصول باشد، درباره روابط انسانی، اعتمادسازی و بستر بی‌امکانات روستاست. در جایی از کتاب می‌خوانیم وجود نخل‌ها سایه ایجاد می‌کند و حتی انتخاب حیاط و محیطی که خالی از سایه نخل‌ها باشد، خودش دغدغه می‌شود. توجه اسفندیاری به بی‌پولی‌های اهالی و باورداشتن به کرامت مردم روستا بارها به چشم خواننده می‌آید و به نظر من این اثر به دام قهرمان‌سازی فانتزی و بدون نقص نیفتاده است.

غلامشاهی با اشاره به دشواری‌های مسیر شکل‌گیری این مجموعه بیان کرد: مسیر اسفندیاری سرشار از آزمون‌وخطا، از بین‌بردن موانع بوروکراتیک و رفع موانع مالی شدید است. کتاب با صداقت نشان می‌دهد که پیشرفت واقعی یک‌شبه یا در فضایی بدون اصطکاک شکل نمی‌گیرد و به جنگیدن‌های فرساینده و در عین حال ماندن پای آرمان‌ها نیاز دارد.

تدوینگر این کتاب درباره مخاطبان آن گفت: این کتاب برای آن دسته از دانشجویان و نخبگان علمی که در آزمایشگاه‌ها و دانشگاه‌ها فعالیت دارند، کارآفرینان و فعالان حوزه توسعه روستایی و کسانی که می‌خواهند در مناطق محروم یا کم‌برخوردار دست به کارآفرینی بزنند، اما نمی‌دانند چطور با فرهنگ بومی تعامل کنند یا چطور اعتماد مردم را جلب کنند، یک کلاس درس عملی است. این کتاب نشان می‌دهد که چطور باید تلاش کرد و چطور نباید در برابر شکست‌های اولیه میدان را خالی کرد.

غلامشاهی افزود: سیاست‌گذاران و مدیران حوزه پیشرفت و علاقه‌مندان به روایت‌های واقعی و امیدبخش هم از مخاطبان این کتاب هستند. همچنین، این کتاب برای کسانی است که معتقدند می‌توان در همین روستاهای دورافتاده، با همین ظرفیت‌های زیستی نادیده‌گرفته‌شده، کارهای بزرگ کرد.

غلامشاهی درباره ظرفیت این تجربه برای الگوبرداری سایر پژوهشگران دانشگاهی بیان کرد: این اثر برای پژوهشگران دانشگاهی یک الگوی تغییر زاویه دید در نحوه مواجهه با واقعیت روستاست. عبور از علم ایزوله، بزرگ‌ترین درس برای پژوهشگران است تا یاد بگیرند علم خود را از فضای ایزوله خارج کنند. اکثر کارهای دانشگاهی در شرایط کنترل‌شده آزمایشگاه موفق هستند، اما در اولین مواجهه با عمل‌گرایی از هم می‌پاشند.

او ادامه داد: اسفندیاری نشان می‌دهد که پژوهشگر باید بپذیرد شرایط آرمانی وجود ندارد و باید دانش خود را با محدودیت‌های خاک، آب، فرهنگ و حتی محدودیت‌های ذهنی اهالی منطقه انعطاف‌پذیر کند. الگوی تکثیرپذیر دیگر، شکستن سد «من دانای کل هستم و شما مخاطب من» است. در کافه جلبک، پژوهشگر به‌جای مربی، به هم‌تیمی و همکار تبدیل می‌شود. کتاب به پژوهشگر یاد می‌دهد که پیشرفت بدون اعتمادسازی ناممکن است.

غلامشاهی افزود: این یعنی برای تکثیر این تجربه، پژوهشگر باید کفش کار بپوشد، طعم شکست‌ها را بچشد و به مردم ثابت کند که خیر من در امتداد خیر مردم است. کتاب صادقانه نشان می‌دهد که بسیاری از تلاش‌ها به در بسته خوردند و بسیاری از محصولات از بین رفتند. مخاطب با خواندن این کتاب می‌فهمد که نباید از شکست پروژه‌هایش در روستا بترسد و باید این شکست‌ها را به‌عنوان بخشی از هزینه بومی‌سازی علم بپذیرد.

او تاکید کرد: اینکه چطور یک دانش پیشرفته می‌تواند با یک فرهنگ سنتی گره بخورد، بزرگ‌ترین الگوی خلاقانه برای پژوهشگران است. این کتاب نشان می‌دهد که چطور می‌توان از ظرفیت‌های نهفته، مثل اقلیم روستا، دانش بومی و نیروی کار محلی، به نفع پیشرفت استفاده کرد.

تدوینگر «کافه جلبک» درباره جذاب‌ترین بخش کتاب گفت: یکی از درخشان‌ترین و پرکشش‌ترین بخش‌های کتاب، مرحله مواجهه با اولین شکست‌های بزرگ در کشت انبوه و بازتعریف مدل کسب‌وکار است؛ لحظاتی که توده جلبک‌ها به‌دلیل آلودگی یا تغییرات محیطی از بین می‌روند و سرمایه و زحمات در آستانه نابودی کامل قرار می‌گیرد، اما سوژه به‌جای انصراف، در دل همین بحران به فرمولاسیون بومی و پایدار دست می‌یابد. همچنین صحنه‌های ورود جلبک به سفره و پذیرش آن توسط مردم محلی در محیطی مثل مسجد، از زیباترین لحظات کتاب است.

او در توضیح پیام اصلی کتاب برای مخاطبان اظهار کرد: اگر بخواهیم چکیده و بار اصلی این کتاب را بعد از خواندنش در ذهن مخاطب ته‌نشین کنیم، پیامش این است؛ پیشرفت و تغییر واقعی، حاصل آشتی‌دادن تخصص علمی با سفره مردم است؛ اینکه پژوهشگر برای زادگاهش مثل عضوی از خانه خود دلسوزی می‌کند و آموخته‌هایش را مستقیم پای نان، امید و کرامت همان مردم خرج می‌کند.

غلامشاهی در پایان گفت: این اثر به مخاطب نشان می‌دهد که تخصص و سال‌ها درس‌خواندن وقتی قیمت واقعی پیدا می‌کند که گره‌ای از زندگی دورافتاده‌ترین آدم‌ها باز کند. وقتی خواننده کتاب را می‌بندد، به این درک می‌رسد که تولید و کارآفرینی ماندگار، زمانی جان می‌گیرد که دانش تخصصی پشتوانه‌ای از جنس غیرت، تعلق به ریشه‌ها و پای کار ایستادن داشته باشد.

کتاب «کافه جلبک» سرگذشت دکتر جاوید اسفندیاری، مدیر یک شرکت دانش‌بنیان در استان بوشهر را روایت می‌کند که با تکیه بر دانش بومی و مشارکت جامعه محلی، مدلی از اقتصاد تعاونی را پایه‌گذاری کرده است. کتاب «کافه جلبک» از تازه‌ترین آثار مجموعه «روایت پیشرفت» انتشارات راه‌یار، روایتی از تجربه دکتر جاوید اسفندیاری در پیوند دانش بیوتکنولوژی با ظرفیت‌های بومی و معیشت روستاییان است؛ تجربه‌ای که از دغدغه‌های دوران نوجوانی او در روستا آغاز شد و پس از سال‌ها تحصیل و فعالیت علمی، به راه‌اندازی یک مجموعه دانش‌بنیان در استان بوشهر انجامید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا